Tärbiyäviy ähmiyiti bolsimu, uquşmasliqlarğa yol qoyulğan

0
1 033 ret oqıldı

Biz härbir sanini täqäzaliq bilän kütidiğan sšyümlük gezitimiz «Uyğur avaziniŋ» štkän jili 30-noyabr' küni çiqqan sanidiki «İnsan vä etiqat» rubrikisi astida elan qilinğan Abliz Һezimniŋ «Pädä» basmas pätvalar» namliq maqalisi qolumğa qäläm elişqa mäҗbur qildi.

Abliz Һezimniŋ biz, uyğurlar, arisidin çiqqan ataqliq mäsälçi-şair ekänligi hämmigä mälum. Uniŋ talantini, şäk-şübhisiz, iqrar qilimiz vä juquri bahalaymiz. Amma diniy-şär°iy mäsililärdä şu saha ähli bolğan šlima-alimlarğa tayansaq, toğra bolattimekin däymän. Çünki maqalida birqatar uquşmasliqlar bilän çälkäşliklärgä yol qoyulğan. Mäsilän, uniŋda muällip: «Ägär «Män meçit — Hudaniŋ šyi» däp eytsam, islam duniyasidiki meçitlarniŋ hämmisi Hudaniŋ šyi bolidekän. Rast, Qur°an Kärimniŋ 116-sürisidä «Asmandiki vä zimindiki närsilärniŋ hämmisi Allaniŋdur» deyilgän» däydudä, «Äşu sšzgä asaslanğan halda eytidiğan bolsam, җümlidin meçitmu Hudaniŋ bolidu. Biraq meçitni «Hudaniŋ šyi» däp eytişqa äsla bolmaydu» däp üzül-kesil hulasä çiqiridu.

Bu yärdä, birinçidin, muqäddäs Qur°an Kärimdä 114 süriniŋ barliği ispat täläp qilmaydiğan häqiqät ekänligini atap štüş keräk. İkkinçidin, meçit Hudaniŋ ekän, ändi u qandaqçä šyi bolmisun?

Maqalä muällipi Qur°an Kärim tärҗimisini üç qetim oqup çiqip, moşu mäsilä boyiçä dälil tapalmiğanliğini eytiptu. Bizçä bolğanda, dälillär eniq vä ular az ämäs. Mäsilän, Bäqärä sürisiniŋ 125-ayitidä: «İbrahim bilän İsmailğa šyümni (yäni Käbämni) tavap qilğuçilar, etikapta oltarğuçilar, ruku qilğuçilar, säҗdä qilğuçilar üçün pak tutuşni buyriduq»; Al-İmran sürisiniŋ 96-ayitidä: «Һäqiqätän insanlarğa (ibadät üçün) tunҗa selinğan šy (yäni Bäytulla) Mäkkididur, mubaräktur, җahan ähligä hidayättur»; İbrahim sürisiniŋ 37-ayitidä: «Pärvardigarimiz! Ävladimniŋ bir qismini (yäni balam İsmayil bilän ayalim Һäҗärni) namaz štisun (yäni saŋa ibadät qilsun) däp, seniŋ hšrmätlik šyüŋniŋ qeşidiki ekinsiz bir vadiğa (yäni Mäkkigä) orunlaşturdum» däp eytilğan.

Buniŋdin artuq roşän dälillär bolmisa keräk.

Meçitlar, älvättä, musulmanlarniŋ җäm bolup Allağa ibadät qilidiğan, tovva istiğpar oqup, dualirida gunaliriniŋ mäğpirät qilinişini Alladin tiläydiğan Allaniŋ šyidur.

On ikki ayniŋ uluği Ramzan eyidur, künlärniŋ uluği җümä künidur, keçilärniŋ uluği Qädir keçisidur, meçitlarniŋ uluği Mäkkidiki Bäytulla, yäni Allaniŋ šyidur.

Muällip yänä: «Qaysi bir diniy kitapta Alla taalaniŋ säkkiz süpitiniŋ barliğini oquğan edim» däydu. Äslidä Alla taalaniŋ 99 süpitiniŋ bar ekänligi islam duniyasida talaşsiz häqiqät.

Ahirida Abliz Һezim maqalisiniŋ qismän җähättin tärbiyäviy ähmiyiti bar ekänligini inkar qilmiğan halda, otturiğa qoyulğan asasiy mäsilidä pädä basmas bolup qalğan pätvaliğini täkitlimäkçimän.

Mähämmätҗan
haҗim MAMUT.

Kšktal yezisi, Panfilov nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