• Әхбаратлар еқими
• 11 Желтоқсан, 2025

Йеңи әвлатқа – йеңичә билим

Рашидәм РӘҺМАНОВА,
«Uiğur avazi»

Йеңи Қазақстанниң келәчиги – билимлик яшларниң қолида. Һә, елимиз тәрәққиятиға өз үлүшини қошидиған шу әвлатни тәрбийиләш – һәрбир қазақстанлиқ муәллимниң муһим вәзиписи. Болупму, дунияйүзи рәқәмлик дәвиргә бәт алған бүгүнки күндә, уларниң өзлириниң билим дәриҗисиму заманға лайиқ болуши шәрт. Мана мошу мәхсәттә йеқинда Әмгәкчиқазақ наһийәлик маарип бөлүминиң уюштуруши билән Дехан асасий оттура мәктивидә «Рәқәмлик билим бериш мәйданидики уйғур тили вә әдәбияти пәнлири: интерактив платформилирини қоллиниш йоллири» мавзусида наһийәлик семинар болуп өтти. 

Баштинла шуни ейтип кетиш керәкки, йезида 100гә йеқин аилә яшайду. Деханлиқларниң ейтишичә, Кеңәш дәвридә бу йәрдә башланғуч мәктәп болған. Униң бенаси бузулуп, оқуғучилар йезидики үзүм совхозиниң идарисигә көчирилиду. Бирақ Мустәқилликниң дәсләпки еғир жиллири уму йепилип қалиду. Шуниң билән йезиниң балилири 20 жил мабайнида хошна Қизил Шәриқ йезисидики М.Әвезов намидики мәктәпкә қатнап оқушқа мәҗбур болиду. Өткән әсирниң 90-жиллири нурғунлиған беналар талан-таражға чүшүп, йоқ болди. Амма йезиниң шу вақиттики жигитбеши Нурмәһәмәт Қәмбәров Дехандики бирдин-бир бена – кичиккинә клубни талан-таражға чүшүштин сақлап қелиш мәхситидә уни сетивалди. Өз мәнпийити үчүн пайдиланмастин, «йезиниң балилириға керәк болуп қалар» дәп өзгәртмәй тутуп турди. 2006-жили вәтәнпәрвәр инсан уни дөләткә қайтуруп бәрди. Шу жилила Дехан йезиси турғунлириниң илтимаси вә Әмгәкчиқазақ наһийәси һакиминиң шу чағдики биринчи орунбасари Ташполат Җамалов һәм М.Әвезов намидики мәктәпниң сабиқ мудири, һели мәрһум Мусаҗан Худайбәрдиевниң күч чиқириши билән клуб бенаси дөләт тәрипидин җиддий ремонттин өтүп, «Йүз мәктәп, йүз ағриқхана» программиси асасида М.Әвезов намидики мәктәпкә қарашлиқ уйғуртиллиқ башланғуч мәктәп болуп ечилди. Дәсләп у йәрдә уйғур тили вә әдәбияти пәниниң муәллими Үмселимәм Азнибақиева, башланғуч синип муәллимлири Бүвинур Мусаева, Гүлҗаһан Әбубәһриева вә Реһимбүви Сайитова қатарлиқ устазлар ишлиди. 2007-жили болса, наһийә һакиминиң қарари билән билим дәргаһи Дехан асасий оттура мәктиви болуп қайта ечилди вә униңға Дәметкүл Балқибекова мудир болуп тайинланди. Реһимбүви Сайитова – оқуш, Бүвинур Мусаева тәрбийә ишлириниң бешида турса, Замира Абдрасулова мәктәпниң психологи болуп бәкитилди. 
Һазир ушбу билим дәргаһиға тәҗрибилик устаз, уйғур тили вә әдәбияти һәм тарих пәнлириниң муәллими Арзигүл Абдримова мудирлиқ қилиду. Заман тәливи һәм ата-аниларниң хаһиши билән мәктәптә 63 оқуғучи қазақ, уйғур һәм рус тиллирида билим еливатиду. 25 муәллим күч-қувитини һәм тәҗрибисини яш әвлатқа чоңқур билим вә аңлиқ тәрбийә беришкә сәпәрвәр қилип келиватиду. Уларниң бирнәччиси Дехан йезисиниң турғунлири болса, қалғанлири әтраптики йезилардин қатнап ишләйду.
