Депутат Җәнубий Қазақстан вилайитидә болди

Өткән һәптидә Қазақстан Җумһурийити Парламенти Мәҗлисиниң депутати Шаһимәрдан Нурумов Җәнубий Қазақстан вилайитидә иш бабидики сәпәрдә болди. Толығырақ»

 

Улуқлуғини меһир-шәпқити толуқтуруп туратти

                                              Д.Қонаевниң туғулғининиң 100 жиллиғиға даир
Һазирқи яшлар қандақки, амма Қазақстанда вә сабиқ Кеңәш Иттипақиниң территориясидики барлиқ мәмликәтләрдә истиқамәт қиливатқан оттура боғум вә чоң әвлат вәкиллири арисида Динмухамет Ахмет оғли Қонаевниң исим-шәрипини билмәйдиғанлар камдин-кам болса керәк дәп ойлаймән. Униң Кеңәш елидики аброй-шәни наһайити жуқури дәриҗидә еди. Әгәр тәрҗимә-һал сәһипилиригә нәзәр ташлайдиған болсақ, Д.Қонаевниң бари-йоқи оттуз йешида Қазақстан Һөкүмити рәисиниң орунбасари болуп тайинлинип, бу хизмәттә он жил ишлигәнлигини, үч жил Қазақстан Пәнләр академиясиниң президенти болғанлиғини, йәттә жил җумһурийәт Һөкүмитини башқурғанлиғини, шуниңдин кейин 25 жилға йеқин вақит җумһурийәтниң биринчи рәһбири — Қазақстан Компартияси Мәркизий Комитетиниң биринчи кативи лавазимида паалийәт елип барғанлиғини көримиз. 44 жил җәриянида чоң җумһурийәттики әң алий дәриҗилик рәһбирий лавазимларни егиләш көрүнгәнла әқиллик адәмниң қолидин келиверидиған иш әмәс, әлвәттә. Буниңдин ташқири, униң узун жиллар давамида КПСС Мәркизий Комитети Сәясий Бюросиниң әзаси, үч мәртә Социалистик Әмгәк Қәһримани намини  елишқа муйәссәр болғанлиғини, онлиған орден билән мукапатланғанлиғини, Қазақстан Пәнләр академиясиниң академиги болуп сайланғанлиғини нәзәрдә тутсақ, униң Кеңәш Иттипақидики санақлиқла шәхсләр қатаридин орун алғанлиғиға толуқ көз йәткүзимиз. Әлвәттә, мундақ лавазимларни егиләш вә унчилик атақларға еришиш үчүн у адәм һәртәрәплимилик пәм-парасәт вә истедатқа, чоңқур билимгә егә болуп, адиллиқ, чинлиқ, тәләпчанлиқ, тавакәлчилик вә мәрданилиқ охшаш хисләтләрни өзидә муҗәссәмләштүрүши керәк еди. Динмухамет Ахмет оғлида бу хисләтләрниң һәммиси моҗут еди. Шуниң билән биллә, уни яхши билидиғанларниң ейтишичә, интайин һая-номуслуқ, меһир-шәпқәтлик, ейтқан сөзидә туридиған кичик-пейил инсан болған екән.

Саһаға дөләт тәрипидин алаһидә диққәт бөлүнүватиду

Санаәт асасида қуш өстүрүш — чарвичилиқ саһасида мәһсулати әң чапсан йетилидиған йөнилиш. Нәқ әйнә шу түпәйли бу саһада ахча муамилиси хелә жуқури вә униңға селинған мәбләғму жуқури пайда кәлтүриду.
Шуни тәкитләш керәкки, санаәт асасида қуш өстүрүш, чарвичилиқ саһасиниң башқа йөнилишлири охшаш, өткүнчи дәвирдә хелә еғирчилиқларни баштин кәчүрди. Мәлумки, Кеңәш Иттипақи тарқилип, униң мәркәзләштүрүлгән ихтисади гумран болғандин кейин санаәт асасида қуш өстүрүш карханилириниң бесим көпчилиги илгәрки егилик алақилиридин айрилип, ихтисадий вә малийә җәһәттин наһайити еғир әһвалда қалди. Уларниң көпчилиги касатлиққа учрап, паалийитини тохтатти. Мәсилән, әгәр 1990-жили мәмликәттә тухум вә гөш йетиштүрүш бойичә 62 қуш фабрикиси моҗут болуп, уларда 40 миллионға йеқин қуш беқиливатқан болса, 2000-жили ишләватқан қуш фабрикилириниң сани 28чә қисқирап, қуш сани 9,6 миллионға чүшүп қалди.

