«Dohturğa ağriqniŋ aldini eliş üçün kšrünüş keräk»

0
795 ret oqıldı

Adämniŋ kündilik turmuş häläkçiligidä bolup, heç närsigä vaqit tapalmaydiğanliği häqiqät. Mana moşundaq ähvalda salamätlikniŋmu etivarsiz qelişi heç kim üçün sir ämäs. Adämlärniŋ dohturlarğa kšrünmäy, kšp çağlarda šzlügidin davalinişi äynä şuniŋdin. Näq şuŋlaşqimu ularğa davaliniş mädäniyitini siŋdürüş oşuq bolmisa keräk. Biz yeqinda Almuta şähärlik 11-şipahana davalaş bšlüminiŋ başliği, aliy däriҗilik vraç Büvipatäm Davut qizi ĞOҖAMBİROVA bilän moşu vä başqimu mäsililär häqqidä sšhbätläşkän eduq.

— Һäqiqätänmu kšpçiligimizdä toğra davaliniş mädäniyiti yetişmäydu, — däp başlidi sšzini Büvipatäm Davut qizi. — Bizni heçqandaq ağriq bearam qilmisimu, dohturğa, äŋ bolmiğanda, kesälniŋ aldini eliş mähsitidä kšrünüşimiz keräk. Äpsus, arimizda hämmä närsini šzliriçä çüşinip qobul qilidiğan, šzliriniŋ äŋ asasiy bayliği — salamätligigä bepärvaliq bilän qaraydiğan adämlär nurğun. Һä, undaqlar här hil kesälliklärniŋ, bolupmu juqumluq ağriqlarniŋ çaŋgiliğa asanla çüşüp qalidu.

—   Undaq bolsa, moşu päsildä äŋ kšp tarqilidiğan adättiki tumu misalida qandaq davaliniş keräkligi toğriliq eytip bärsiŋiz?

—   Aldi bilän tumu (gripp) vä küçlük respiratorluq virusluq infektsiya (ORVİ) ikkisini päriq qiliveliş zšrür. ORVİ — addiy til bilän eytqanda şamallaş, soğ tegiş. U jilniŋ härqandaq päslidä uçrişişi mümkin. Tumu bolsa, mävsümlük ağriq. Uniŋ quş tumusi, çoşqa tumusi ohşaş türliri nurğun. Keyinkisigä duçar bolğanlarni päqät yštäl, burnidin suyuqluq eqiş ohşaş alamätlärla ämäs, bälki başqa simptomlarmu, mäsilän, hararätniŋ kštirilişi, baş ağriği, halsizliniş, šgilärniŋ siqirap ağrişi, tärläş vä hakazilar bearam qilidu. Äynä şundaq ähvallarda päqät vraçla eniq diagnoz qoyup, toğra mäslihät vä yol-yoruq beridu. Bemarniŋ vraçniŋ barliq yol-yoruqliriğa ämäl qilişi nahayiti muhimdur. Birinçi novättä, tumu juqumluq kesäl bolğanliqtin, u heç yaqqa çiqmasliği, orun tutup yetişi, ätrapidikilär bilän munasivitini qät°iy çäklişi, vraçlar tävsiyä qilğan dora-därmäklärni šz vaqtida vä bälgülängän miqdarda içişi keräk. Quvätlik taamlarni istimal qiliş lazim. Һärhil yäl-yemiş vä mevä qaqliridin qaynitilğan şirnilarmu oşuqluq qilmaydu.

Keyinki vaqitlarda tumu ağriğiğa muptila boluvatqan adämlär saniniŋ helila azayğanliği bayqalmaqta. Çünki biz šz vaqtida ämlätkä (privivka) qiliş çarilirini ämälgä aşuruvatimiz. Äskärtip štüşüm keräkki, juqurida täkitlängän ağriq alamätlirini säzgän adäm, şipahaniğa barmay, äksiçä, uçastkiliq vraçni šyigä çaqirtişi keräk.

—   Vraçlar qandaq ähvallarda virusqa qarşi dora-därmäklärni, qaysi ähvallarda antibiotiklarni bälgüläydu?

—   Vraç ağriqni täkşürgändä uniŋ ähvalini, türlük alamätlär kšrünüşiniŋ qandaq harakterlarğa egä bolidiğanliğini, şu ağriqniŋ başqa organlarğa täsir qiliş mümkinligini hesapqa alidu. Päqät şuniŋdin keyinla bemarğa tegişlik dora-därmäk tävsiyä qilinip, uni istimal qiliş normilirini bälgüläydu. Ändi virusluq infektsiyaniŋ ähvalni eğirlaşturuş alamätliri, mäsilän, bronhit, pnevmoniya, traheit, bayqalsa, şu çağda antibiotiklarni içiş tävsiyä qilinidu.

—   Eytmaqçi, hazir antibiotiklar nahayiti nurğun. Yoşuruşniŋ haҗiti yoqki, biz, ham süt ämgän bändilär, bäzidä ularni tonuşlarniŋ, hoşnilarniŋ, dorihanilardiki provizorniŋ mäslihiti boyiçä istimal qilimiz häm därdimizgä dava bolidu, däp oylaymiz. Һäqiqätän şundaqmu?

