• ТУҒАН ЖЕР
  • 07 Қаңтар, 2021

Меһнити әлгә аян

Жутумизда һәрқандақ ишта өзиниң мәрт-мәрданилиғи билән ңәқ мәйданда өзини синап, башқиларға үлгә-ибрәт болуватқанларниң бири — Турсун Семәтов. Жут мөтивәри йеқинда, жилдики адити бойичә, «Уйғур авази» гезитиға муштири топлаш ишлириниң қандақ кетип барғанлиғини билиш һәм бирдин-бир рәсмий нәшримизгә муштири шараит яр бәрмәйватқан он аилигә мүмкинчилик яритип бериш мәхситидә телефон қипту. Хаталашмисам, Турсун ака кейинки жигирмә жил мабайнида мошундақ соваплиқ ишниң бешида жүриду.

Гөһәрбүви ИСМАЙИЛҖАНОВА,
«Уйғур авази»

Дайимән әтрапидикиләргә дадил пикир-тәклиплири, баһалиқ тәшәббуслири билән ортақлишидиған пешқәдәм қурулушчиму һаятиниң 85-даваниға көтирилди. Һә, униң һаяти беһөддә өтмиди. Туғулуп өскән йериниң ихтисади билән мәдәнийитини риваҗландурушта тәр төкти. Шуңа Яркәнттә Турсун Семәтов ким десә, қурулушчи, бенакар, мәрипәтчи дәйду.
Турсун акиниң теги-тәкти яркәнтлик. Нағричи йезисида мәрипәтчи аилисидә дунияға кәлгән у йезиниң тарихини мундақ дәп ейтип бәрди.
— Бағ Өсәк бойидики Нағричи — деханлар жути болуп, турғунлири көктатчилиқ билән шуғулланди. Әнди “Нағричи” дәп атилишиниң сәвәви, йәнә шу көч-көч дәвридә бу жутқа нағра сазини челиш маһирлири топлинип, улар Сопинияз, Ғени, Петәш, Талип, Рәхмидин вә башқилар Яркәнттики Веливай мәдрисисидә миллий мәйрәм күнлири нағра чалаттекән. Шуларниң һөрмитигә “Нағричи” дәп аталған екән.
Атиси Испатулла Нағричида муәллим, кейин мудир болуп ишләп, Улуқ Вәтән уруши башланғанда дәсләпкиләрдин болуп мәйданға атлинип, шиддәтлик җәңләрдә қәһриманлиқ көрситип қайтти. Уруштин кейинму шу мәрипәт саһасида ишләп, келәчәк әвлатни тәрбийилиди. Аниси Саламәтхан болса, арқа сәптә җасарәтлик әмгәк қилған аниларниң бири еди. Аилидики пәрзәнтләрниң чоңи Турсун ака аниси билән етиз-ериқта ишләп жүрүп, билим елишқа болған хуштарлиғи түпәйли Яркәнт шәһиридики Киров намидики йәттә жиллиқ (һазирқи Хелил Һәмраев) мәктәпкә пиядә қатнап оқуди. Андин кейин Молотов (һазирқи Алтынсарин) намидики қазақ оттура мәктивидә тәһсил көриду.
Мәктәпни тамамлап, қурдашлири охшаш, мутәхәссислик елиш мәхситидә билим издәп, Алмутиға атланмақчи болиду. Лекин Алмутиға йолға чиқиш, ахча тепиш мәхситидә жутида шәхсийләрниң кесигини қуюп ишләйду. Шәһәргә берип, оқуш орунлириға һөҗҗәтләрни тапшурғичә вақит өтүп кетип, бу жили оқушқа чүшүш ойи әмәлгә ашмиди. У Алмутидиму азду-тола һәрхил ишларда ишләп, жутиға қайтип келиду вә ахири у Чимкәнт шәһиридики техникилиқ-индустриал институтиниң қурулуш факультетиға оқушқа чүшти. Көптин күткән хошаллиғиниң чеки болсунму? Бәш жил тиришип, нәзәрийәвий билим елиш билән, әмәлий синақлардин сүрүнмәй, қолиға қурулуш инженери дипломини елип, жутиға келиду.
