• Жиллар вә адәмләр
  • 28 Қыркүйек, 2012

Тәвәррүк аилиниң чириғи

Бу чоң һәм иҗил-инақ, бәрикәтлик дәстихини жиғилмайдиған, яркәнтликләр чоңқур һөрмәт-илтипат билән тилға алидиған аилә. Яркәнтликләр дейиш биләнла чәкләнгәнлик азлиқ қилиду. Җумһурийитимизниң җай-җайлиридин, һәтта хошна Қирғизстан, Өзбәкстан қатарлиқ дөләтләрдин бу жутқа қәдәм тәшрип қилған меһман-ларниңму бу өйдә пат-пат беши қошулиду. Бу тәбиий һаләт, әлвәттә. Чүнки Яркәнтниң шәнини көтирип, аброй-атиғини ашуруп келиватқан аилиләрниң бири мана мошу қутлуқ дәргаһ. Йеқинда «Уйғур авази» гезитиниң җанкөйәри, фотожурналист Турсунмәһәммәт Мәшүров иккимизму бу өйниң меһмини болуп қалдуқ. Сәвәви, жутниң тәвәррүк аниси аталған Саһибҗамал һаҗим Һасанова тохсән яшқа толған екән. Тәбрикләп, икки еғиз иллиқ ләвзимизни изһар қилишни һәм инсаний, һәм пәрзәнтлик борчимиз дәп билдуқ. Аниниң һекайиси жирақтин, йәни Өсәк вадисиниң өткән әсирниң оттузинчи жиллиридики һаят нәпәсидин башланди. С.Һасанова 1922-жили 1-октябрь күни мошу Яркәнт шәһиридә дунияға кәлгән. Ата-аниси Рәхимҗан билән Бүвихеличәм әшу жилларниң өлчими билән һесаплиғанда, саватлиқ һәм аңлиқ адәмләрдин болған екән. Саһибҗамал ана шәһәрдики С.Киров намидики (һазирқи Х.Һәмраев намидики — Н.Ә.) уйғур мәктивидә тәһсил көриду. У мәзкүр билим дәргаһида миллий сәнъитимиз беғиниң булбули болған Қазақстан хәлиқ артисти Рошәнгүл Илахунова билән бир партида олтарған екән. У дәқиқиләрни әсләшниң өзи бир ғенимәт. Мақалә қәһриманиниң синипта дәсләпкиләрдин болуп комсомол сепигә қобул қилинғанлиғи —  униң оқушта әлачи, тәртиптә үлгилик болғанлиғидин дерәк бериду. Әшу жиллири бирәр алий оқуш орниға чүшүп, оқуш имканийитиму бар еди. Амма, тәғдир өз һөкүмини чиқиридудә, кейинки һаят йоли башқичә йөнилишкә чүшиду. Бу униң Турсун исимлиқ жигит билән тонушуп, юлтузиниң қошулғанлиғи билән мунасивәтлик еди. Сөз ара ейтип кетиш керәкки, Саһибҗамал аниниң қейинатиси Үсүвахун Йәттисудики дәсләпки милиционерлардин болғачқа, «Үсүвахун мелис» атилип кәткән екән. Турсун ака әйнә шу ата изи билән меңип, жутниң хатирҗәмлигини сақлаш йолида ички ишлар органлирида ишләйду. Хизмәт баби билән униңға Чонҗа, Қирғизсай, Бөрлитөбә, Челәк йезилирида, Талғир вә Алмута шәһәрлиридә болушқа тоғра келиду. — У бир еғир заманлар еди. Бир тәрәптин кәмбәғәлчилик, йәнә бир тәрәптин әнсизчилик йеғип турған пәйтләр. Сталинниң шәхсигә сиғиниши ақивитидә тәқипләшләр әвҗигә чиққан 1938 — 1940-жиллири Турсун акиңиз Москвадики алий НКВД мәктивигә оқушқа кәтти. «Худайим аман келишини несип қилғайсән» дәп, икки жилни тәшвиш-тәһликә билән өткүздүм. Оқушни түгитип кәлгәндин кейин, милиция хадими сүпитидә әмгәк паалийитини башлиған акиңиз дөләт бехәтәрлиги комитетиға ишқа йөткәлди. Қатардики хадимдин комитет башлиғиниң орунбасари һәм башлиғи лавазимиғичә көтирилип, майор унвани билән истипаға чиқти. Мана шуниңдин кейинла