• Әхбаратлар еқими
  • 14 Қазан, 2021

Қандақ қилғанда балиларни китап оқушқа адәтләндүргили болиду?

Китаптин жирақлишип қалған мундақ бир милләтни китап сөйидиған, китап оқуштин һөзүр-һалавәт алидиған вә китапни «әң айрилмас һәмрайим», дәп тонуйдиған қилип өзгәртип чиқиш үчүн бир әвлатниң алмишиши вә бу әвлатниң кичигидинла китапсөйәрләрдин қилип тәрбийилиниши шәрт. Шундақ қилғандила балиларниң роһи китап билән бағланған һалда дунияни күзитидиған болуп йетилиши лазим.
  –1976-жили январь ейида  Нобель мукапитиға еришкән 75 киши Парижға җәм болған. Уларниң бири «сиз қайси алий мәктәптә вә қайси тәҗрибиханида әң муһим дәп қаралған нәрсиләрни үгәндиңиз?» – дәп соралғинида, чачлири қардәк ақарған бу алим: «балилар бағчисида» дәп җавап бәргән. Андин униңдин «балилар бағчисида немиләрни үгәндиңиз?» –дәп сориғанда у: «өзәмниң бир қисим нәрсилирини достлиримға беришни, өзәмгә тәәллуқ болмиған нәрсиләрни алмаслиқни, нәрсә-керәкләрни рәтлик қоюшни, тамақ йейиштин авал қол жуюшни, хата иш қилип қойғанда, әпу сорашни, қисқиси, немини қилиш, немини қилмаслиқни үгәндим» дәп җавап бәргән. Униң бу җавави бу йәргә җәм болған алимларниң ортақ қариши болуп чиққан.
 Бу қиссә бизгә мувәппәқийәт қазиниш үчүн ишни кичигидин башлашниң зөрүрлигини, йәнә бир тәрәптин немини қилиш, немини қилмаслиққа кичигидин башлап адәтлинишниң лазимлиғини чүшәндүрүп бериду. Шуңлашқа балиларда кичигидин башлапла яхши адәтни йетилдүрүш бәкму зөрүр.
Ундақта, немә үчүн биз балиларда кичигидин башлапла китапни яхши көрүш адитини йетилдүрмәймиз? Бу шунчилик қийинму?
Яхши көрүш дегән туғма болмайду. У – пәқәт тәрбийә вә муһитниң нәтиҗиси. Ата-ана болғучиниң балилирини яхши адәтләргә көндүрүши – уларниң баш тартип болалмайдиған вәзиписидур. Балиларда китапни яхши көрүш адитини йетилдүрүш – уларниң чоң болғанда билимлик, иқтидарлиқ, дин вә милләтниң ишиға ярамлиқ адәмләрдин болуп чиқишиниң асасидур.
Тәрбийә мутәхәссислири балиларни китап оқушни яхши көридиған қилип тәрбийиләп чиқиш үчүн төвәндики тәклипләрни оттуриға қойиду:
1. Балиларниң көзи әң дәсләп китапқа ечилиши, ата-анисиниң китап оқуватқанлиғини вә китапқа зор әһмийәт бериватқанлиғини көрүп чоң болуши наһайити муһимдур. Чүнки балилар һәр ишта ата-анисидин өрнәк алиду. Шуңа балиларниң өйдә һемишәм китап оқулуватқанлиғини көрүши вә шундақ муһитта чоң болуши уларниң китапни сөйидиған, китап оқушни күндилик иш-һәрикәтлириниң муһим бир қисми қилип йетилиши үчүн шәрт-шараит һазирлап бериду. Қисқиси, ата-ана китап оқушта балиларға үлгә болуши лазим.
2. Балиларни китап оқушқа адәтләндүрүш, китаптин һөзүр-һалавәт елишқа көндүрүш иши уларниң алдида китапни ечип, қизиқарлиқ һекайә вә қиссиләрдин уларға җараңлиқ авазда оқуп бериш билән башлиниду. Андин китаптин чүшәнгәнлирини сораш вә шәрһиләп бериш, андин аста-аста уларни оқутуп тиңшаш келиду. Амма ата-анилар балиларниң қизиқишиға әһмийәт бәрмәстин, өзлири халиған китапларни уларға зорлап таңмаслиғи лазим. Чүнки мундақ қилиш балиларда әкси тәсир қозғап, уларда китап оқуштин нәпрәтлиниш кәйпиятини пәйда қилип қойиду. Мутәхәссисләр балиларға китапни үнлүк авазда оқуп беришниң балиларда оқушқа вә үгинишкә болған рәғбитини ашуридиғанлиғини тәкитләйду.
