0
762 ret oqıldı

Siam gezäkliri

Siam gezäkliriniŋ fenomeni qedimidinla hämmigä mälum. Bu mšҗüzä häqqidä däsläpki qetim miladiniŋ 179-jili hitay jilnamilirida yezilğan. Ändi 945-jili bolsa, siam gezäkliri toğriliq material hšҗҗät süpitidä tirkälgän.

İlim-pän tili bilän eytqanda, siam gezäkliri bir tuhumluq gezäklär bolup, bäzi bir säväplärgä bola, bir-biridin toluq aҗralmiğan. Äslidä ular tuhum hšҗäyriliri tšrilip, altä kün štkändin keyin bšlünüşi keräk. Ändi 14-15 kündä aҗraşqa muvapiq bolğan siam gezäkliriniŋ duniyağa kelişi 200 miŋ tuğuttin birigä toğra kelidekän. Ularniŋ 25 payizdin kam qismila duniyağa kšz eçiş mümkinçiligigä egä bolidekän. Alimlar siam gezäkliriniŋ 15 türini eniqliğan.

Siam gezäkliri degän atalğu 1811-jili Siamda (Tailand) bir-birigä yepişqan Çang vä Eng Bankerlar duniyağa kälgändin keyinla päyda bolğan. Ular uzun jillar davamida Barnum tsirkida hünär kšrsitip, kšpçilikniŋ alqişiğa häm duniyaviy şšhrätkä erişkän. Bir qiziği, bu ikkisiniŋ müҗäzi härhil edi. Çang çoŋ bolğansiri haraqqa berilip ketip, pat-patla җedäl çiqiridiğan halğa yätkän. Bu ähval täbiitidin jugaç, salmaqliq Engni helila avarigärçilikkä salğan.

Buniŋdin 40 jil ilgiri Bengaliya tuğuthaniliriniŋ biridä (Һindstan) ğälitä gezäklär duniyağa kälgändä, akuşerlar çšçüp ketip, hoşini yoqitip qoyğan. Çünki ular tuğutni qobul qilğanda, bädänliri qoşulğan ikki başliq häm üç putluq qizlar tuğulğan. Keyiniräk ularniŋ päqät ikki putila meŋişqa qabil bolğan. Һädä-siŋil Ganda vä Djamunda Mondalar šz vaqtida kšpçilikni äynä şundaq häyran qaldurğan.

Eytmaqçi, içki organliri, qan ayliniş sistemisi umumiy bolğaçqa, siam gezäklirini bir-biridin aҗritiş operatsiyasi bäk hätärlik. Ändi ularniŋ päqät sirtqi äzaliri (biqini, başliri, müriliri) yepişip qalğan bolsa, bemalal aҗritiveliş mümkin.

Qiziqarliq räqämlär  

Alimlarniŋ tätqiqatliriğa qariğanda, duniyada 70 — 80 million gezäk moҗut ekän. Bu, tähminän, här 100 tuğutqa bir gezäktin toğra kelidu, degän sšz. Ändi štkän äsirniŋ 60-jilliri bilän selişturğanda, gezäklärniŋ tuğuluşi 2,5 hässigä šskän.  

Avstriyalik Şeynberg isimliq ayal hayatida 27 qetim boşinip, duniyağa 69 pärzänt kältürgän. Җümlidin u 4 qetim tšrt, 7 qetim üç vä 16 qetim ikki gezäk boşanğan.

İspaniyaniŋ Kordova täväsidä yaşaydiğan Hoze Pulido isimliq padiçi 107 yeşida «Jil atisi» mukapitini elişqa muyässär bolğan. Uniŋ bu utuqqa qol yätküzişigä birinçi ayalidin 13, ikkinçi ayalidin 11 vä üçinçi ayalidin 12 bala tepişi türtkä bolğan.

İkkinçi җahan uruşidin keyin 6 qetim altä gezäk duniyağa kälgän bolsa, XX äsirniŋ beşida yättä gezäk tuğulğan 6 fakt tirkälgän. Ändi meditsina säkkiz gezäkniŋ moҗutluğini tästiqlisimu, işängidäk mälumatlarni kältürüp berälmigän.

1892-jili 1-avgustta tuğulğan yaponiyalik Kin Narita (uniŋ Djin Koni isimliq gezigi bolğan) 2000-jili 23-yanvar' küni, 107 yeşida vapat bolğan. Şu närsä qiziqarliqki, bu hanimğa üç äsirni kšrüş buyriğan. Ärgezäklärdin äŋ uzaq yaşiğan virdjiniyalik (AQŞ) Eli Şarden. U 108 jil 9 kün hayat käçürgän.

Gezäk pärzänt kšrgän äŋ yaş ata-anilar qatariğa büyük britaniyaliklär — 1997-jili 20-aprel'da tuğulğan qizlar Kortni bilän Neytlinniŋ anisi 14 yaşliq Nikolya Doçerti vä 1999-jili alämgä kälgän Lei bilän Luizaniŋ atisi — 13 yaşliq Djeyms Satton (uniŋ ayali 17 yaşta bolğan) kiridu.

Çang vä Eng Bankerlar — duniyadiki äŋ daŋliq siam gezäkliridin bolğan. Ular šzlirigä ohşaş gezäklär — Şimaliy Karolina turğunliri Sare vä Adelande Yeytsqa šylinip, 21 pärzänt kšrgän. Ular 63 jil 8 ay yaşap, siam gezäkliri arisida uzaq šmür sürüş җähät­tin rekord ornatqan.

 

 

 

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