İliyas ANAYÄTOV: «Arminim — Olimpiada çempionini tärbiyiläş»

0
782 ret oqıldı

Biz gezitimiz sähipiliridä turaqliq räviştä uyğur yaşliriniŋ sportta qolğa kältürüvatqan utuqlirini yorutup kelivatimiz. Täkitläş keräkki, uyğur yaşliri asasän sportniŋ Şäriqniŋ yäkmu-yäk kürişi türliri boyiçä muvappäqiyätlärgä erişivatidu. Sportniŋ moşu türi boyiçä uyğur yaşliri arisidin duniya çempionliri yetilip çiqqanliği hämmigä mälum. Amma sportniŋ başqa türliridin utuqlarğa yetivatqan uyğur yaşliri az. Bügünki bizniŋ sšhbätdişimiz — uyğur yaşliri hazirçä kšrünmäyvatqan grek-rim kürişi boyiçä sport mahiri, häliqara däriҗidiki mäşiqländürgüçi, Qazaqstanniŋ milliy däriҗidiki sud'yasi İliyas Anayätov.

Adättä küräşni «kavkazliqlarniŋ sporti» degän pikir moҗut…

— Demäkçi bolğiniŋizni çüşändim. Şähsän šzäm bu pikirgä tamamän qarşi. Rast, çoŋ sport musabiqilirida Kavkaz älliriniŋ sportçiliri küräştin utuqlarğa qol yätküzüvatidu. Buniŋ sävävini biliş üçün šzämçä biraz tätqiq işlirinimu jürgüzdüm. Ularda, mäsilän, 500 aililik yeza bolsa, şu yezida bäş küräş zali işläydekän. Demäk, şu bäş zaldin küçlük bäş bala çiqidu degän sšz. Ändi nahiyä, vilayät, җumhuriyät dairisidä qaraydiğan bolsaq, riqabätçilikniŋ qançilik däriҗidä bolidiğinini kšz aldimizğa kältürüş täs ämäs. İkkinçidin, ular künigä ikki qetim, yäni, ätigänligi vä käçqurunluği mäşiqlinidekän. Tohtimay ämgäk qilidu, tär tškidu degän sšz. Üçinçidin, küräş täntärbiyä päni retidä mäktäp programmisiğa kirgüzülgän.

Täkitligüm keliduki, qazaqstanliq palvanlarniŋmu isimliri duniyağa yahşi tonuş. Olimpiada çempionliri Jaqsılıq Üşkempirov, Şamil Serikov, Aleksandr Mel'niçenko, Daulet Turlıhanovniŋ yätkän utuqliri hämmigä mälum. Şuŋlaşqa bu yärdä gäp işni uyuşturuştila.

— Öziŋiz sportniŋ bu türini qandaq tallavaldiŋiz?

— Biz ailidä on bala šstuq. Dadam rämiti — Qurvanҗan Anayätov, Narinqol (hazirqi Rayımbek) nahiyäsidä ataqliq mehanizator edi. Lenin vä Ämgäk Qizil Tuği ordenliri bilän mukapatlanğan. Demäkçi bolğinim, bizgä dadam, «härqandaq utuqqa päqät ämgäk bilän yetisilär» däydiğan. Şuŋlaşqa kiçigimizdin җismaniy ämgäk qilip šstuq. 1974-jili Kalinin yezisiğa (hazirqi Tuzdıbastav yezisi) kšçüp kälduq. Meniŋ җismaniy җähättin küçlük ekänligimni bayqap qalğan boluşi keräk, däsläpki ustazim Tilepbergen Aqjoltaev küräş sektsiyasigä täklip qildi. Şu yärdä ärkin küräş bilän şuğullinişqa başlidim. Keyiniräk grek-rim kürişi bilän şuğullandim. Ösmürlär, yaşlar arisidiki musabiqilarğa qatnişip, sabiq Keŋäş İttipaqiniŋ çoŋ şähärliriniŋ hämmisini arilap çiqtim desäm mubaliğä bolmas. Küräştin sport mahiri normativini orunlidim. Һazir yeşim yätkändin keyin mäşiqländürgüçi bolup işlävatimän.

— Küräş sektsiyasigä bala tallaşta alahidä bir täläplär barmu?

