• Йеңилиқлар
  • 23 Ақпан, 2017

«Алға қарап кетиватимән»

Әдип тоғрилиқ мәлумат: Йәһия Тайиров, 1938-жили Ғулҗа шәһириниң Һәрәмбағ мәһәллисидә һүнәрвән аилисидә дунияға кәлгән. Тинмай издиниш, қетиқинип үгиниш түпәйли, бәдиий әдәбият мәйданға дадил кирип кәлди. Дәсләпки шеири 1956-жили «Алға қарап кетиватимән» дегән нам билән «Шинҗаң нефтьчилири» гезитида елан қилинди. 1963-жили аилиси билән сабиқ Кеңәш елигә көчүп чиқти. У дәсләп илгәрки Челәк наһийәсиниң Қарийота йезисида, 1965-жилидин кейин дәсләп Яркәнт шәһиридә, андин Пәнҗим йезисидики уйғур оттура мәктивидә уйғур тили вә әдәбияти пәнлиридин дәрис бәрди. Алмутида чиқидиған җумһурийәтләрара «Коммунизм туғи» (һазирқи «Уйғур авази») вә униң қошумчиси «Йеңи һаят» гезитлириниң Өзбәкстан бойичә өз мухбири, Өзбәкстан телерадио ширкитиниң тәркивидики уйғур тилида аңлитиш тәһриратида чоң тәһрир болуп ишлиди. Язғучиниң «Жазұшы» нәшриятида «Көзләр» (1969-ж.), «Еқидә» (1971-ж.), «Меһир» (1978-ж.), «Дунияға бир келимиз» (1985-ж.), «Тар кочидики ай» (1989-ж.), «Биз ейтқан нахшилар» (1998-ж.) китаплири  нәшир қилинған. ШУАРниң «Или дәрияси»  журналида  һәм «Шинҗаң  хәлиқ  нәшриятида»  вә  «Уйғур авази»  гезитиниң  вә «Пәрваз» альманахиниң сәһипилиридә  көплигән  һекайә вә повестьлири  йоруқ көрди. 2001-жили язғучиниң «Язниң ялғуз ялдамиси» вә «Көйүватқан йол» китави йоруқ көрди. Көрнәклик шаир Абдуғопур Қутлуқ, пешқәдәм журналист Нурдөләт Мурадилов, пешқәдәм мәрипәтчи Музәппәр Зайитов, «Мектеп» нәшрияти Уйғур редакциясиниң башлиғи Рәхмәтҗан Ғоҗамбәрдиев вә мошу қурларниң муәллипини Йәһия ака иллиқ қарши алди. Йәһия Тайиров әллик сәккиз жилдин буян қол тутушуп келиватқан вападар яри, икки оғул вә бир қизниң ғәмгүзар аниси, бәш нәврә һәм йәттә чәврисиниң меһриван момиси болған Ағча ана билән Алмута вилайити Или наһийәсиниң Қапчиғай шәһиридә үчбөлмилик өйдә туридекән. Ташкәнт шәһиридин көчүп кәлгинигә он бәш жил бопту.  Әр-аял  бу йәрдә  асасән қиш айлирида туридекән. Яз келиши биләнла Алмута шәһириниң әтрапидики «Первомайка» мәһәллисидә истиқамәт қилидиған оғли Зулпиқарниң өйигә беривалидиған охшайду. Келини Санийәмниң ата-анисиға болған көйүми билән меһир-муһәббитини тил билән ейтип түгәткүсиз. Мундақ ейтқанда, у яқ  чоңларниң  дуасини  алған  аял-ана. «Йәһияниң  падишаларға охшаш қишлиқ һәм язлиқ қараргаһи һәм уни кечә-күндүз күтүп-асраватқан Ағчидәк вападар яри, қизидәк болуп кәткән Санийәмдәк сәрәмҗан, меһриван  келини бар.  Ағинәмни  мошу тапта  Йәһия  бай, десәк болиду», дәп язғучиниң көңлини олиди шаир Абдуғопур Қутлуқ. — Ташкәнттә һазир бир оғул, бир қизимиз туриду, —  дәп сөзгә  арилашти  Ағча ана.  —  2001-жили биз Алмутиға көчүп кәлгинимиздә, жут-җамаәт, уруқ-туққан, дост-бурадәрләр яхши қарши алди. — Қапчиғайға келип, яман күндә қалмидуқ.  Йәһия бу йәрдә икки китавини чиқарди.  Онлиған  мақалә, әлликтин ошуқ һекайә язди.  Җамаәтчилик ишлириғиму йеқиндин  арилашти.  Мана  үч жилдин буян сақлиғи болмай қелип, һәммидин қол үзди. Жүрәк томурлирини тәкшүрәткәндин кейин техиму мағдирсизлинип кәтти. Һазир өз алдиға бемалал  тала-түзгә  чиқалмайду.  Көзи  яхши  көрмигәнликтин, йезиш һәм оқуштинму қалди. Өзимиғу бурунтинла мөмүн һәм камсөзлүк еди, һазир техиму мөмүнлишип кәтти. Иҗадийәт адәмлири назук келидиған охшайду. Болмиғур  нәрсиләргә  оңайла көңли бузулуп кетиду.  Өтмүшни, болупму балилиқ  вә яшлиқ дәвирлирини көп әсләйду. Һаятта биллә өткән әл-ағинилирини ойлап, уларни кинәйду. Йоқлап келиватқанларғу нурғун. Қапчиғайдики тонуш-билиш, әл-жут вә  Или наһийәлик Уйғур мәдәнийәт мәркизиниң әзалири пат-пат йоқлап, һалимиздин хәвәр елип туруватиду. Шундиму, иҗадийәт адәмлири билән муңдишип-сирдашқан башқичә охшайду. Әтидин кәчкичә бөлмисидә хиял сүрүп ятидиған адәм  силәрниң  йоқлап келидиғиниңларни аңлиши билән, чирайиға қан жүгрәп, язған-сизғанлирини рәтләп, көңли қәдимкидәкла көтирилип қалди. Силәр алдин-ала телефон қилип қойғачқа, «Қачан келидекин?», дәп  әтигәндин бери йолуңларға  қариди. Ағча аниниң ейтишичә, Йәһия ака 10 йешида дадисидин, 16 йешида анисидин айрилип, узақ жил ялғузчилиқ вә йоқсизчилиқниң дәрдини тартипту. Бирақ болғуси язғучи турмушниң дуч кәлгән қийинчилиқлири алдида тәнтирәп қалмиған. Чүнки йенида уни чүшәнгән яхши адәмләр, қолида изгүлүккә башлиғучи китаплар һәмра еди. Әллик жиллиқ қәдинас ағиниси, атақлиқ шаир Абдуғопур Қутлуқ өткән әсирниң 60 — 70-жиллири Йәһия Тайировни өзбәк хәлқиниң инавәтлик пәрзәнди  Абдулла Қадиридәк  тонулған язғучи болиду, дәп дост тутқан екән.  Ақивәттә, у  һәқиқәтәнму уйғур хәлқиниң көзгә көрүнгән  қәдирдан  язғучиси дәриҗисигә көтирилди. Хәлиқниң ғеми билән яшап, чачлири ақарди. Һаятқа үзә қаримиди. Көргән-билгәнлирини ядида убдан сақлапла қалмай, бәлки вақиәликниң асасий сәвәплирини қетиқинип үгәнди. Хәлқиниң миллий алаһидиликлиригә, рәсим-йосун вә урпи-адәтлиригә өзгичә меһир билән қариди. Муһими, у турмуш, үгиниш, өзи үстидә ишләп, көргән-билгәнлирини җәмләп, әсәр йезиш ишлириға жуқури мәсъулийәт билән киришти. Раст, рәпиқиси ейтқандәк, Йәһия ака бурунтинла  мөмүн, камсөзлүк язғучи еди, жүрәк ағриғиға муптила болғандин буян, у техиму мискинлишип кетипту. Қоллири титирәп, көзләр көрмәс бопту. Пәрәзимчә, язғучи тиничлиқни халап қалғандәк. Шундиму роһини чүшәрмәй, у күни биз билән хелә узақ  муңдашти.  