Пул әмәс, һесап тапқан «Саадәт»

Уйғур наһийәсидә паалийәт елип бериватқан дехан егиликлири өткән жилни утуқлуқ йәкүнлиди. Рәқәмләр тилида ейтсақ, йеза егилиги саһасиниң умумий ички мәһсулат көләми 15050,0 миллион тәңгини тәшкил қилди. Бәш жил илгири бу көрсәткүч 4 миллионғиму йәтмәтти. Бу утуқлар көрсәткүчлири көләңгүсидә қанчилик әмгәк, төкүлгән тәр, бәл билән биләк күчи турғанлиғи ениқ. Бүгүн дехан билән чарвичини қанчә мәдһийилисәкму әрзийду. Чүнки, улар, қанчә қийин болсиму, ата кәспигә садиқ болуп қеливатиду. Биз сөз қилмақчи болуватқан Чарин йезилиқ округиға қарашлиқ «Саадәт» дехан егилиги нәқ шундақ ата кәспигә садиқ әзимәтләрдин тәркип тапқан.

Яш әвлат тәрбийиси ишәшлик қолда

Һәммигә мәлумки, оқутуш уйғур тилида жүргүзүлидиған мәктәпләрдә оқуған қара көзлиримиз башқа пәнләрни үгиниш билән биллә хәлқимизниң урпи-адәтлирини, әнъәнилирини вә адәмгәрчилик хисләтлирини бойиға сиңдүриду. Уларниң чоңларниң алдидин тоғра өтмәйдиған, салам-саатни унтимайдиған, инсаплиқ адәмләрдин болуп йетилидиғанлиғи талашсиз. Әгәр униңға аилидики тәлим-тәрбийә қошулса, нур үстигә нур.

Һосул мол елинди, бирақ…

Өткән жилни Панфилов наһийәсиниң деханлири муваппәқийәтлик йәкүнлиди. Данлиқ зираәтләрдин елинған һосул, алдинқи жиллар билән селиштурғанда, хелә жуқури болуп, йетәрлик мөлчәрдә мал озуғи тәйярланди. Дехан егиликлири билән ишләп чиқириш кооперативлирида көмүқонақ өстүрүшкә алаһидә әһмийәт берилип, униң умумий мәйдани 22500 гектарни тәшкил қилди. Һәр бир гектар йәрдин оттура һесап билән 55,2 центнердин һосул елинип, наһийә бойичә 124 миң 273 тонна ашлиқ жиғиштурулди. Бу илгәрки жилға нисбәтән хелила ошуқ көрсәткүч.

Һаятқа муһәббәт

Һаятиниң қисқилиғидин кәң җамаәтчиликкә дегәндәк тонулуп үлгәрмисиму, лекин әдәбиятниң поэзия жанрида өзигә хас из қалдуруп кәткән маливайлиқ жигит Һезбуллам Ғенияровниң ахирқи китавиниң нами «Һаятқа муһәббәт» дәп аталған еди. Китапқа мошу намни қоюшқа бирдин-бир дәвәтчи болған шаирниң рәпиқиси Ризвангүл Ғениярованиң пүткүл аңлиқ һаяти әйнә шу өзи қойған намға мунасип өтти. У атисидин кичик житим қалғандиму, йолдишидин әтигән айрилғандиму, төрт пәрзәндини қучақлап ишсиз ятқандиму өз еқидисидин, һаятқа болған хуштарлиғидин айрилмиди.