У жиллири қурулуш инженерлири һавадәк һаҗәт болуватқан заманлар еди. У әмгәк йолини Пәнҗим йезисидики Калинин намидики колхозда башлиди. Алтә жил атақлиқ рәис, һели мәрһум Имәр Белалов билән янму-ян жүрүп тәҗрибә топлиди. Шундақ ирадилик, тәдбирчан, көзгә көрүнгән мутәхәссисни әнди наһийә рәһбәрлири 1973-жили «Межколхозстрой» мәһкимисиниң башлиғи қилип әвәтти. Йәнила шу йезилардики беналарни селиш, заманивий қурулушлар, чарвичилиқ базилири, турушлуқ өйләрни селишта у рәһбәрлик қилди. Йезилар аватлашти. Турсун ака рәһбәрлик қиливатқан жиллири мәһкимә шу заманниң тәләплири бойичә вилайәтлик мусабиқиләргә қатнишип, бирнәччә қетим уда ғалип чиқти. Әнди наһийәдә йеңи қурулуш тәшкилати, «Талдиқорғанстрой трестиниң 2317-көчмә механикилаштурулған колонниси» тәшкил қилинғанда мәзкүр колонниға рәһбәрлик қилиш вәзиписи тәҗрибилик рәһбәр Турсун ака Семәтовқа тапшурулди. Колонна бойичә қурулуш саһасини техиму тәрәққий әткүзүш униң зиммисигә чүшти. Бизгә колонниниң елип барған ишлиридин тизип ейтишқиму болатти, лекин илгәрки «Октябрьниң 40 жиллиғи» намидики колхозниң «Молодежный» шәһәрчисидики заманивий қурулушларниң әйнә шу Турсун Испатуллаоғлиниң рәһбәрлигидә сүпәтлик селинип, пайдилинишқа берилгәнлигини тәкитләшниң өзи купайә болса керәк.
Биз жуқурида Турсун Семәтовни қурулушчи, бенакар сүпитидә тәриплидуқ. Мошу йәрдә “Турсун акини немишкә мәрипәтчи дәймиз?” дегән соалға җавап берәйли. Турсун Семәтовниң рәһбәрлигидә қурулушчиларниң шиҗаәтлик әмгиги түпәйли наһийәдә тоққуз йеңи типтики мәктәпни селип, пайдилинишқа бәргәнлигини ейтишниң өзи йетәрлик. Қоңурөлән, Ақжазиқ, Үчарал, Головацкий йезилири билән Крупская, Әмгәкчи, Билал Назим намидики мәктәпләр қәд көтәрди. Һазир бу кәң һәм азадә мәктәпләрдә келәчәк әвлатлар билим вә тәрбийә еливатиду. Шуниң үчүнму биз униң маарип саһасиға қошқан тегишлик һәссисини баһалиған һалда «мәрипәтчи» дейишкә һәқлиқмиз.
Турсун Семәтовниң Яркәнт шәһиридики мәркизий мәйдандики балилар истираһәт беғида Шөһрәт аллеясини бәрпа қилғанлиғиниму замандашлири унтуғини йоқ. Һә, мәйданда сәккиз Кеңәш Иттипақиниң қәһримани билән тоққуз Әмгәк Қәһриманиниң бюстлириму орнитилди. Шәһәрдики Билал Назим намидики мәктәпниң йенида бүйүк мутәпәккүрниң ядикарлиғини орнитишқиму паал арилишип, маддий ярдимини көрсәтти. Әң муһими, илгәрки Пашалиқ бағда дәпин қилинған бүйүк әдипләр Өмәр Муһәммәдий билән Қари Босақовниң қәбирлириниң шәһәрниң шәрқий қисмидики қәбирстанлиққа көчирилип, ядикарлиқлар орнитилғанлиғини Турсун ака мундақ әсләйду:
