Saadäthan Ablizova. U kim?

0
613 ret oqıldı

Panfilov nahiyälik «Kolhozçilar avazi» gezitiniŋ 1955-jilniŋ 24-fevral'diki sanida elan qilinğan maqalida mundaq däydu: «Yarkänt MTSniŋ işçiliri bilän hizmätçiliri ämgäk ilğari Saadäthan Ablizovani Qazaq SSR Aliy Keŋişigä deputatliqqa kandidat qilip täklip qildi. Kommunistlar bilän partiyadä yoqlarniŋ häliqliq bloginiŋ kandidati yoldaş S.Ablizova üçün bir kişidäk avaz beräyli!».

Gezitniŋ keyinki sanlirida bu munasip namzatni nahiyäniŋ barliq ämgäk kollektivliri qizğin qollap-quvätläp, şu jilniŋ 6-mart küni štkän saylamda besim avaz bilän S.Ablizova Qazaq SSR Aliy Keŋişigä deputat bolup saylanğanliği toğriliq yezilidu.

Yarkänt täväsidä uyğurlardin däsläp bolup dšlätniŋ aliy orginiğa väkil bolup saylanğan Saadät Ablizova kim? Bu soal ätrapida helä izdändim. Yänä şu nahiyälik gezitniŋ 1969-jili 8-marttiki sanida yoruq kšrgän «Qoş ordenniŋ egisi» mavzuluq maqalida mundaq däp yeziliptu. «…Mana ändi bir talay jillarmu artta qaldi. Äşu uruş jilliri җäŋgä kätkän ärlärniŋ ornini toluqturup, etizda aşliq šstürgän anilar hazir šz orunlirini, šz kätmänlirini keyinki ävlatqa tapşuruşqa başlidi. Kommunist Saadäthan Ablizovanimu äşu ävlat hšrmätlik däm elişqa uzatti. Lekin u pensiyagä çiqsimu hazirqi vaqitta işläp çiqiriştin qol üzgini yoq. Һärqaçan šzi barğan yärlärdä yaşlarni halal ämgäkkä dävät qilip, uruş jilliri arqa säptä anilarniŋ җapakäşlik ämgäkliri, tirişçanliqliri vä qolğa kältürgän utuqliri toğriliq qiziq hekayä qilip beridu».

Mäzkür qurlarni oquvetip, monu bir vaqiä yadimğa çüşti. Hatalaşmisam şu jilniŋ aprel' eyi bolsa keräk, şähärdiki uyğur ottura mäktividä bir top ämgäk veteranliri vä ilğarliri bilän oquğuçilar arisida uçrişiş uyuşturulğan edi. Uniŋğa mänmu täklip qilinğan edim. Mehmanlar qatarida mäydisini orden-medal'lar bezäp turğan Saadäthan Ablizova hämminiŋ diqqitini җälip qildi. Däsläpki sšzmu şu aniğa berildi. U šziniŋ hayat vä ämgäk yoli häqqidä qisqiçä eytip bärdi, soallarğa җavap qayturdi. Şu uçrişiş toğriliq nahiyälik gezitta süriti bilän maqalimu elan qilinğan.

Sarğayğan gezit sähipiliridiki materiallarğa tayansaq, Saadäthan Ablizova 1913-jili Sadir yezisida kämbäğäl-dehan ailisidä duniyağa kälgän. Bäş jildin keyin bu tävädimu yeŋi zaman — Keŋäş hakimiyiti ornitilidu. Uni mustähkämläş yolida bay-mollilar bilän namratlar arisida toqunuşlar yüz beridu.

Äşu jilliri Saadäthanmu komsomol sepidä bolup, yeza hayatida boluvatqan šzgiriş, yeŋiliqlarğa yeqindin arilişip, kšp närsilärni ügändi. 1930-jili ata-anisi hulini qurğan «Qizil dehan» yeza egiligi arteliniŋ, keyiniräk nami šzgärtilgän Voroşilov namidiki kolhozniŋ äzasi qatarida egilik işliriğa biläk türüp, arilişip kätti. Uluq Vätän uruşi başlanğandimu Saadäthan җasarätlik ämgigi bilän alahidä kšzgä çüşti. U zärbidarlar härikitini başlap, bir šzi ikki-üç adämniŋ işini atqurdi.

Uruştin keyin barliq җaylarda qalaqlaşqan hä­liq egiligini tikläş vä rivaҗlanduruş şiari alğa sürüldi. Bu җähättinmu S.Abli­zovaniŋ qolğa kältürgän utuqlirini roşän kšrüşkä bolidu. Bu jilliri u buğday šstürüş zvenosiğa yetäkçilik qildi. 1947-jili 80 gektar mäydanda šstürülgän küzlük buğdayniŋ gektaridin 20 tsentner hosul elip, Lenin ordeni bilän mukapatlandi. Kälgüsi jili şu uçastkisidin rekordluq hosul yetiştürdi, yäni küzlük buğdayniŋ gektar hosuldarliğini 35 tsentnerğa kštärdi. Şuŋğiçä bu tävädä mundaq kšrsätküçkä heç kim qol yätküzälmigän edi. 1948-jilniŋ yäküni boyiçä S.Ablizova ikkinçi qetim Lenin ordeni bilän täğdirländi.

Ötkän äsirniŋ älliginçi jilliriniŋ beşidin başlap, çarviçiliq sahasini täräqqiy ätküzüş, gšş yetiştürüşni aşuruş boyiçä härbir egilik aldiğa eniq tapşurmilar berilip, uni orunlaş qät°iy täläp qilindi. Şuŋlaşqa kolhoz räh­bär­ligi çoşqa egiligini bärpa qiliş qarariğa kelidu. Fermini uyuşturuşni äm­gäktä sinalğan S.Ablizovağa tapşuruşni toğra kšridu. Väziyätni çüşängän ana bu iştinmu baş tartqini yoq.

Şundaq qilip, 1952-jili egiliktä çoşqa fermisi barliqqa käldi. Saadäthan ana ferma işini tez yolğa selip, bu sahanimu rivaҗlandurdi. İkki jil içidä çoşqa sani üç-tšrt hässä kšpiyip, dšlätkä gšş tapşuruşta kolhoz çoŋ utuqqa yätti, umu daramätlik sahağa aylandi. Saadäthan Ablizova 1955-jili Qazaq SSR Aliy Keŋişiniŋ deputati bolup saylandi. Şu jili yaz eyida dehan Moskvağa atlinip, Pütkül ittipaqliq häliq egiligi muvappäqiyätliri kšrgäzmisini ziyarät qilip, kšp närsilärni kšrüp qaytti, kšrgäzminiŋ altun vä kümüç medal'liri bilän mukapatlandi. Deputat ana sayliğuçilarniŋ amanätlirini, šzigä muraҗiät qilğan adämlärniŋ tiläk-istäklirini orunlaşqimu çoŋ etivar bärdi. Buniŋ misalliri nurğun.

Mana, Saadäthan Ablizovaniŋ alämdin štkinigimu helä jillar boluptu, bu arida izini besip kelivatqan pärzäntliri — Baharäm, Qeyim vä Qährimanmu yoruq duniya bilän hoşlaşti. Şuŋlaşqa Saadäthan aniniŋ ismi bügünki ävlatqa ançä tonuş ämäs. Biyil uniŋ tuğulğiniğa 100 jil tolidu. Bu märhumni hatiriläp, uniŋ hayat yolini yaşlarğa ülgä qilip kšrsitiş üçün äŋ qolayliq pursät. Bu bizniŋ insaniy borçimiz.

Abdukerim
TUDİYaROV.

 

 

 

 

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