Ихчамғинә мәктәп һойлисиға қәдәм тәшрип қилишимиздинла шуни ениқ байқидуқки, деханлиқ муәллимләр ушбу чарә-тәдбиргә һәртәрәплимә тәйярлинипту. Бирнәччә қазақ кигиз өйлири вә уйғур бараңлиқлири орнитип, көргәзмә мәйданлирини тәшкил қилипту. Бенаниң ичини толуғи билән рәқәм вә қанатлиқ сөзләрни өз ичигә алған көрнәклик материаллар билән безәндүрүпту.
Муәллимләргә оқуш-методикилиқ ярдәм көрситиш мәхситидә уюштурулған ушбу чарә-тәдбирниң рәсмий ечилиши мәктәпниң мәҗлисләр залида яш муәллимә Дилнарәм Тохтиниң модераторлуғи билән башлинип, уюштурғучи психолог-педагог Гауһар Бошаева һәм қазақ тили вә әдәбияти пәниниң муәллими, педагог-модератор Сағыныш Оразғалиеваниң иштракчиларға жуқури кәйпият беғишлиған «Ормандики ямғур» намлиқ психологиялик гимнастикисиға улашти. Наһийәлик маарип бөлүминиң методисти Қаламқас Қалиасқарова семинарниң мәхсити вә әһмийити билән тонуштуруп, униң қатнашқучилириға утуқ тилиди. Кейин сөз кәчниң меһмини – җумһурийәтлик җәмийәтлик-сәясий «Уйғур авази» гезитиниң баш муһәррири, ҚХА әзаси, «Құрмет» ордениниң саһиби Ершат Әсмәтовқа берилди. Натиқ өзи билән кәлгән меһманлар – «Уйғур авази» гезитиниң җавапкәр кативи, филология пәнлириниң намзити Шәмшидин Аюпов, Жетису наһийәлик Уйғур этномәдәнийәт мәркизиниң рәиси Турғанҗан Азнибақиев, «Мәрипәт» җәмийәтлик фонди рәисиниң орунбасари, мустәқил эксперт Риад Қурбановни тонуштуруп, көпэтнослиқ елимиздики әҗдатлиримиздин келиватқан бебаһа байлиқ – достлуқ, җәмийәтлик разимәнлик вә қериндашлиқ риштилирини риваҗландуруштики паалийәткә тохталди. Қазақ вә уйғур хәлқиниң тили, мәдәнийити вә һаятниң башқиму саһалиридики охшашлиқларни атап, қазақстанлиқ уйғурларниң дөләт тилини үгиништики жуқури қизиқиши вә муәллим мәртивиси һәққидә ейтти. Тәрбийәвий әһмийәткә егә чарә-тәдбирни уюштурған мәктәп коллективиға сәмимий миннәтдарлиғини изһар қилип, деханлиқ муәллимләргә гезит коллективи намидин Тәшәккүрнамә тапшурди. Андин мәктәп мудири Арзигүл Абдримова бүгүнки чарә-тәдбиргә тәйярлиқ көрүштә муәллимләр коллективиниң жуқури тәшәббускарлиқ тонутқанлиғини тилға елип, жирақ-йеқиндин кәлгән меһманларға рәхмәт ейтти. Шундақла мәктәп оқуғучилириниң мақалә вә эсселирини гезит бәтлиридә йорутуп, уларниң иҗадийәткә болған интилиш вә қизиқишини күчәйтип бериватқан журналистларға миннәтдарлиғини билдүрди. Тиләкләрдин кейин мәктәп оқуғучилири рус, уйғур вә қазақ тиллирида Муқағали Мақатаев, Абай Қунанбаев, Һезмәт Абдуллин вә башқиму шаирларниң вәтәнпәрвәрлик, ана тили, поэзия вә бала тәрбийиси һәққидики шеирлирини оқуп, сәһнә қоюлумини көрсәтти. Мәктәпкә йеқиндин ярдәм қилип келиватқан «Әжелер клубы», «Қазақ тілін дамыту орталығы», Ханим-қизлар кеңиши, «Әкелер тобы» кәби җәмийәтлик тәшкилатлириниң вәкиллири вә мәктәп коллективи билән оқуғучилири сәһнигә тәклип қилинип, шох нахшилар иҗра қилинди.