— Бир күни Пашалиқ бағниң территориясигә орунлашқан наһийәлик қурулуш материаллири заводиға берип қалдим. Мошу йәрдә кона тупрақлиқ болуп, әдиплиримиз Өмәр Мәһәммәдий билән Қари Босақов дәпин қилинғанлиғини биләттим. Бульдозерчи мошу йәрни тәкшиләп, кәңәйтмәкчи болуветипту. Мән уни дәрру тохтаттим. Завод башлиғи Шакир Янтижанов дегән киши еди. Әһвални чүшәндүрдүм. Кейинзә мәрһумларни яхши билидиған пешқәдәм мәрипәтчи Сидиқ Зулияров, тәвәдики инавити үстүн Асим ака Қурбанов билән мәслиһәтләштуқ. Мана шундақ қилип, бүйүк әдиплиримизниң туприғи шәһәрниң шәрқидики қәбирстанлиққа көчирилгән еди. Әнди уларға ядикарлиқ орнитишниму өз һөддәмгә елип, шәхсий мәблиғимдин төлидим. Мән «бу ишта ундақ қилдим, мундақ қилдим» дегиним әмәс. Лекин бу соваплиқ ишни шу чағда өз вақтида бәҗиргәнлигимдин та бүгүнгичә мәғрурлинип жүримән.
Турсун Семәтовниң көпжиллиқ әмгиги мунасип баһаланди. «Панфилов наһийәсиниң Пәхрий граждини», «Қазақстан Җумһурийитиниң Пәхрий қурулушчиси», әмгәк ветерани, шундақла Улуқ Вәтән уруши жиллири арқа сәптики җасарәтлик әмгиги үчүн Улуқ Вәтән урушидики Ғалибийәтниң 60,70,75 жиллиқ юбилейлиқ медальлири билән тәғдирләнди. Лекин мөтивәр үчүн хәлиқ һөрмити һәммидин қиммәт. Әлгә қилған хизмәтниң һалавитигә бөлинип яшаватқан Турсун акиниң рәпиқиси Һүрийәт Семәтова һәққидә гәп қилимизкән, у яқ наһийәдики паалийәтчан аниларниң бири. Әсли теги-тәкти челәклик Һүрийәт һәдә кооператив техникумини тамамлап, әмгәк паалийитини Яркәнттә истималчилар иттипақида технолог болуп башлап, җәмийәтлик тамақлиниш комбинатида мудир хизмитиниму шәрәплик елип барди. Һүрийәт һәдә «Һөрмәт Бәлгүси» вә Әмгәк Қизил туғи орденлири, шундақла Алмута вилайити һакиминиң пәхрий ярлиқлири билән мукапатланди. Мошу қетим болса, «Панфилов наһийәсиниң Пәхрий граждини» аталди.
Турсун ака билән Һүрийәт һәдини наһийәлик Уйғур этномәдәнйәт мәркизидә өтүлүватқан чариләрдә пат-пат учритимән. Ундақ болғини, һәр иккилиси баһалиқ тәшәббус һәм хәйри-еһсанлиқ ишлири билән бәнт болуп жүриду. Ейтайлуқ, технолог Һүрийәт һәдә һәрхил дәриҗидики көргәзмә-фестивальларда дәстиханни назу-немәтләр билән безәп, өз мәблиғи һесавиға миллий таамлардин көргәзмиләр уюштуриду.
Панфилов наһийәлик Ишбиләрмән ханим-қизлар кеңишиниң әзаси сүпитидиму у һәр жили он аилигә озуқ-түлүк севитини ианә қилиду. «Мәктәпкә — йол» акциясидә болса, көпбалилиқ аилиләрниң балилирини кийим-кечәк, оқуш қураллири билән тәминләшкә қол учини созиду.
Икки яхши бир болуп, икки пәрзәнт сөйгән болса, улардин 14 нәврә, 8 чәврә көрди.
Турсун ака билән Һүрийәт һәдини қәдәм тәшрип қилған Йеңи жилда тәбрикләп, “Әлгә қилған хизмәтниң һалавитигә бөлинип узақ яшаңлар”, дегүмиз келиду.

Панфилов наһийәси.

142 рет

көрсетілді

0

пікір
Алдыңғы мақала Қош Қәһриманниң жутида

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Уйғур авази

13 Қаңтар, 2021

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Ершат Моллахун оғли ӘСМӘТОВ

Редактор блогы