• Замандаш
  • 06 Наурыз, 2019

Биз билидиған Темирхан аға

Мошу мақалини йезиватқан һәр иккилимиз хизмәт баби билән яркәнтлик болуп қалдуқ. Бу тәвәниң адәмлири меһмандост, хушмуамилилик вә кәмтар келидиғанлиғини, умумән, Өсәк вадисиниң даңқини чиқирип келиватқан ишләмчан деханлар макани екәнлигини илгири аңлап жүргән болсақ, әнди буларниң һәммиси һәқиқәтәнму шундақ екәнлигигә көзүмизни толуқ йәткүздуқ. “Ишләмчан деханлар” демәкчи, Яркәнт тәвәси өзиниң “Етиз мәликиси” билән мәшһур болса, у әшу ишләмчан деханларниң әҗри дәп чүшинишимиз керәк. Бизниң биримиз “Яркәнт крахмал-ширнә заводи” җавапкәрлиги чәкләнгән йолдашлиғини ишқа қошқанда яркәнтлик көмүқонақ өстүргүчиләрниң нәрқ ихтисади шараитида дуч келиватқан бәзибир мәсилиләргә өзимизму дучар болдуқ. Бу мақалимизда әйнә шу қийинчилиқлар тоғрилиқ әмәс, бәлки уларни һәл қилишқа биркишилик үлүшини қошқан, исим-шәрипи пүткүл қазақстанлиқларға яхши мәлум, әтрапиға дайим өзиниң қәлбидә бар шәпқәт нурини чечип туридиған инсан тоғрилиқ йезишни инсаний борчимиз дәп билдуқ. У адәм — Темирхан Мыңайдароғли Досмухамбетов. Диққәтчан гезитхан бу исимни аңлап, “жуқури рәһбирий хизмәтләрдә болған әмәлдарниң яркәнтлик көмүқонақ өстүргүчиләр билән қандақ мунасивити бар?” дәп һәйран қелиши мүмкин. Әгәр шундақ болса, бу соалға җавап берип көрәйли. Хаталашмисақ, 2010-жилниң Өсәк вадисини техиму гөзәлликкә бөлигән май ейиниң ахирқи күнлириниң бири еди. Яркәнтликләр дайим исим-шәрипини һөрмәт билән тилға алидиған жутдиши, җәмийәт вә дөләт әрбаби, Қазақстан Җумһурийити Парламенти Мәҗлисиниң депутати Қуаныш Султанов туғулуп өскән жутиға дости Темирхан Досмухамбетов билән кәлди. Наһийәдики барлиқ йеза округлириниң аһалиси билән учришишларни өткүзүп, йәрлик хәлиқниң әһвали, турмуш-шараити билән тонушти. Мана шу учришишлар пәйтидә биз униң билән биллә болдуқ. Бизгә яхши мәлумки, әгәр һәрқандақ яркәнтлик дехандин “Сизниң устазиңиз ким?” дәп сорисиңиз, худди уларниң һәммиси келишивалғандәк, “Николай Никитыч Головацкий” дәп җавап бериду. Әнди әйнә шу учришишларда Темирхан Мыңайдароғли көмүқонақ өстүрүшниң заманивий технологиялирини қандақ өзләштүрүш керәк екәнлигини, уни пәрвиш қилиш үчүн илим-пән йеңилиқлиридин пайдилинишниң йол-йоруқлирини, көмүқонақни суғарғанда әң алди билән немиләргә алаһидә әһмийәт бериш лазимлиғини, қисқиси, бизгила әмәс, нә-нә тәҗрибилик деханларға намәлум болған нәрсиләрни тизип ейтип бәрди. Шунда пүткүл Яркәнттә атиғи бар, һазир пенсия йешида болғачқа, қутлуқ кәтминини балисиға өткүзүп бәргән бир дехан “Әгәр мән башқидин етизға чиқсам, Темирхан Мыңайдароғлини өзәмгә устаз тутаттим вә униң бу саһадики билимини пайдилинишни яш деханларға несиһәт сүпитидә ейтқан болар едим”, дәп униңға болған миннәтдарлиғини йошуралмай қалғанлиғиға көпчилик гува болған еди. Аридин бир жил өтүп, Темирхан Досмахамбетов йәнә Яркәнткә қәләм тәшрип қилди. Әшу учришишларда ейтилған деханларниң пикир-тәклиплирини йәнә бир қетим әтраплиқ үгиниш үчүн Қазақстан Җумһурийити Парламенти Сенатиниң депутати Бақытжан Жумағулов билән көрнәклик алим Абай Сағитовни биллә елип кәпту. Улар бу қетим Тасқын Жапарқулниң рәһбәрлигидики “Ернар” дехан егилигидә, шундақла “Яркәнт крахмал-ширнә заводи” ҖЧЙда болуп, иш җәриянлири билән тонушти. Бу қетимму улар яркәнтлик көмүқонақ өстүргүчиләрниң тиләк-истәклирини йәнә бир қетим аңлап, “етиз мәликисидин” елиниватқан дандин йетиштүрүлидиған мәһсулат түрлирини техиму көпәйтиш үчүн һөкүмәттин қошумчә субсидия елишқа һәмкарлишиш истигини билдүрди. Көп