— İlgiri Keŋäş dävridä küräş sektsiyasigä bala on yaşqa kirgändila qobul qilinatti. Bala nahayiti talantliq bolsa, toqquz yaştin başlap qobul qiliş mümkin edi. Män šzämniŋ paaliyitimdä moşu qaidilärgä riayä qilip kelivatimän. Ändi küräş bilän şuğullinidiğan balilar җismaniy küçlük, çäbdäs, çaqqan, äŋ asasi, äqillik boluşi keräk. Küräş җismaniy küçni kšp täläp qilğaçqa, biz mäşiqlär davamida bu mäsiligä alahidä kšŋül bšlimiz. Sävävi, alimlarniŋ hesaplişiçä, palvan üç minutluq «җäŋdä» bir adäm jigirmä tonniliq jükni kštirip, taşlavätkän küçkä baravär küçini särip qilidekän. Özäm bäzi çağlarda koçilarda җismaniy kšrsätküçliri küräşkä layiq balilarni kšrüp qalsam, därru tohtap, ularni küräş sektsiyasigä täklip qilimän. Һätta, muzşekärlärni elip bärgän künlirim bar. Buniŋdin bäş jil ilgiri koçida äşundaq ikki balini uçritip qaldim. Җambul vilayitidin kšçüp kälgän Qorlan vä Bağlan Җahanşa degän jigitlär ekän. Ata-anisiniŋ iҗtimaiy ähvali naçar bolğanliqtin, ikkisini šyümgä kirgüzüp, beqivaldim. Һär ikkisi meniŋ ümütlirimni aqlidi. Bağlan on birinçi sinipni pütärgiçä küräştin sport mahiri normativini orunlidi. Һazir Qazaq turizm vä sport akademiyasidä oquvatidu. Demäkçi bolğinim, ägär uyğur yaşliri arisidin şundaq balilar çiqip, küräş bilän şuğullinimän desä, qolumdin kälgän bar mümkinçiligimni paydilinişqa täyyarmän. Özäm küräş zaliniŋ işigini eçip kirgän här bir baliğa keläçäk Olimpiada çempioni däp qaraymän. Arminim — uyğur baliliri içidin bir Olimpiada çempionini tärbiyiläş. 1998-jili Tuzdıbastav yezisida küräş zalini açtuq. Pursättin paydilinip, moşu zalni işqa qoşuşqa häm uniŋ hazirmu paaliyät jürgüzüşigä yeqindin yardäm berip kelivatqan ağinilirim Rävqät Känҗiev bilän Şšhrät Abdumasarov rähbärligidiki mäşräp ähligä minnätdarliğimni bildürimän. Ular meni hämmä җähättin qollap-quvätläp kälmäktä. Һazir moşu yärdä şuğullanğan şagirtlirim Bähtiyar Zihrullaev, Rähim Rahmanov utuqlarğa erişivatidu. İkki jil ilgiri Güldala yezisidimu küräş zalini açtuq. Bu yärdä maŋa Tel'man Zakirov yardäm bärdi. U šz mäbliğigä yär setivelip, bena turğuzup, balilarniŋ küräş bilän şuğullinişiğa barliq mümkinçiliklärni yaratti. Bu yärdä hazir qiriq bala şuğullinivatidu. Şagirtim Rişat Turdahunovtin ümütüm zor. Ändi, yeqinda jutdişim, «Niyät» sportklubiniŋ prezidenti Tiläk Yüsüpov mäzkür sport klubiniŋ yenida küräş zalini eçiş täklivini bärdi. U yärdimu hämmä mümkinçiliklär bar. Demäk, meniŋ arminim ämälgä aşidu degän ümütüm bar. Һazir Qazaqstanda sport bilän şuğullinişqa hämmä şaraitlar yaritilğan. Ägär häqiqätänmu talantliq bolsaŋ, seniŋ šsüşiŋgä heç bir tosalğu yoq. Uniŋğa biz Londonda štkän Olimpiada oyunlirida kšz yätküzduq. Yättä sportçimiz Qazaqstanniŋ namini duniyağa tonutti. Sportçilar šzlirigimu ataq-abroy, şundaqla maddiy bayliqlar elip käldi.

— Ändi sud'yalik paaliyitiŋiz häqqidä eytip štsiŋiz?

— Küräşniŋ barliq täläp-qaidilirini yahşi bilgänligim üçün musabiqilarni  uyuşturğuçilar meni sud'yalik işqimu täklip qildi. Biraz täҗribä toplap Qazaqstanniŋ milliy däriҗidiki sud'yasi ataldim. Yeqinda Litvaniŋ Vil'nyus şähiridä häliqara küräş federatsiyasiniŋ seminari bolup štti. Duniyaniŋ jigirmä säkkiz dšlitidin yätmiş adäm qatnaşti. Tšrt kün davamida küräşniŋ yeŋi qaidilirini tählil qilip, ügänduq. Seminarniŋ ahirqi küni emtihan tapşurduq. Qazaqstandin ikki väkil häliqara däriҗilik mäşiqländürgüçi atiğini elişqa muyässär bolduq. Uniŋdin taşqiri sud'yalik salahiyitimizni dälilläp kälduq. Ändi bizniŋ häliqara çoŋ musabiqilardimu sud'yalik qiliş hoquqimiz bar. Һärqandaq musabiqida sportçiniŋ täğdirini sud'yalarniŋ yeşidiğanliğini näzärdä tutsaq, sud'yalar zimmisigä qançilik җavapkärlikniŋ jüklinidiğanliğini biliveliş täs ämäs. Demäk, musabiqiniŋ adil štüşi sud'yaniŋ salahiyitigä bağliq. Һazir biz musabiqilar davamida zamaniviy tehnika vasitilirini, җümlidin video nazarät quralliridin paydilinimiz. Bu šz novitidä musabiqiniŋ adil štüşigä mümkinçiliklär yaritidu.

— Siz sportniŋ ähmiyitini qandaq çüşinisiz?

Sport härqandaq adämgä, birinçi novättä, sağlam salamät hädiyä qilidu. Bu heç kim inkar qilmaydiğan häqiqät. İkkinçidin, tärtip-intizamğa,  härqandaq ähvalda vijdaniŋni taza tutuşqa dävät qilidu. Һäqiqiy sportçi heçqaçan başqisini  aldaşni, yalğan eytişni bilmäydu häm häqiqiy dost çüşänçisini bäk qädirläydu. Şuŋlaşqa yaşlarni sportni dost tutuŋlar demäkçimän.

— Sšhbitiŋizgä rähmät.

Yoldaş MOLOTOV. 

 

 

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