—   Bu toğra ämäs. Һätta dohturlarniŋ šzlirimu analizni eniqlap täkşürmigiçä, u yaki bu dorini tävsiyä qilalmaydu. Şundaq ekän, bäzi bir «bilärmänlärniŋ» mäslihiti bilän antibiotiklarni kälsä-kälmäs istimal qilişqa härgiz bolmaydu. Çünki ularniŋ här biri mikroblarniŋ mälum türlirigä täsir qilidu. Şuŋlaşqimu birävniŋ «tävsiyäsi» boyiçä antibiotiklarni içişniŋ sälbiy aqivätlärgä elip kelişi täbiiy.

Moşu yärdä eytip ketidiğan yänä bir närsä, ağriq toluq davasini tapmiğan täğdirdä, mikroblar häm  viruslar bir az kündin keyin qayta җanlinidu vä ağriq sozulma harakterğa egä boluşi turğan gäp. Äŋ täşvişlinärligi, uniŋ başqa organlarğa täsir qilişi muqärrär. Birinçi novättä, špkä vä bronhilar, yäni näpäs eliş yolliri zähmilinidu. Andin keyin bšräk, aşqazan, jüräkniŋ zärdap çekişi ehtimaldin jiraq ämäs. Şundaq ekän, yahşi bolup qaldim däp, davalinişni qärälidin ilgiri tohtitişni adätkä aylanduruvalğanlarğa, mundaq qilişniŋ qandaq aqivätlärgä elip kelişiniŋ mümkin ekänligi üstidä oylinişi häqqidä mäslihät bärgän bolar edim.

— Ägär ağrip qalğanda hararät bäk kštirilip kätsä, uni därhal çüşiriş şärtmu?

— Balilarniŋ hararitini çüşiriş keräk. Biraq dorilar bilän ämäs. Mundaq ähvalda tängä spirt, haraq, su qoşulğan sirkä sürkäşkä bolidu. Ägär tänniŋ harariti 37-38 gradus ätrapida boluvatsa, uni çüşirişniŋ haҗiti yoq. Bu organizmniŋ ağriqqa qarşi kürişivatqanliğiniŋ kšrünüşi. Ändi 39 gradustin eşip kätsä, u çağda hararät çüşiriş vasitiliridin paydilinişqa bolidu. Şu närsä diqqätkä sazavärki, hararätniŋ kštirilişini här kimniŋ organizmi härhil qobul qilidu. Birliri 37 gradustila beşini kštirälmisä, bäziliri 38-39 gradusqimu bärdaşliq beräläydu. Bu immunitetqa, yäni organizmniŋ juqumluq ağriqlarğa qarşi turuş qabiliyitigä bağliq.

— Siz mutähässis süpitidä immunitetni küçäytiş üçün qandaq vitaminlarni tävsiyä qilğan bolar ediŋiz?

— Äŋ yahşisi S topidiki vitaminlar. Şundaqla kšktat, mevä vä yäl-yemişlarniŋ barliq degidäk türlirini kšpläp turaqliq istimal qilip turuş keräk.

— İmmunitetniŋ aҗizliğini qandaq bilişkä bolidu?

— ORVİ ikki häptidin oşuq sozulup, hararät juquri bolsa, bu ağriq jiliğa tšrt qetimdin oşuq qaytilansa, lävliriŋizgä bir näççä qetim uçunuq çiqsa, җäzmän immunologqa qarilişiŋiz şärt. Çünki immunitet — bu,  ägär obrazliq qilip eytsaq, šzini-šzi täŋşäp turidiğan pütünsürük sistema. Şuŋlaşqimu uni dayim saqlap turuş keräk. Sağlam hayat tärizigä ämäl qilmasliqmu immunitetniŋ aҗizlişiğa elip kelidu.

— Bäzi adämlär dorini su bilän ämäs, bälki quruqla jutuvetidu. Bu toğrimu?

— Älvättä, toğra ämäs. Tabletkilarni ugitip, su bilän içsä, organizm dorini tez häzim qilidu vä uniŋ täsirimu çapsan bolidu. Päqät kapsulilarnila pütün jutuvetişqa bolidu. Biraq uniŋ käynidin su içiş keräk.

Moşu yärdä yänä şuni qoşumçä qilğum keliduki, dorihanidin härqandaq dora-därmäk alğanda, uniŋ annotatsiyasini täläp qiliş keräk. Şuniŋda qaysi dorini qandaq istimal qiliş keräkligi täpsiliy, çüşinişlik qilip yezilğan.

— Ahirqi soal. Adämlärgä tumuniŋ aldini eliş üçün qandaq mäslihät bärgän bolar ediŋiz?

— Ämgäk vä däm eliş tärtivigä qät°iy ämäl qiliş, šz vaqtida häm quvätlik tamaqliniş vä, älvättä, profilaktikiliq mähsätlärdä dohturğa kšrünüş. Äslidä, šzigä kšyüngän adäm şipahaniğa ağrip qalğanda ämäs, bälki ağrip qalmay, däp kelip, täkşürülüşi şärt.

Sšhbätläşkän

Şšhrät MÄSİMOV.

 

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