Чарә-тәдбирниң биринчи қисми «Миллий қәдрийәтләр» дәп атилип, «Уйғур авази» гезитиниң баш муһәррири Ершат Әсмәтовниң 60 яшлиқ тәвәллудиға беғишланди. Униң давамида меһманлар кигиз өйлири вә бараңлиқларни зиярәт қилип, қазақ вә уйғур хәлиқлириниң мәдәнийити, урп-адәт вә әнъәнилири билән қайта тонушти. Көргәзмиләр мәйданидики алаһидә диққәткә сазавәр нәрсә, балиларниң әмгәклири болди. Бу йәрдә 5-синип оқуғучиси Шадияр Пәхирдинов «Блок-Шебер» (йетәкчиси Нурахмет Жауғашев), 9-синип оқуғучилири «Эко жоба» (йетәкчиси Адиләм Бакирова), 7-8-синип оқуғучилири «Қолөнер» (йетәкчиси Гөһәрбүви Ишанова) вә 2 – 9-синип оқуғучилири «Ұлттық ойындар мектебі» (йетәкчиси Жанболат Сансызбай) лайиһилири бойичә үгәнгәнлири һәққидә ейтип, өзлири ясап чиққан буюмлар вә пәрвиш қиливатқан өсүмлүкләрни тонуштурди.
Андин чарә-тәдбир иштракчилири «Яхши адәмләр билән учришиш» мәйданиға жиғилди. Униң қәһримани – «Уйғур авази» гезитиниң баш муһәррири Ершат Әсмәтов болди, әлвәттә. Учришишқа Дехан асасий оттура мәктиви мудириниң тәрбийә ишлири бойичә орунбасари Мөлдир Шулембаева вә Өмәр Муһәммәдий намидики оттура мәктәпниң уйғур тили вә әдәбияти муәллими Сәнәм Имрәмзиева риясәтчилик қилип, баш муһәррир билән сөһбәт жүргүзди. Ершат Моллахуноғли «Гезитниң бир санини чиқириш үчүн қанчә вақит һаҗәт? Тәһрират журналистлириниң иш күни қандақ өтиду? Рәқәмләштүрүшниң гезитниң қәғәз нусхисиға болған тәсири қандақ?» қатарлиқ соалларға җавап берип, җай-җайлардики җанкөйәрлиримизниң, шундақла хәлиқниң гезит тәрәққиятидики ролиға алаһидә тохталди.
 Мана мошундақ бирнәччә мавзуни өз ичигә алған «иҗадий тәнәпустин» кейин семинар паалийити уйғур тили вә әдәбияти пәни бойичә тәҗрибә алмишиш мәйданида давамини тапти. Дехан асасий оттура мәктивиниң мудири Арзигүл Абдримова «Һ.Искәндәров «Қазақстан» шеири», башланғуч синип муәллими, педагог модератор Ипархан Нурахун «Х тавуши вә һәрипи», пән муәллими Муһәббәт Майдинова «Астана – пәхрим мениң», Т.Кенжебаев намидики оттура мәктәпниң муәллими Гүлинур Садиқова «Яхшидин нам қалиду», «Алмашларниң җүмлидики хизмити» вә Маливай оттура мәктивиниң пән муәллими Диләрәм Садирова «Исимларниң егилик кошумчилири» мавзулирида интерактив платформилирини қоллиниш арқилиқ очуқ дәрислирини өткүзди. Билим сүпитини көтириштә рәқәмлик билим бериш ресурслирини үнүмлүк пайдилиниш вә мультимедиалиқ қураллар арқилиқ оқуғучиларниң қизиқишини ашуруш йоллирини көрсәтти. Қоллиниватқан оқутуш усуллири һәққидә мәлуматларни берип, иш-тәҗрибилири билән бөлүшти.
Очуқ дәрисләргә қатнашқан наһийәниң башқа мәктәплириниң уйғур тили вә әдәбияти пәнлириниң муәллимлири дәристә рәқәмлик платформилирини үнүмлүк пайдилинишниң йеңи йоллирини көрсәткән устазларға миннәтдарлиқ билдүрсә, наһийәлик маарип бөлүминиң методисти Қаламқас Қалиасқарова семинарниң жуқури дәриҗидә өткәнлигини тәкитлиди.
Андин семинар иштракчилири йәнә мәҗлисләр залида җәм болуп, мәктәпниң программист хадими Расул Һенипаевниң «Уйғур әдәбиятидики қәһриман обризини яритишта сүнъий интеллектни қоллиниш» вә инглиз тилиниң муәллими Нигара Тиливалди вә башланғуч синип муәллими Адиләм Зулиярованиң «Уйғур тили вә әдәбияти пәнлиридә интерактив платформилирини қоллиниш» маһарәт дәрислиригә қатнишип, заманивий йеңилиқларниң қир-сирини билди. Заманивий технологияләрниң тилини һәртәрәплимә үгиниватқанлиғини толуқ көрсәткән деханлиқ муәллимләр иштракчилар болған әкси алақә бағлаш йолиниму иш йүзидә көрсәтти. Башланғуч синип оқуғучисиға роботниң кийимини кийдүрүп, қолиға ящик тутқузди. У зални айлинип, көпчиликниң пикирлирини язған варақчилирини топлиди.
