• Иҗтимаий мәсилә
  • 10 Шілде, 2019

Қәризни ким төләп бериду?

Йеқинда Президент Қасым-Жомарт Тоқаев иккинчи дәриҗилик банклар вә микромалийә тәшкилатлири алдидики қәризлирини төләлмәйватқан гражданларға ярдәм бериш бойичә тәңдиши йоқ қарар қобул қилди. Дөләт рәһбири «Қазақстан Җумһурийитиниң гражданлириниң қәризлирини азайтиш бойичә чариләр тоғрилиқ» Пәрманни имзалиди. Бу һөҗҗәтниң асасий үч йөнилиши бар. Төвәндә шуларға кәңирәк тохтилип өтәйли. Йолдаш МОЛОТОВ, «Уйғур авази» Биринчи йөнилиш: капаләтсиз истимал несийәләр бойичә қәризләрни кечиш. Бу чарә-тәдбирләр иҗтимаий тәминати начар гражданларға мунасивәтлик әмәлгә ашурулиду. Уларға көпбалилиқ аилиләр, баққучисидин айрилиши сәвәвидин иҗтимаий төләмләрни алидиған аилиләр, нака яки туғулушидин нака балилири бар аилиләр, 18 яшқа толғанлар, адреслиқ иҗтимаий ярдәм алидиғанлар, житим балилар вә ата-ана ғәмхорлуғидин айрилған, 29 яшқа толмиған балилар, камаләт йешиғичә ата-анисидин айрилған балилар ятиду. Мошу категорияләргә ятидиғанларниң 2019-жили 1-июнь күнигә қәдәр қәризи 3 миллион тәңгидин ашмиған болса, қәризниң айрим қисми, йәни үч йүз миң тәңгә көләмидә қәризи кечилиду. Қазақстан Миллий банки рәисиниң орунбасари Олег Смоляковниң тәкитлишичә, биринчи новәттә банктики әң көп қәризи төлиниду. Бу йәрдә «һөкүмәт немишкә мошу көләмдики (300 миң тәңгә) қәризни кечиду?» дегән соал пәйда болуши мүмкин. Буни Миллий банк рәиси Ерболат Досаев мундақ чүшәндүриду: — Гражданларниң алған қәризлири асасән 300 миң тәңгә әтрапида. Әгәр қәриз буниңдин җиқ болса, несийәниң айрим қисми кечилиду. Хәлиқ бу мәбләғни һәрхил мәхсәтләр үчүн — давалинишқа, оқуш үчүн, ремонт вә башқиму нәрсиләр үчүн алған. Қошумчә қилиш лазимки, елимизниң министрлар кабинети иҗтимаий тәминати начар гражданларниң несийәләрни әң йеңи смартфонлар яки қиммәт баһалиқ мәиший техника үчүн әмәс, бәлки, әң һаҗәт нәрсиләр үчүн алғанлиғини тәкитлимәктә. Премьер-министрниң орунбасари Гүлшара Әбдиқалықованиң тәкитлигинидәк, хәлиқ банклардин аддий тамақ яки кийим-кечәкләр үчүн несийә елишқа мәҗбур болған. — Һазир бизгә хәлиқ нурғун соаллар билән мураҗиәт қиливатиду, — деди Миллий банк рәиси журналистлар билән болған сөһбәттә. — Әң көп қоюлидиған соал:«Әгәр несийә көләми 3 миллион тәңгидин көп болса, йәни, мәсилән, 3 миллион 100 миң тәңгә болса, дөләт несийәни төләп берәмду?» Яқ, 3 миллиондин артуқ болса төлимәйду. Бу бизниң қәтъий мәвқәмиз. Әмгәк вә аһалини иҗтимаий һимайә қилиш министрлигиниң бизгә бәргән мәлуматлириға асаслансақ, несийәни төләлмәй, қийин әһвалда қалғанларниң асасий қәризи оттура һесапта 287миң тәңгини тәшкил қилидикән. Униңдин ташқири, җәмийәттә «дөләт қәризләрни төләп бәргәндин кейин, шу гражданлар «қара тизимға» киргүзүлүп, келәчәктә уларға несийә елиш мәнъий қилиниду» дегәнгә охшаш миш-мишлар тарқимақта. Буму ялған әхбарат. Чүнки, несийә толуғи