Көңли йерим гөдәкләрниң көңлини алди

«Азия плюс Recordz» студиясини (мудири Сәһәрдин Йүсүпов) биз һәқлиқ түрдә яш талантларни тәйярлайдиған «Юлтузлар фабрикиси» дәп аталаймиз. Чүнки бүгүнки күнгә қәдәр униңдин онлиған иҗрачи гөдәкләр учум болуп, бир нәччиси җумһурийәтлик вә хәлиқ ара конкурсларниң лауреатлири аталди. Студия кейинки вақитларда өзиниң беваситә паалийитидин ташқири хәйрихаһлиқ концертларни уюштурушниму җиддий қолға алди.
Йеқинда Алмутидики «Жануя» балилар өйидә биз гәп қиливатқан студия тәрипидин хәһрихаһлиқ концерт уюштурулди. Бу күни ата-ана меһригә тоймиған балилар талантлиқ гөдәкләрниң һүнирини тамашә қилипла қалмай, шундақла «БеНТ» акционерлиқ җәмийити (президенти Дилмурат Кузиев), «Аққу» туристик ширкити (мудири Турсун Анайәтов), «Восточная кухня» кафеси (мудири Әнвәр Илахунов), Давутовлар аилиси һәм «Азия плюс Rekordz» студияси ианә қилған язлиқ һәм қишлиқ кийим-кечәкләрни тапшуруп алди. Концерттин кейин балилар өйиниң мудири, психология пәнлириниң намзити Хафиза Серикова өзи рәһбәрлик қиливатқан дәргаһқа қәдәм тәшрип қилип, балиларға мәйрәмлик соғиларни тапшурған сахавәтлик инсанларға сәмимий миннәтдарлиғини билдүрди. Аридин көп өтмәй нәқ мошундақ чарә тәдбир биз гәп қиливатқан студия билән «Амир» хәйрихаһлиқ җәмийәтлик фондиниң (президенти Кәнҗә Исаев) һәмкарлиғида җәнубий пайтәхттики 2-нака балилар мәктәп-интернатида болуп өтти.

Қедимий қорғанлар вә қияташлар өлкисидә

2011-жили Даниил Готлиб Мессершмидт рәһбәрлигидә Җәнубий Сибирьға әвәтилгән биринчи Россия илмий экспедицияниң уюштурулғанлиғиға 290 жил толди. Өткән жилниң сентябрь ейида Абакан шәһиридики Хакасия тил, әдәбият вә тарих илмий-тәтқиқат институтиниң уюштуруши билән бәш күн мабайнида өткән «Җәнубий Сибирьниң қедимий вә һазирқи хәлиқлири. Тил. Тарих. Мәдәнийәт» намлиқ хәлиқ ара илмий-әмәлий әнҗуман мана шу сәнәгә беғишланди.
Д.Мессершмидт экспедициясиниң түркийшунаслиқ илими үчүн әһмийити шуниңдин ибарәтки, у түркий руна һәриплири йезилған ташларни тепип, уларни алимлар пәқәт 1898-жили шәрһиләп чиқалиған еди.

Сабиқ иттипақдаш җумһурийәтләр һазир қандақ яшаватиду?

Буниңдин 20 жил муқәддәм илгәрки қудрәтлик дөләт — СССР парчилинип, иттипақдаш җумһурийәтләр өз мустәқиллигигә еришти. Әлвәттә, жигирмә жил бәзибир йәкүнләрни чиқириш үчүн аз қәрәл әмәс. Шундақ екән, илгәрки Кеңәш Иттипақиниң гражданлири һазир қандақ яшаватиду.

Җан беқиш мәнбәси яки Шәхсий машиниси билән кира қилғучиниң «иш-тәҗрибисидин»

Һазир шәхсий машиниси бар икки адәмниң бири киракәшлик қилип пул тапидиғанлиғи һеч ким үчүн сир әмәс.