өтмәйла қошумчә мәбләғ бөлүнди. Униң мевисини пәқәт Панфилов наһийәсиниң деханлирила әмәс, бәлки көмүқонақ йетиштүрүш билән шуғуллинидиған елимизниң җай-җайлиридики барлиқ дехан егиликлири көрди. Чүнки, һазир сир әмәс, шу жиллири деханлар йетиштүргән һосулини өткүзидиған йәр тапалмай, миңлиған тонна қуруқ көмүқонақ дени қар астида қалған пәйтләрму, чирип-сесиған вақитларму болған еди. Темирхан Мыңайдароғлиниң көп күч чиқириши билән деханлар бир гектар терилғулуқ үчүн 30 миң тәңгә субсидия елиш мүкинчилигигә егә болди. Умумән алғанда, шу жиллири яркәнтлик көмүқонақ өстүргүчиләр җәми 2 миллиард 800 миллион тәңгә ярдәм пулини алди. Нәтиҗидә терилғулуқ мәйдани сезиләрлик дәриҗидә кәңийип, һосулдарлиқ һәссиләп ашти. Әң муһими, деханлар йетиштүргән мәһсулатини өткүзүш аваригәрчилигидин тамамән қутулди. Сөз болуватқан әшу жиллири Темирхан Мыңайдароғли жуқури дәриҗилик лавазимни егиләватқан болсиму, у тәсис қилған “Байсерке Агро” холдинги һәм чарвичилиқ, һәм деханчилиқ саһаси билән шуғуллинип, елимиздә илгири-кейин болмиған утуқларни қолға кәлтүрүватқан еди. “Байсерке Агрониң” етизлиғида өсүватқан көмүқонақ шаңлирида егизлиги 4-5 метрға йәткән “етиз мәликисини” көргәндә, һәйран қалғанлиғимизни, әнди көмүқонақниң һәр гектаридин 150 центнер һосул елинип, Йәттису тәвәсидә йеңи рекорд қолға кәлтүрүлгәндә, Темирхан Досмухамбетовниң һәқиқәтәнму саһаниң илғар технологиялирини ишләпчиқиришқа җарий қилишта һәқиқий лидерға айланғанлиғини техи унтумидуқ. Ейтиш керәкки, “Холдинг қаримиғидики голландлиқ сеғин сийирниң һәрбиридин тәвлүгигә 72 литр сүт сеғилиду”, дегәндә униңға һечким ишәнмигән еди. Чүнки саһа мутәхәссислири бу көрсәткүчкә ишәнмәслик билән қарап, мәхсус комиссияму тәшкил қилиду. Нәтиҗидә комиссияниң бир сийирдин тәвлүгигә һәтта 77 литр сүт сеғишқа болидиғанлиғиға көзи йәткән. Бу тәкшүрүшниң нәтиҗиси тоғрилиқ аммивий әхбарат васитилиридә Темирхан Мыңайдароғлиниң ишбиләрмәнлиги, илғар технологияләрдин үнүмлүк пайдилинишниң мана мошундақ нәтиҗиләргә елип келидиғанлиғи тоғрилиқ йезилип, һәммигә үлгә болған еди. Панфилов наһийәсидә әшу “Байсерке Агрониң” заманивий технология билән селинған теплициси бар. Мошу 4,5 гектар мәйданни егиләйдиған теплицида пәқәт өткән жилила 800 тонна томат мәһсулатлири йетиштүрүлди. Әгәр елимиз Президентиниң Қазақстанниң агрокомплексини дунияниң илғар технологиялири билән тәминләш бойичә берилгән тапшурмилирини әмәлгә ашуруватқан ишләпчиқириш орунлирини мисалға кәлтүрсәк, сөзсиз, әң алди билән “Байсерке Агрони” тилға алидиған болимиз. Тинмай издиниш, дунияда тәҗрибидин өткән технологияләрни кәң қоллиниш арқилиқ қолға кәлтүрүлгән бу утуқларни вилайәт һакими Амандық Баталов региондики деханлар билән һәр учрашқинида дайим тилға елип, башқиларға үлгә сүпитидә көрситип келиватқанлиғиму бекар әмәс. 2013-жили Темирхан Мыңайдароғли Панфилов наһийәсигә новәттики қетим кәлди. Бу қетим Яркәнт шәһириниң турғунлири униңға бирәр спорт комплексини селип бериш илтимаси билән мураҗиәт қилди. Меһман бу илтимасни орунлашқа өз вәдисини бәргәндә, хелә-хелимиз униңға ишәнмәслик билән қариған едуқ. Бирақ хәлиқниң аманитини орунлашни өзиниң гражданлиқ борчи дәп билидиған Темирхан аға вәдисигә вападар екәнлигини йәнә бир қетим испатлиди. Көп өтмәйла Яркәнт шәһириниң шәриқ тәрипидин үч гектарға йеқин йәр бөлүнүп, спорт комплекси селинишқа башлиди. Бу йеңилиқ пүткүл Өсәк вадиси хәлқини хошаллиққа бөләп, уларниң Темирхан Мыңайдароғлиға болған һөрмәт-ишәнчиси техиму ашти. 2015-жилниң ноябрь ейида умумий