Mustäqil älgä tiräk bolayli

0
826 ret oqıldı

Mälumki, dšlät rähbärliriniŋ šz hälqigä mäktüp bilän muraҗiät qilişi nurğunliğan mämlikätlärniŋ täҗribisidä bar än°änä. Biraq, häqiqitini eytsaq, ularniŋ arisida keläçäkni toğra pämlälmäy, sšz bilän ämäliyatniŋ uyğunluğini qolğa kältürälmäy štkän rähbärlär az ämäs. Moşu turğudin elip qarisaq, biz, häqiqätänmu, bähitlik älmiz. Tehi tünügünla «Qazaqstan — 2030» programmisi biz üçün qol yätmäs pällä, u toluq orunlanğiçä kim bar, kim yoq degängä ohşaş kšzqaraşta bolğanliğimizmu rast. Amma az vaqit štüpla, şu programminiŋ ämälgä aşqanliğiniŋ, elimizniŋ ihtisadi heç kim päräz qilmiğan däriҗigä kštirilgänliginiŋ, işsizliqqa qarşi küräştä yahşi nätiҗilärgä qol yätküzgänligimizniŋ, iҗtimaiy sahada tilğa alarliq utuqlarniŋ yüz berivatqanliğiniŋ guvaçisi boluvatimiz. Äŋ muhimi, biz kšpmillätlik elimizda teçliq bilän turaqliqni, razimänlik bilän ittipaqliqni saqlap qalduq, hätta insan üçün rämzlik bolğan bu uqumlarni adämniŋ zoqi kälgidäk däriҗidä beyitişni bilduq. Mana moşu utuq-pällilirimizniŋ hämmisi duniyani ihtisadiy vä maliyäviy bohran šz çaŋgiliğa alğan qiyin zamanda yüz bärgänligini alahidä täkitligüm kelidu.

Bügün biz hämmä närsä beyiştikidäk bilinidiğan täräqqiy ätkän Evropiniŋ bäzi mämlikätliri maliyäviy bohrandin çiqalmay, šzgilärdin yardäm soraştäk müşkül ähvalğa çüşüp qalğanliğini kšrüvatimiz. Älvättä, ähval moşundaq bolidu däp heç kim oyliğan ämäs, hätta şu mämlikätlärniŋ rähbärliri päräzmu qilmiğan bolsa keräk. Çünki ularda «bohrandin utuqluq çiqişniŋ» programmiliri boldi vä ular şu programmilarğa işändi. Lekin şu programmilar dävir siniğiğa — ihtisadiy vä maliyäviy bohranğa taqabil turalaydiğanliğini yaki turalmaydiğanliğini heç kim päräzmu qilalmidi. Mana moşundaq «täҗribilärni» inavätkä alsaq, mustäqil Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ asasini selip, qazaq dšlätçiliginiŋ şäkillinişigä dağdam yol açqan Millät Lideri — Tunҗa Prezidentimiz Nursultan Äbiş oğli Nazarbaevniŋ häqiqätänmu dana şähs ekänligigä toluq kšz yätküzimiz.

Ändi mana Prezident Nursultan Nazarbaevniŋ danaliği tüpäyli  mustäqil Qazaqstan šziniŋ yeŋi tarihidiki җämiyätlik täräqqiyatida yeŋi basquçqa qädäm taşlidi. Uni Prezidentniŋ Qazaqstan hälqigä yolliğan yeŋi Mäktübidin eniq kšrimiz. «Qazaqstan — 2050» Strategiyasi — qeliplaşqan dšlätniŋ yeŋi säyasiy yoli» däp atalğan bu hšҗҗät elimiz üçün nahayiti ähmiyätlik programma bolup hesaplinidu. Bu programma — biz juqurida atap štkän «Qazaqstan — 2030» Strategiyasiniŋ qanuniy davami. Mundaq strategiyalik besimliqlarğa egä layihilärni qolğa elip, ularni toluq ämälgä aşuruşni zaman tälivi, vaqit ehtiyaҗi, Qazaqstanniŋ alämşumullaşturuş kšçidin keyin qalmay, bälki uniŋ aldida boluşqa qaritilğan säyasät — Dšlät rähbiriniŋ ätini pämläşkä qaritilğan säyasiti däp qobul qilişimiz keräk. Äynä şundaq härtäräplimä oylaşturulğan säyasät tüpäyli qazaq җämiyiti ottura däriҗidä täräqqiy ätkän mämlikätlär qatariğa qoşuldi; riqabätkä qabiliyätlik närq ihtisadi asasliri qeliplaşti; demokratiyalik printsiplarğa nişan qilinğan säyasiy sisteminiŋ asasi selindi; dšlät behätärligi toluq täminlinip, Qazaqstan duniyaviy birläşminiŋ toluq etirap qilinğan sub°ektiğa aylandi; elimiz alämgä duniyaviy maliyäviy-ihtisadiy bohranlarğa җavap beräläydiğan qudrätlik, hälqi šz ara ittipaq vä dost, teçliqpärvär dšlät bolup tonuldi.

