• Әхбаратлар еқими
  • 16 Наурыз, 2023

Амал мәйрими яки Көрүшүш күни қандақ пәйда болған?

Көрүшүш күни Норуз мәйриминиң башлиниши дейишкә болиду. Бу адәмниң адәм билән, жилниң жил билән көрүшүп, хошал болған пәйти. Бәндиниң еғизи аққа, мал көккә йәткән вақит. Норуз – йеңилиниш мәйрими. Абай өзи «Қирдики әл, пәстики әл билән арилишип, күлүмсирәп, көрүшүп, көңлини көтәргән» дәп ейтқан еди. Бу әнъәниниң тарихиға нәзәр ташлисақ, қедимда көчмән һаят кәчүргән әҗдатлиримизниң қиш айлирида бир-бири билән көрүшәлмәй, баһар келип, күн иссиғанда сеғинишип, әһвал сорайдиған әнъәнә сүпитидә сақлинип қалған болуши еһтимал. 
 Әнди мәйрәмниң «Амал» дәп атилишиниң тарихида һечқандақ алаһидилик йоқ. Шәриқ календари бойичә, Норузниң башлиниши күн билән түн тәңлишип, «Амал ейи киргән пәйттә Тохла юлтузи дунияға келиду» дегән чүшәнчә қелиплашқан. Бу йәрдики «амал» сөзи қедимқи парс тилидики «хамал» сөзидин елинған. Норуз ейини парсчә «Хамал» дәп атилиши сәвәвидин «Амал мәйрими» атилип кәткән. Йәни Амал мәйрими билән Норуз мәйриминиң арисида һечқандақ пәриқ йоқ. 14-март — қазақ хәлқидә Көрүшүш күни, Амал мәйрими. Бу күни қазақлар бир-бириниң өйигә берип, рәнҗишлирини унтуп, бир-биригә яхшилиқлар тиләйду. «Бир йешиң қутлуқ болсун!», «Амал мәйрими мубарәк болсун!» дәп бир-бирини тәбриклишиду. Бу күни дәсләп әвлатниң чоңлириға берип, салам берип, көрүшиду. Соғилирини тапшуруп, йеңи жил билән тәбриклишиду. 
 «Бир йешиң мубарәк болсун!» дәп тиләк ейтиш әҗдатларниң адәмниң туғулған күнини айрим нишанлимайдиғанлиғиниң бәлгүси. Йеңи жилда бир яш қошулидиғанлиғи ениқ. Шуңлашқа пәқәт мошу күнила адәмләр бир-биригә «Йешиң мубарәк болсун!» дәп тиләк ейтиду. Бирақ 14-март күнини «көрүшүш күни» әмәс, «көрүшүш һейти» дегән дурус, дәйду этнолог мутәхәссисләр. Мәшһур Жүсип Көбеевниң мәлуматлирида илгири «14-март, коничә 1-март, көкләмниң биринчи күни дәп қазақлар «Норузнамә» дәп тойлиған еди. У 8-9 күнгә созулидиған» дәп йезилған. Башқа амаллар нишанланмисиму, алаһидә 14-март нишанлинип, у әнъәнигә айлинип, чоң мәйрәмгә айланған. Һечким бу күни кона рәнҗишлирини, көңли қалғанини ейтип, һәқ алмайду. Өткән жилдики хапилиғини йеңи жилға елип кирмәйду. Амал күни қазақлар бир-бирини бағриға бесип, көрүшиду. «Йешиң мубарәк болсун!» дәп тиләп, ақ нийәт билән қол елишиду.
 14-март күни Алмута шәһиридә  Амал мәйрими кәң нишанланди. Шәһәр һакимийити Мәдәнийәт башқармисиниң уюштуруши билән мәйрәм Көктөбидә өтти. Бу күни мәйрәмлик сәһниләштүрүлгән қоюлумлар, чоң мәйрәмлик концертлиқ программиға «Алатау» әнъәнивий сәнъәт театриниң артистлири, тонулған сәнъәткарлар иштрак қилди. Шундақла зиялилар М.Журинов, Н.Оразалин, Р.Рымбаева, Т.Жаманқулов, Ж.Қорғасбек, Б.Жақып вә башқиму шәхсләр хәлиққә өзлириниң иллиқ тиләклирини изһар қилип, яхшилиқлар тилиди.
Қошумчә қилсақ, бу мәйрәмни алмутилиқлар он күн давамида нишанлайдиған болиду.

1296 рет

көрсетілді

0

пікір

Біздің Telegram каналына жазылыңыз

алдымен сізді қызықтыратын барлық жаңалықтарды біліңіз

Уйғур авази

21 Сәуір, 2021

Жүктеу (PDF)

Редактор блогы

Ершат Моллахун оғли ӘСМӘТОВ

Редактор блогы