3. Ата-аниларниң балилириға һәр күни бир қанчә минут болсиму китап оқуп бериши зөрүрдур. Хусусән, кичик балиларға ахшими ятидиған вақтида, бешида олтирип бир қанчә минут болсиму китап оқуп бериши лазим. Буни ата билән ана һәр күни новәтлишип қилсиму болиду. Амма бу турақлиқ давамлишидиған әнъәнигә айлиниши лазим.
Мутәхәссисләрниң тәкитлишичә, ата-анилар балиларниң күндилик оюнларға болған еһтияҗини қандуруш билән бир вақитта, уларға улар яхши көридиған вә яқтуруп тиңшайдиған китаплиридин оқуп бериши лазим. Аз болсиму һәр күни үзмәстин китап оқуп бериш балиларда китап оқушқа болған һерисмәнликни пайда қилиду. Балиларға улар 11 яшқа киргәнгә қәдәр һәр күни китап оқуп бериш тәләп қилиниду. Бәк яхши китап болмисиму яки оқуп болған китап балиларға қизиқ болса, уни уларға оқуп бериш лазим. Балиларға китап оқуп бериш җәриянида, балилар зерикипла қалмиған болса, ата-ана чарчап қалсиму сәвирчанлиқ билән оқуп беришни давамлаштуруши лазим.
4. Балиларниң ятақлирида һекайә вә қиссиләрдин болған һәрхил китапларни һазирлап бериш лазим. Балилар ухлаш алдида вә уйқидин турғинида һемишәм китапларни көрүп турса, китапниң уларниң һаятиниң айрилмас бир қисми екәнлигини һис қилған һалда чоң болиду. Нәтиҗидә, китапқа вә китап оқушқа муһәббити ашиду. Имканийәт болса, балиларға өйниң ичидә кичик бир китапхана қилип, уни чирайлиқ безәп бериш керәк.
5. Балиларни китапханиларға, китап йәрмәңкилиригә елип бериш, көзигә чирайлиқ көрүнгән вә улар таллиған китапларни уларға елип бериш лазим. Балилар билән китап сетивелишта китапниң шәкли, рәсимлири вә рәңги чирайлиқ, җәлип қиларлиқ болғанлирини таллаш, һәрбир китапни таллашта муәллипниң, нәшир қилған орунниң исмини оқуш, китапниң мундәриҗисигә вә бәзи бөлүмлиригә тез-тез көз жүгәртиш, китапта немиләрниң сөзлинидиғанлиғини билиш зөрүрдур. Бу усул балиларға китап сетивелишта немиләргә диққәт қилиш лазимлиғини үгитиду.
6. Балиларға оқуп беридиған вә уларни оқутидиған һекайә, қиссә китаплириниң уларниң йешиға мунасип һалда чүшинишлик вә тәрбийәвий әһмийити зор китаплардин болуши  шәрт.
7. Һейт-айәмләрдә, байрам күнлиридә, балилар диплом алған күнләрдә яки қандақла бир мунасивәтни пурсәт билип, балиларға улар яқтуридиған вә хуш болидиған китапларни һәдийә қилиш. Бу балиларниң қәлбидә китапқа нисбәтән муһәббәтни ойғитиду вә китапни қәдирләшкә дәвәт қилиду.
8. Балиларниң ятиғиға һәргиз телевизор қоюп бәрмәслик лазим. Мундақ әһвал балиларни китап оқуштин совутуп, телевизор билән вақит өткүзүшкә көндүрүп қойиду.
9. Машинини китап вә журналлардин хали қилмаслиқ, балилар билән узун сәпәргә чиққанда, уларни оқушқа тәшәббус қилиш яхши адәт болуп, балиларни китап оқушқа адәтләндүрүш чарилириниң бири һесаплиниду.
10. Балилар оттурисида айлиқ яки һәптилик китап оқуш мусабиқиси елип берип, бир ай яки бир һәптә ичидә ким көп китап оқуған болса, уни өзи яхши көридиған нәрсә билән мукапатлаш адитини йолға қоюшму балиларни китап оқушқа қизиқтурушниң чарилиридин болуп санилиду.

Муһәммәд ЙҮСҮП,
исламшунас.

432 рет

көрсетілді

0

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды пошта жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз *

Уйғур авази

21 Сәуір, 2021

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Ершат Моллахун оғли ӘСМӘТОВ

Редактор блогы