билән төләнгәндин кейин несийә бюросида униң қәриздар әмәс екәнлиги тоғрилиқ мәлумат пәйда болиду. Бирақ бу дөләт несийәни төләп бәргәндин кейин дәрһал банкқа берип йәнә несийә елиш керәк дегәнликни билдүрмәйду. Һәрқандақ граждан өзиниң иҗтимаий әһвалиға қариши шәрт. Әнди банкларму несийә алғучиларға жуқури тәләпләрни қоюши керәк, дәп ойлаймән. Иккинчи йөнилиш: капаләтсиз истимал несийәлиригә қошулған җәриманлар вә пайиз өсүмлиридин кечиш Бу чарә-тәдбир пәқәт иҗтимаий тәминати начарлар үчүнла әмәс, бәлки 2019-жилниң 1-июль күнигә қәдәр капаләтсиз несийәләргә қоюлған җәриман вә пайиз өсүмлири бар барлиқ гражданларни өз ичигә алиду. Малийә министрлигиниң бәргән мәлуматлири бойичә бу йөнилиштә қоюлған җәриман вә пайиз өсүмлирниң ениқ көләми вә төләнмигән вақти роль ойнимайду. Йәни, несийә алғучиға 10 миң тәңгә яки 100 миң тәңгә көләмидә җәриман селинишидин, у бу қәризни бир жил яки бәш жил төлимигәнлигидин қәтъий нәзәр, пайиз өсүми толуғи билән кечилиду. Әнди коллекторлар уларни беарам қилмайду. Малийә министрлигиниң әхбаратиға асаслансақ, бу күнгә қәдәр җәриманлири вә пайиз өсүмлири бар 5 миллион несийә алғучи тиркәлгән. Умумән, 48 миллиард тәңгә көләмидә қәриз кечилиду. — Җәриман вә пайиз өсүмлириниң 70 пайизини банклар вә микромалийә тәшкилатлири өз һесавиға кечиду. Қалған 30 пайизини проблемилиқ несийәләр фонди арқилиқ һөкүмәт өз зиммисигә алиду. Бу мәхсәтләр үчүн Миллий банк һаҗәт мәбләғни бөлиду. Бу йәрдә қәризниң вақти вә миқдари бойичә һеч бир чәклимә болмайду. Алаһидә тәкитләш лазимки, бу бир вақитлиқ акция. Келәчәктә бу тәкрарланмайду. Һөкүмәтниң иҗтимаий сәясити — мәлум бир қийин әһвалда гражданларни қоллап-қувәтләш. Кейин у өзи иш тепип, турмушини яхшилиши шәрт, — дәп изаһ бәрди вице-премьер — малийә министри Алихан Смаилов. Миллий банк иккинчи дәриҗилик банклар вә микромалийә тәшкилатлири билән биллә мошу айниң ахириғичә 2019-жилниң 1-июль күнигә қәдәр қоюлған җәриман вә пайиз өсүмлирини толуғи билән һесапқа алиду вә тиркәйду. Үчинчи йөнилиш: Миллий банк несийә алғучиларни һимайә қилиш бойичә қошумчә чарә-тәдбирләрни қобул қилиду Биринчидин, 90 күн давамида қәризини төләлмигән шәхсийләрниң капаләтсиз истимал несийәлири бойичә өсүм пайизлирини, комиссияларни вә башқиму төләмләрни қоюш мәнъий қилиниду. Бу гражданларни қәризниң тохтимай өсүшидин һимайә қилиду. Иккинчидин, иккинчи дәриҗилик банкларға вә микромалийә тәшкилатлириға айлиқ кирими һаят кәчүрүш минимумидин төвән гражданларға несийә бериш мәньий қилиниду. Үчинчидин, қошумчә ярдәм бериш чарилири нәзәрдә тутулиду. Йәни, қәриз алғучиниң несийәни төләш иқтидарини һесаплаш, истимал несийәлиригә мунасивәтлик банкларниң өз капиталиға қошумчә тәләпләр қоюлидиған болиду. Миллий банкниң хәвиричә, һазир истимал несийәләрни елишниң өсүши қанун бойичә толуқ рәтләнмигән секторда байқалмақта. Йәни, онлайн-несийә, несийә