Duniyaviy reytingta aldinqi qatarliq 50 mämlikätniŋ qatariğa kiriş väzipisi utuqluq häl qilindi däp eytişqa bolidu. Şuŋlaşqa Qazaqstan üçün aldimizdiki 40 jilliq qäräl içidä häl qilinidiğan istiqballiq väzipilärni eniqlaş haҗät boldi. Şu tüpäyli Prezident šz Mäktübidä Qazaqstanniŋ 2050-jilğa qädär duniyadiki äŋ täräqqiy ätkän 30 mämlikätniŋ qatariğa kirişi üçün şärt bolğan yättä yšnilişni bälgüläp bärdi. Atap eytsaq, ular: yeŋi yšnilişniŋ ihtisadiy säyasiti, tiҗarätçilikni härtäräplimä qollap-quvätläş, iҗtimaiy säyasätniŋ yeŋi printsipliri, bilim vä käspiy maharät, dšlätçilikni vä qazaqstanliq demokratiyani täräqqiy ätküzüş, izçil taşqi säyasät, yeŋi qazaqstanliq vätänpärvärlik.

Yeŋi duniyadiki yeŋi Qazaqstan moşu yšnilişlärni asas qilğan halda, duniyaviy birläşmä aldida šziniŋ abroy-şänini aşurup, ihtisadiy җähättin küçlük industriyalik dšlätkä aylanmaq. Bu — quruq sšz ämäs, keläçäkkä molҗalanğan qol yetär pällä. Undaq pällä-nişanlarni egiläştä elimiz yaş bolsimu, bay täҗribigä egä. «Qazaqstan — 2030» Strategiyasi qobul qilinğan 15 jil içidä Qazaqstanniŋ içki umumiy mähsulati 16 hässä šsti. Qisqa qäräl içidä mundaq kšrsätküçkä qol yätküzgän dšlätlär duniyada sanaqliq. Şularniŋ biri — Qazaqstan. Bu, äŋ aldi bilän, elimizniŋ içki vä taşqi säyasitidiki izçilliq bilän ihtisatni yüksäldürüşkä qaritilğan strategiyalik programmilarniŋ nätiҗisi.

Bu qetimqi Mäktüptimu, ilgärkiliri ohşaşla, җür°ätlik qädämlär arqiliq eniq mähsätkä yetişniŋ yoli kšrsitilgän. Lekin u yol — dağdam ämäs. Nä-nä qiyinçiliqlar bilän tosalğuluqlar uçraydu. Mäktüptä äynä şularni yeŋişni bilişniŋ eniq programmisi bar. Bu hämmimizgä eniq yšniliş bärgüçi programma. Uniŋdin biz, uyğurlarmu, çättä qalmasliğimiz, äksiçä, säp aldida boluşimiz keräk. Oylaymänki, šzäm räisi bolğan җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizi paaliyitimizniŋ nätiҗidarliq, ämgigimizniŋ ünümlük boluşi yolida šzigä jüklängän şäräplik väzipä hšddisidin utuqluq çiqidiğan bolidu.