Өмүр китавиниң ярқин сәһипилирини варақлиди. Өткән әсирниң 60 — 70-жиллири Челәк наһийәлик «Әмгәк туғи» гезитиниң йенида тәшкил қилинған «Әдәбият уюшмисиниң» әзалири – Мөмүн Һәмра, Һевуллам Гайитов, Һезбуллам Ғенияров, Һезиз Һезимов, Камалдин Замандинов, Мәрүп Бушаров, Абдуғопур  Қутлуқ, Әкрәм Садиров, Җәмшит Розахунов кәби  әлгә тонулған қәләм саһиблири билән болған иҗадий һәмкарлиқни әсләп өтти.  Һазир язғучи шу алтун дәвирләрни вә әдәбият мәйданида биллә болған қәдинас достлирини сеғинип-кинәйдиғанлиғини һәм көңүлгә пүккән арзу-мәхсәтлирини  ейтти. — Мени иззәтләп, йоқлап кәлгиниңларға миң рәхмәт! — деди у  қәддини руслап. — Қорқидиған иш йоқ укилар, мән ағриққа бой беридиған адәм әмәсмән. Буниңдинму еғир күнләр баштин өттиғу. Һазир Аллаға миң қатлиқ шүкри! Шуңлашқа көңүлгә пүккән ишларни биртәрәп қилмай туруп, «дуканни йепишқа» техи әтигән. Алла несип қилса, баһар келиши билән анамниң жути — Ачиноқиға берип, көк чөшүрисигә еғиз тегип келишни нийәт қиливатимән. Пәмимчә, ахирқи бәш-он жилниң ичидә мәтбуат сәһипилиридә әлликтин ошуқ һекайәм йоруқ көрүпту. Мана шуларни бир қур рәтләп, топлам қилип чиқириш оюм бар. Шундақла  дадамниң һаяти, киндик қеним тамған жут вә балилиқ дәвирләр әкис етилгән  «Әгип жүргән сайиләр»  намлиқ  китавимни йезип қойғинимға узун жил болди.  Ихтисатқа бағлиқ уни өз вақтида чиқиралмай қалғандим. Әгәр имканийәт яр берип қалса, шу китавимни нәширдин чиқарсам дәймән. Қисқиси, әйнә шундақ үмүт һәм  бүйүк арзу-мәхсәтләрни һапашлап, алға қарап кетип баримән. Әмәл-дәриҗә, унван, мәнсәпкә еришкән һәрқандақ шәхсниң, биринчи новәттә, инсанға хас қәлби вә ички дунияси болиду. Инсанниң шу роһий  дуниясиға чөкүп беқишниң өзи инсаний пәзилитимизниң бир көрүнүши әмәсму! Хәйрият, пешқәдәм журналист Нурдөләт Мурадиловниң шу күни  язғучиниң тәвәррүк дәстихинида оқуған төвәндики шеирини ушбу мақалиниң хатимиси қилишни тоғра көрүватимән. Һаятқа келиш бар, кетиш һәм бардур, Өмүр қисқа, дуния бәк тардур. Шу дунияниң қисқилиғин  билгәнләр, Бир-биригә бәк қәдирдандур. Шуңа дәймән дост-қериндашқа, Яшаш башқа, қәдир бир башқа. Тиригиңдә қәдирләп өткин, Тәгмәй туруп бешиң соғ ташқа... Шәмшидин АЮПОВ.

332 рет

көрсетілді

0

пікір
Алдыңғы мақала Мәшәқәт вә садақәт
Келесі мақала Тилларға һөрмәт

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Уйғур авази

18 Қараша, 2020

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Ершат Моллахун оғли ӘСМӘТОВ

Редактор блогы