беридиған тәшкилатлар вә ломбардлар. Шуниңға мунасивәтлик 24-июнь күни Парламент Сенати «Селиқ селиш, микронесийә паалийити, малийә базирини тәрәққий әткүзүш вә рәтләш мәсилилири бойичә Қазақстан Җумһурийитиниң айрим қанун актлириға өзгириш һәм толуқтурушларни киргүзүш тоғрилиқ» қанунни қобул қилди вә Президентқа имзаға тәвсийә қилди. Бу қанун несийә беридиған барлиқ субъектларни назарәт қилиш вә рәтләшни мәхсәт қилиду. — Шундақ қилип, қийин әһвалда қалған барлиқ қазақстанлиқларға ениқ ярдәм көрситилиду. Артуқ несийә елишқа чәк қоюлиду, аһалиниң несийә елишқа болған җавапкәрлигини ашуриду, — деди Миллий банк рәиси Ерболат Досаев. — Бу чариләр айрим чәкләш механизмлирини киргүзиду. Сәвәви, һәрбир аилә несийә елиштин илгири өзлириниң имканийәтлирини һесаплиши шәрт. Әлвәттә, несийәни гражданлар өзлириниң айрим еһтияҗлирини қанаәтләндүрүш үчүн алиду. Бирақ қәризни төләш шараитиму шуниңға мувапиқ болуши керәк. Әнди адреслиқ иҗтимаий ярдәм төләмлирини еливатқанлар үчүн мәхсус лимитлар киргүзүлиду. Чүнки, дөләт тәрипидин берилидиған ярдәм уларниң һаят кәчүрүши үчүн бөлүниду. Әгәр бу ярдәм пули несийә төләшкә хәшләнсә турмуш кәчүрүш үчүн бу мәбләғ йәтмәйду, әлвәттә. Биз мошуни диққәт нәзәридә туттуқ. Несийәләрдин 300 миң тәңгини, җәриманларни вә пайиз өсүмлирини кәчкүзүш үчүн немә қилиш керәк? Һөкүмәт бу мәсилидә дөләт органлириға яки банкларға мураҗиәт қилишниң керәк әмәс екәнлигини алаһидә тәкитләйду. Һазир Миллий банк, һөкүмәт вә банклар елан қилинған шәртләргә мувапиқ келидиған, несийәләр бойичә қәризлири бар гражданларниң тизимини түзмәктә вә уларниң қәризлири тәкшүрүлмәктә. Шуниңдин кейин мошу программиниң оператори «Фонд проблемных кредитов» акционерлиқ җәмийити банклар вә микромалийә тәшкилатлири билән шәртнамә түзиду. Миллий банк несийәләр тарихи базисида несийәләрниң төләнгәнлиги тоғрилиқ мәлуматларни назарәт қилишни тәминләйду. — 26-июньдин башлап биз базиларни тәкшүрәватимиз,— деди Е.Досаев. — Барлиқ мәлуматлар топланғандин кейин биз банклар вә микромалийә тәшкилатлири билән қәризи барлар тоғрилиқ әхбаратларни йәнә бир қетим тәкшүрәймиз. Бу ишларни июльниң ахириғичә тамамлаймиз. Дөләт бюджетиға өзгиришләр киргүзүлгәндин кейин мәбләғ «Фонд проблемных кредитов» акционерлиқ җәмийитигә әвәтилиду. Һеч кимни һеч йәргә чақирмаймиз, биз ахчини банкларға вә микромалийә тәшкилатлириға өзимиз әвәтимиз. Шуниңдин кейин қәризләр өчүрилиду. Қалған ишларни банклар вә микромалийә тәшкилатлири өзлири әмәлгә ашуриду һәм һәрбир қәриздарға өзлири хәвәр қилиду.

29 рет

көрсетілді

0

пікір
Алдыңғы мақала Йеңи өйләргә көчүп кирди
Келесі мақала Суицид – қийинчилиқтин қутулидиған йол әмәс

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Уйғур авази

23 Қыркүйек, 2020

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Ершат Моллахун оғли ӘСМӘТОВ

Редактор блогы