мәйдани 28000 квадрат-метрдин ибарәт заманивий Спорт комплекси пайдинишқа берилди. Бу комплексниң үсти йепиқ сарийида 984 квадрат-метрлиқ оюн, 218 квадрат-метрлиқ бокс, 35 квадрат-метрлиқ тренажер зали вә башқиму мәхсәтләргә бәлгүләнгән бирнәччә бөлмиләр бар. Бүгүн №2 Балилар вә өсмүрләр спорт мәктиви аталған бу комплекста миңға йеқин қаракөзлиримиз спортниң онға йеқин түри билән шуғуллиниватиду. Өткән жиллар мабайнида спорт мәктивиниң түләклири наһийәлик, вилайәтлик, җумһурийәтлик, һәтта хәлиқара мусабиқиләрдә еғиз толтуруп ейтқидәк утуқларға йәтти. Атап-ейтсақ, үч оқуғучи бокс бойичә Алмута вилайитиниң чемпиони аталди; онға йеқин боксчи вилайәт биринчилигидә мукапатлиқ орунлардин көрүнди; волейбол бойичә үч дүркүн вилайәт чемпиони болған бәш яш волейболчи вилайәтниң талланма командисиниң тәркивидә ойнаватиду; баскетбол билән грек-рим күриши бойичә Алмута вилайәтлик талланма командисиниң тәркивидә онға йеқин спорт мәктивиниң оқуғучиси бар. Әнди Айнур Әркинова исимлиқ қизимиз джиу-джитсудин Астана шәһиридә өткән дуния биринчилигидә 48 килограммлиқ салмақ дәриҗисидә рингқа чиқип, дуния чемпиони аталди. Спорт мәктивиниң түләклири қолға кәлтүрүватқан мундақ утуқларни ейтивәтсәк, улар хелила нурғун. Буниң һәммиси биз сөз қиливатқан Темирхан Досмухамбетовниң һиммитидур. Ейтиш керәкки, Яркәнт шәһиридики жуқурида сөз болған спорт мәктиви Темирхан Мыңайдароғлиниң Қазақстан спортиға сиңәргән тәңдиши йоқ әмгигиниң пәқәт бирла көрүнүши. Өз вақтида әмгәк йолини аддий мәшиқләндүргүчидин башлиған у ХII қетим чақирилған Қазақстан Алий Кеңишиниң депутати, Қазақстан Җумһурийити Парламентиниң депутати, Қазақстан Җумһурийити Спорт вә туризм министри, Қазақстан Җумһурийити Яшлар, спорт вә туризм министри, Қазақстан Җумһурийити Президентиниң Иш башқурғучиси, Қазақстан Җумһурийити Парламенти Мәҗлисиниң депутати, Қазақстан Җумһурийити Миллий олимпиада комитетиниң президенти, Астана шәһириниң һакими охшаш жуқури лавазимларни егилиди. Униң Вәтән вә хәлиқ алдидики утуқлуқ паалийити жуқури баһалинип, II дәриҗилик “Барс” ордени билән мукапатланди, онлиған тәвәллудлуқ медальлар билән тәғдирләнди. СССРниң хизмәт көрсәткән мәшиқләндүргүчиси аталди. 1949-жилниң 8-март күни Қостанай вилайитиниң Мениславка йезисида дунияға кәлгән Темирхан аға Алмутидики Қазақ дөләт тәнтәрбийә институтини тәнтәрбийә пәниниң муәллими мутәхәссислиги бойичә тамамлиған. Кейинирәк билимини техиму йетилдүрүш мәхситидә әл-Фараби намидики Қазақ миллий дөләт университетиниң әдлийә факультетида оқуди. Әмгәк паалийитини аддий мәшиқләндүргүчидин башлиған Темирхан Мыңайдароғлиниң көтирилгән пәллилири билән егилигән лавазимлирини жуқурида ейтип өттуқ. Булардин ташқири у педагогика пәнлириниң намзити илмий дәриҗисигә егә, спорт вә тәнтәрбийә алий оқуш орунлириниң студентлири үчүн йезилған онлиған оқуш қураллири билән методикилиқ тәвсийәләрниң муәллипи. Әйнә шундақ инсан билән йеқин мунасивәттә болғанлиғимиз үчүн өзимизни бәхитлик һис қилимиз. Пурсәттин пайдилинип, Темирхан Мыңайдароғли Досмухамбетовни шанлиқ тәвәллуди — 70-баһари билән қизғин вә сәмимий тәбрикләп, мустәһкәм саламәтлик, аиләвий хатирҗәмлик тиләймиз. Серик АҚСУБАЕВ, Закирҗан КУЗИЕВ, Панфилов наһийәсиниң Пәхрий гражданлири.

76 рет

көрсетілді

0

пікір
Алдыңғы мақала Көңүлдики бир киши
Келесі мақала У әмгәктә тавланған

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Уйғур авази

23 Қыркүйек, 2020

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Ершат Моллахун оғли ӘСМӘТОВ

Редактор блогы