Семинарни Қаламқас Қалиасқарова йәкүнлиди. У чарә-тәдбирниң өз мәхситигә йәткәнлигини йәнә бир қетим тәкитләп, бирқәвәтлик кичиккинә мәктәптә йоқтин барни һасил қилип ишләватқан деханлиқ муәллимләргә вә Дехан асасий оттура мәктивиниң мудири Арзигүл Абдримоваға апирин ейтти. Андин васийлиқ кеңишиниң рәиси Нурҗамал Һасанова, пурсәттин пайдилинип, билим дәргаһиниң тәҗрибилик муәллими Бүвинур Мусаевани 60 яшлиқ тәвәллуди билән тәбрикләп, үстигә чапан япти. Өз новитидә, мәктәп коллективи мошундақ һөрмәтни Ершат Әсмәтовқиму көрсәтти. 
– Бурун мән чоң-чоң мәктәпләрдә ишлигән едим. Деханға келип, ихчам жуттики жутдашларниң сәмимий һисдашлиғини көрдүм. Улардики ярашқан бирлик вә иттипақлиқни байқап, рази болдум. Кәсипдашлирим Реһимбүви Сайитова, Бибинур Мусаева, Эльмира Әукенова, Сағыныш Оразғалиева, Гауһар Бошаева, Дилнарәм Тохти, Мөлдир Шулембаева, Санийәм Намәнова, Адиләм Бакирова, Асем Турлықожаева, Гүлистан Семәтова, Нигара Тиливалдиева, Адиләм Зулиярова, Жанболат Сансызбай, Расул Һенипаев вә башқиму кәсипдашлирим билән бағвән гүл өстүргән кәби әвлат тәрбийиләватимиз. Қолумиз йәтмигән йәрдә Әмгәкчиқазақ наһийәлик Уйғур этномәдәнийәт мәркизиниң Дехан йезисидики шөбисиниң рәиси Бибинур Мусаева, жигитбеши Ғоҗәхмәт Мәхпиров, Ханим-қизлар кеңишиниң рәиси Саһибәм Мәмирова, Анилар кеңишиниң рәиси Чолпан Арзиева, Ақсақаллар кеңишиниң рәиси Шерипҗан Семәтов, яшларниң жигитбеши Рустәм Сайитов, паалийәтчан қизлиримиз Зарина Сайитова, Дилбирим Закирова, Мемангүл Ниязова, Гүлмира Жумабекова, Маһирәм Семәтова, Һемидәм Шамиева, Ипархан Нурахун кәби җәмийәтлик ишларниң активистлири қоллап-қувәтләватиду. Бүгүнки утуғимиз – мәктәп коллективи билән деханлиқларниң умумий ишиниң нәтиҗиси. Шуңлашқиму уларниң барлиғидин чәксиз разимән, – дәйду Арзигүл Зунунқизи хошаллиғини йошурмай.

ИЛАВӘ: мақалә тәйярлиниватқан пәйттә биз деханлиқ муәллимләр билән уларниң оқуғучилириниң йәнә бир утуғиниң гувачиси болдуқ. Бу болсиму, 7-синип оқуғучилири Исмира Һасамдинова (Қазақстан тарихи, ІІ орун, йетәкчиси – Арзигүл Абдримова), Назерке Даушева (инглиз тили, ІІ орун, йетәкчиси – Нигара Тилвалдиева), Дилназ Өмәрҗан (қазақ тили вә әдәбияти, ІІІ орун, йетәкчиси – Сағыныш Оразғалиева), Шадияр Арзиев (география, ІІІ орун, йетәкчиси – Меһринисәм Тохтимәмәтова, 8-синип оқуғучилири Дилназук Қутлуқмәмәтова (қазақ тили вә әдәбияти, ІІІ орун, йетәкчиси – Әйгерим Төлепова), Шаһзад Камалдинов (биология, ІІІ орун, йетәкчиси – Адиләм Бакирова), Ясмина Абликим (информатика, ІІІ орун, йетәкчиси – Нурахмет Жауғашев) вә Мадина Марис (математика, ІІІ орун, йетәкчиси – Эльмира Әукенова) җумһурийәтлик пәнләр олимпиадиси наһийәлик басқучиниң ғалиплири аталди. 

Алмута вилайити, 
Әмгәкчиқазақ наһийәси