көңлимиз орниға чүшүп, хатирҗәм һаят кәчүрүшкә башлидуқ, — дәп өтмүшни әскә алди ана. Бирақ Турсун акиға тартқан җапа-мәшәқәтлириниң һалавитини көрүшкә несип болмиған екән. У истипаға чиқип, бир қатар мәһкимә-тәшкилатларни башқуруп, 1970-жили бари-йоқи 56 йешида дуниядин өтүпту. — Бәш бала билән қелип, қатарға қошқичә аз җапаларни тартмидим, — дәп хатирилирини давамлаштурди Саһибҗамал ана. Умумән, хәлиқниң турмуши наһайити еғир еди. Турсун акиңиз адәмләргә толиму меһриван болидиған. Бирдә Бөрлитөбигә барғинида, бир өйдә аилә әзалириниң қуруқ кепәк билән ғизалиниватқинини көриду. Дәрһал өйгә келип, босуғидин атлиши биләнла «Саһи, өйдә немә бар? Әву бечариләрниң һалини көрүп, жүрәк-бағрим езилип кәтти» дегән петичә, йерим мишкап ун билән бизәчә өсүмлүк мейини һелиқи аилигә апирип бәргәнлиги һелиму ядимда. Рәмәтлик билән барған йәрлиримиздә учратқан йоқсуллар билән житим-йесирлардин баримизни айимай өттуқ. Миннәт әмәс, һазир оғлум Қәһриманму, қизим Клараму қолидин келишичә ярдәмгә муһтаҗ адәмләргә қол учини созуп кәлмәктә. Бу — уларға атисидин мирас қалған алий пәзиләт. Өз һаятини пәрзәнт тәрбийисигә, жутдашлириға пәқәтла яхшилиқ қилишқа беғишлиған Саһибҗамал ана 2004-жили қизи Клара, келини Шакурәм билән Һәрәмгә берип, һәҗ сәпирини ада қилип кәлди. Бүгүнки күндә жуттики һәр қандақ муһимлар бу нураний анисиз өтмәйду. Қәйәргә бармисун, орни өйниң төридә, чоң-кичикниң һөрмәт-еһтирамиға сазавәр. Саһибҗамал Һасанованиң һаят йоли тоғрисида сөз қилғанда, мону бир рәқәмләрни кәлтүрүп өтмәскә болмайду. Нураний ана бәш пәрзәндини алий мәлуматлиқ қилип қатарға қошуп, бүгүнки күндә нәврә-чәврилириниң оқушиниму диққәт-мәркизидин чиқармай кәлмәктә. Әйнә шуниң нәтиҗисидә 15 нәвриниң һәммиси алий оқуш орунлирини тамамлап, һәр хил саһаларда ишләватиду. 35 чәврисиниңму алди дипломлуқ мутәхәссисләрдин болуп йетилип чиқти. Қалғанлири болса, оттура мәктәпләрдә әла баһаларға оқумақта. Зерәк-әлтәк өсүватқан 2 әврисидинму момисиниң үмүти зор. — Мошу яшқа кәлгичә бешимиздин талай иссиқ-соғ өтти. Худа халап, һазирқидәк бәхитлик турмушқа йәттуқ. Буниңда, әлвәттә, мустәқил елимизни башқуруп келиватқан дана Президентимизниң төһписи зор. Заман теч, әл-жут аман болғай, илаһим, дәп алиқанлирини йейип, дуа қилди ана сөһбитимиз ахирида. Өз новитидә бизму тәвәррүк аниниң йешиға яш қошулуп, хатирҗәм өмүр сүрүшигә тиләкдашлиқ билдүрүп, хошлаштуқ.

Нурәхмәт ӘХМӘТОВ. 

Яркәнт шәһири.   СҮРӘТЛӘРДӘ: 1. С.Һасанова — бүгүн. 2. Буниңдин йерим әсир илгири аилиси билән. Турсунмәһәмәт Мәшүров чүшәргән вә мақалә қәһриманиниң архивидин елинған сүрәтләр.

111 рет

көрсетілді

0

пікір
Алдыңғы мақала Аниға соға
Келесі мақала Инақ жутниң инавәтлик мөтивәри

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Уйғур авази

23 Қыркүйек, 2020

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Ершат Моллахун оғли ӘСМӘТОВ

Редактор блогы