Öçmäs izi qaldi

0
725 ret oqıldı

Vaqit nahayiti tez štmäktä. Meniŋ üçün äŋ yeqin bolğan, qälbim tšridiki insan, tonulğan alim, uyğurşunasliq päniniŋ mähsuldar tätqiqatçisi, filosofiya pänliriniŋ namziti, štkür publitsist Kommunar Talipovniŋ vapat bolğiniğa mana bäş jil boldi.

Mälumki, hayattin štkänlärniŋ hämmisini yahşi deyiş adätkä aylanğan. Amma Kommunar akini şu adätkä riayä qilipla yahşi dävatqinimiz yoq. U tirigidimu yahşi, sämimiy vä mehrivan insan edi. Şähsän män ustaz süpitidä, ğämhorçi aka ornida uniŋ rapavitini kšp kšrgän edim. Bilim izdäp Almuta şähirigä kälgändä, meni huddi šziniŋ bir tuqqan qerindişidäk bağriğa besip, qarşi alğan adämlärniŋ biri Kommunar aka boldi. Bara-bara ikkimiz helä qoyuq arilişidiğan bolduq. Beşimğa eğir künlär çüşkändä, bolupmu dadam tuyuqsiz vapat bolup, kšŋlüm yerim bolup jürgän jilliri, birinçi bolup Kommunar aka qol uçini sundi. U meniŋ insan süpitidä şäkillinişimgä, hätta alim bolup yetilişimgimu zor täsirini kšrsätti, äŋ işäşlik mäslihätçim boldi.

Kommunar aka šzi atisidin kiçik ayrilip, jitimçiliqniŋ därdini kšp tartqanliqtinmu yaki šzigä täbiät äta qilğan aq kšŋüllükligimu, iş qilip, jitim-yesirlarğa bšläkçila kšyünätti, amal bolsa, ularğa baş-pana boluşqa tirişatti. U mäğrur insan edi. Hoşamätçilik, heligärlik degänni bilmätti. Vijdan ğururini sahta abroyğa tegişmätti. Dayim ğäräzsiz, minnätsiz yar-yšläk boluşqa täyyar edi. Pak kšŋli, dana oyliri, illiq sšzliri bilän här qandaq väziyätni sağlam, adämlärni yeqin qilalaydiğan, zeräkligi, säzgürligi bilän toğra niyät, sahavätliktin yaltiraq astidiki mäkkarliqni ayrivalalaydiğan istedatliq alim edi. Uniŋ çoŋqur mäzmunluq ämgäkliridin keyinki ävlat hälqimizniŋ štmüşini, äsirlär davamida azatliq üçün elip barğan qanliq küräşlirini, häliq içidin çiqqan җasur oğlanliriniŋ, namayändilirimizniŋ hayatini oqup biläläydu. Mähsuldar alimniŋ štkür qälimidin pütülgän ämgäkliridin šz hälqigä bolğan qizğin muhäbbiti vä sadaqiti sezilip turidu. «Änҗan paҗiäsi», «Tädbirimiz qandaq bolsa, täğdirimiz şundaq bolmaq», «Milliy maarip — millät täğdiri», «Bärikät — birliktä, iş šmlüktä», «Mävqä bir, pikir här hil», «Yoqni bar qiliş täs» vä başqimu hälqimizniŋ tarihi, mänaviyatimiz häqqidä yezilğan nadir ämgäkliri toğrisida äynä şundaq deyişkä bolidu. Umumän, Kommunar aka bir türküm dšlät vä millät  ärbapliriniŋ dävir mänzirisini äkis ättüräläydiğan miqiyasliq säyasiy, iҗtimaiy, psihologiyalik portretlirini vuҗutqa kältürgän bärkamal alimdur.

Kommunar akiniŋ armanliri kšp edi. «Öyümni tügitip, bir az aram alsam, oğlum Äzizni šylisäm», degän oylirini kšŋligä püküp qoyğandi. Amal qançä, buyrimidi. Maddiy turmuş җähättinmu hayati yenik štmidi. Ömriniŋ ahiriğiçä degidäk, on bäş jil davamida šy saldi, šzi yasidi. Rast, uni bšläkçä qädirläp, hšrmätläydiğan bir top yaş alimlar, jurnalistlar šzimiz täşäbbus kštirip, bir näççä qetim şänbilik uyuşturduq. U šyini seliş җäriyanida birär bayväççiniŋ aldiğa yardäm sorap barmidi. Asasiy җähättin šyini šzi selip pütärdi. Amma šzimu tügidi… Alim šldi, yänä bir qäläm sundi…

Kommunar aka arimizdin ätigän kätti. Helä-helimiz täntiräp qalduq. Amal qançä, aq niyät, adil insanni yär qoyniğa aldi. Şuniŋğa razimänki, u 59 yaşliq šmridä mäŋgü šçmäs izini, şagirtliri qälbidä untulmas sšzini qaldurup kätti. Kšrnäklik hoquqşunas alim, milliy maarip mäş°ili, märhum Änvär Һaҗievniŋ täbiri bilän eytsaq, «Hälqimizniŋ şanliq pärzäntliriniŋ qatarida Kommunar akiniŋmu ismi tarihimiz sähipilirigä altun häriplär bilän yezilidu. Uniŋ hatirisi hälqimiz jüriginiŋ qetida saqlinişi sšzsiz häm uniŋğa ärziydu. Uniŋ pak, çäksiz etiqatqa asaslanğan vijdanliq, mäzmun-mahiyät vä ihtidar җähättin yüksäk hayati, otluq qälbi här birimizgä milliy roh, ilham äta qilğusi!». Demäk, šziniŋ pütkül aŋliq hayati davamida hälqimiz tarihini tätqiq qilip, nadir ämgäkliri arqiliq kšpçilikkä tonulğan alim Kommunar Talipovniŋ nami ävlat qälbidä mäŋgü yaşaydiğanliği talaşsiz. Birla pikir, märhumniŋ ismini äbädiyläştüridiğan vaqit käldi. Kindik qeni tamğan Uyğur nahiyäsiniŋ Kiçik Dehan yezisidiki koçilarniŋ biri alim namida atalsa, nur üstigä nur bolar edi. Bu pikrimizni alimniŋ jutdaşliri bilän uni yahşi bilidiğan zamandaşliri vä başqimu җamaätçilik väkilliri qollap-quvätläydu däp işinimiz.

Şämşidin AYuPOV. 

 Almuta şähiri.

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