Mana, biz yeŋi 2013-jilğimu qädäm taşliduq. Şuŋlaşqa, pursättin paydilinip, yeŋi jilni başlaş aldida kona jilğa bir qur näzär taşlaş än°änisigä ämäl qilişqa toğra kelivatidu. Meniŋ ҖUEMniŋ tizginini qolğa alğinimğa altä ay boldi. Yerim jil içidä ämälgä aşurulğan işlar az ämäs häm ularni bir-birläp sanap çiqişniŋ haҗiti yoq, ularniŋ hämmisi bizniŋ kšz aldimizda yüz bärdi. Şundimu män uyğurlarğa ait nurğunliğan җämiyätlik täşkilatlarniŋ beşini qoşqan çarä-tädbir — 25-sentyabr' küni Almutida štkän Uyğur mädäniyät künini alahidä tilğa alğan bolar edim. Şundaqla ҖUEM täripidin ottura mäktäpni ana tilimizda tamamlap, «Altun bälgügä» erişkän tšrt tüläkkä 500 AQŞ dolliri miqdarida mukapat berilgänligini, A.Şämieva namidiki grantqa 20 muällimniŋ egä bolğanliğini vä Uyğur teatrida ikki qetim häyrihahliq kontsertni uyuşturup, uniŋdin çüşkän mäbläğ toluği bilän ikki muhtaҗ ailigä berilgänligini, mäktäplärgä — bala, qärällik näşirlirimizgä muştiri toplaş işlirida aktivistlirimizniŋ җanpidaliq kšrsätkänligini vä moşuniŋğa ohşaş başqimu nurğunliğan çarä-tädbirlärniŋ iҗtimaiy-mädäniy hayatimizdiki muhim vaqiälärgä aylanğanliğini täkitligän bolar edim.

Ötkän yerim jil içidä şähsän šzäm uyğurlar ziç orunlaşqan barliq nahiyälärdä, yeza-mälilärdä bolup, ahali bilän uçraştim, Astana, Çimkänt, Aqtšbä, Ural, Taldiqorğan şähärlirini ziyarät qilip, şu yärlärdä istiqamät qilivatqan qerindaşlirimizniŋ näpäsi bilän yeqindin tonuşup qayttim. Qäyärdä bolmay vä kim bilän sšhbätläşmäy, hämmisi küç-quvitini mustäqil elimizniŋ täräqqiyati üçün särip qilivatqanliğini, millitigä vä diniy etiqatiğa bola heç qandaq kamsitiş ähvalliriğa duç kälmäy yaşavatqanliğiniŋ guvaçisi boldum. Demäk, elimizda qeliplaşqan grajdanliq teçliq, җämiyätlik razimänlik, millätlär ara dostluq qançilik çoŋqur yiltiz tartqanliğini šzimizniŋ misalidin eniq sezimiz vä kündilik turmuşimizda kšrüp jürimiz.

Aldimizda turğan eniq väzipilärni orunlaşta ҖUEMniŋ başqarma äzaliriğimu çoŋ җavapkärlik jüklinidu. Şuŋlaşqa başqarma äzaliriniŋ tärkivini süpät җähättin yahşilaşqa, işbilärmän şähslär, bolupmu yaşlar bilän toluqturuşqa alahidä ähmiyät berivatimiz. Bu, älvättä, ilgärki başqarma äzaliriğa işäşsizlik bilän qaraşni bildürmäydu. Çünki ularniŋ besim kšpçiligi dayim häliq mänpiyiti yolida җanpidaliq kšrsitip kelivatqan hälqimizniŋ karvan beşi bolğan ziyaliliri. Başqisini eytmiğanniŋ šzidä, başqarma äzaliridin, Murat Ähmädievniŋ Parlament Mäҗlisiniŋ detati bolup qayta saylinişi, Yoldaş Azamatovniŋ uyğurlarniŋ arisidin birinçi bolup Qazaqstan hälqi Assambleyasiniŋ Altun medali bilän mukapatlinişi, Asimҗan Zlavdinovniŋ «Nur Otan» Häliq-demokratik partiyasi Almuta şähärlik şšbisi Säyasiy keŋişiniŋ byuro äzasi bolup saylinişi ҖUEMniŋ abroy-şänini kštirip turidu, däp oylaymän.

Şundaq ekän, biz, ҖUEM rähbärligi, Prezident Nursultan Nazarbaev qazaqstanliqlarniŋ aldiğa qoyuvatqan muhim väzipilärni orunlaşqa aktiv qatnişişqa qabil ekänligimizni toluq etirap qilimiz. Çünki Prezident Qazaqstan hälqigä yolliğan bu qetimqi Mäktübiniŋ baş alahidiligi — uniŋ optimistik rohqa tolup-taşqanliği. Demäk, optimizm bar yärdä, sšzsiz utuq bolidu. Äynä şu utuqqa bir kişilik ülüşimizni qoşuş bizniŋ grajdanliq borçimiz boluşi şärt. Çünki biz šzimizni mustäqil elimizniŋ tirigi süpitidä his qilimiz!

Pursättin paydilinip, barliq gezithanlirimizni qädäm täşrip qilğan Yeŋi jil märikisi bilän täbrikläymän. Yeŋi jil bizgä utuq, bähit vä amät elip kälsun!

Şahimärdan NURUMOV,

җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät

märkiziniŋ räisi.

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