ҺÄM ANA, ҺÄM ATA BOLĞAN EDİ…

0
506 ret oqıldı

Yeqinlirini yoqlaşni, ularniŋ şatliği bilän qayğusini bšlüşüp, kšŋlini elişni rämätlik momam Rahiläm Baratova äŋ muqäddäs borç däp çüşinätti. Şu säväptin bolsa keräk, u hayatiniŋ ahirqi bäş-on jilida, yäni yeşi yetip qalğan päytliridimu, pärzäntliriniŋ iştin kelişini kütmäyla, җämiyätlik transportqa oltirip, «alämni çarlap» çiqidiğan. Uniŋğa narazi bolğan baliliri: «Apa, kšpçiliktin uyat ämäsmu? Şunçimiz tursaq, avtobusta jürginiŋ nemisi? Bizgä eytsaŋ, haliğan jayiŋğa apirip qoyumizğu?» desä, «Täyyar maşina tursa, silärni avarä qilip nemä qilay? Uniŋ üstigä här qaysiŋlarniŋ šz aldiŋlarğa tirikçiligiŋlar bar ämäsmu?..» däp qoyatti. Һazir oylisam, šzi qiynalsimu, balilirim qiynalmisun däp, šmür boyi hämmä җapa-mäşäqätni šz zimmisigä elip ügängän momam, baliliri är yätkändin keyinmu şu aditini taşlimiğan ekän.

1936-jili Uyğur nahiyäsiniŋ Kätmän yezisida Barat Abdullaev bilän Sarhan Turdahunovaniŋ ailisidä duniyağa kälgän momam kiçigidin qiyinçiliqlar qaynimida tavlinip çoŋ boptu. Baliliği Uluq Vätän uruşi jilliriğa toğra kälgäçkä, uni «bähitlik baliliq çağ» däp täripläşkä tilmu barmaydu. Uniŋ üstigä u yättä yaşqa tolğanda «balam» däp beşini silap, baliliğini yadiğa salidiğan anisidin ayrilip qalidu. U mäzgildä bäş pärzäntlik bu ailiniŋ känҗisi tehi 6 ayliq bovaq bolğan ekän…

Vaqit štüp, bu künlärmu artta qalidu. Anisidin ayrilğan bu «qul jitimlarni» täğdir qançä yäklisimu, amma ularniŋ iradisini sunduralmaydu. Şuniŋ nätiҗisidä qerindaşliriniŋ hämmisi aliy bilim elip, җämiyättin munasip ornini egiläşkä muvappäq bolidu.

1957-jili bovam Qazaqbay Mäŋsürov bilän ailä qurğan momam bolsa, on bir pärzänt sšyüp, Qähriman Ana süpitidä bähit quçidu. Amma şu äsnada päyda bolğan quyun tiniq sudäk hatirҗäm hayat käçürüvatqan bu çoŋ ailiniŋ aramini buzidu. Yäni, kšp baliliq ailiniŋ tüvrügi bolğan bovimiz Qazaqbay tuyuqsiz vapat bolidu. Bu çağda bovam bilän momamniŋ tunҗa pärzändi aliy bilim därgahini ändila tamamliğan bolsa, känҗisi tehi altä yaşta bolğan ekän. Şundaq qilip, baştila täğdir külüp baqmiğan momam yänä därt-häsrätkä buruqtum bolup, quşqaçtäk balilirini bağriğa besip qalidu.

Yättä yeşida anisidin, balağätkä ändila tolğinida atisidin ayrilip, jitimçiliqniŋ därdini kšp tartqan momam bu qiyinçiliqlarğimu taqabil turalidi. Egilikniŋ mävsümlük işliriğa arilaşti. Andin mäktäpkä işqa orunlişip, on bir balini kişiniŋ qoliğa qaratmay çoŋ qildi.

Momam intayin mehmandost ayal edi. Jiraq-yeqindin mälimizgä mehmanğa kälgän tonuş-bilişlärni, yeŋi ailä qurğanlarni, studentlarni «bir çinä tamaq içip ketiŋlar» däp pat-patla šyigä täklip qilidiğan. Undaq çağlarda hämmimizni ätrapiğa jiğivelip, šzi bšläkçila qädirläydiğan çšşürisini tügüşkä kirişip ketätti. Jutdarçiliq işliriğimu qoyuq arilişatti. Milliy urpi-adätlärgimu alahidä kšŋül bšlüp, bu җähättin bilginiçä yaşlarğa tälim berätti. Şuniŋ üçün bolsa keräk, hayatiniŋ besim qismini štküzgän Kiçik Dehan yezisida momamniŋ abroy-inaviti üstün boldi. Bu jutta momamniŋ qut-bärikät dariğan šyidä bolmiğanlar, uniŋ qolidin däm tartmiğanlar yoq bolsa keräk.

Qut-bärikät demäkçi, äslidä u qorunuşni bilmäydiğan, sehiliğini äl etirap qilğan kšŋli oçuq insanlarni dayim ägişip jüridiğan ohşaydu. Män buni 1996-jili momam Qarasay nahiyäsiniŋ Alğabas yezisiğa kšçüp kälgändä bayqidim. U bu jutqimu tez siŋip, nuraniy anilar qataridin orun aldi. Pärzäntlirinila ämäs, jutdaş, tonuş-bilişliriniŋ hämmisini izgülükkä dävät qilğan halda insaniy päzilätlirini täntänä qazandurup yaşidi. Başta eytqinimizdäk momimiz «җämiyätlik transportqa oltirip, alämni çarlap jürsä», uniŋ bu duniyani tärk etidiğanliği toğriliq oy kallimizğimu kirmigän ekän. Amma «bala-qaza kšrünüp kälmäs» degändäk, u tuyuqsiz ağriqqa muptila boldi. Bir-ikki ayniŋ içidila «җigiläp», ahiri baqiğa kätti…

Mana häş-päş degiçä, bizgä hayatta qandaq yaşaşni, nemigä intiliş keräkligini šz misalida kšrsitip, ügätkän mehrivan momamniŋ arimizdin kätkinigimu bir jil boptu. Kündä degidäk uni äsläp, härhil oylarğa çšmimän. Äslidä bu hayatta Ana boluşniŋ šzi näqädär müşkül. Һä-ä momimiz bolsa, baliliri üçün päqät Anila ämäs, şuniŋ bilän billä Atimu bolğan edi…

Turdibüvi
QAZAQBAEVA.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