«Aşpäz aka»

0
74 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV,
«Uyğur avazi»

Uni şähärdä çoŋ-kiçik uyğurniŋ hämmisila şundaq ataydu. Öziniŋ äsli ismi – Mämtäli. Män u yaqni jigirmä jildin oşuq vaqit bilimän. Şähärdä štidiğan härhil sorun-mäyrämlärdä qazan beşida Mämtäli akini uçritimän. Almuta şähärlik Uyğur etnomädäniyät märkizigä Rähimjan aka Qasimov rähbärlik qilğan jilliri u qazan-qomuçini kštirip märkäzniŋ heçbir märasimidin qalmatti. Uyğurniŋ härqandaq märasiminiŋ ahiri bärikätlik dästihinimizğa ulişidiğu. Şundaq päytlärdä hizmät qilivatqan jigitlär «aşpäz akimizniŋ polusidin eğiz tegiŋlar» däp aş selinğan legänlärni kštirip kirip kelidiğan. Mehmanlar mahtişip, poluni qaldurmay yävetätti.
Җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkizigä Pärhat Һasanov rähbärlik qilğanda «aşpäz akimizni» pat-pat «Dostluq šyidä» uçritidiğan boldum. «Dostluq šyidin» çiqip, aşpäzgä rähmät eytivatqanlarni talay qetim kšrginim bar. Keyin Mämtäli akini başqa qerindaş millätlär polu basidiğanğa çaqiridiğan boptu.
Qisqisi, uniŋ käpkürini kštirip barmiğan yeri qalmidi. Bir ariliqta u šzi yaşavatqan «Almagül» mikrorayonidiki uyğur jutiğa jigitbeşi boldi. Bumu çoŋ җavapkärlikni täläp qilidiğan hizmät. Jutniŋ işidin başqa teatrniŋ biletini setiş, milliy näşirlärgä muştiri toplaş ohşaş işlarda Mämtäli aka paaliyätçanliq kšrsätti. Bir däm kšpçilikniŋ işiğa, birdäm qazan beşiğa jügräydu. Ahiri uniŋğa qazan beşi yeqiniraq bolup çiqti. Yeqinda uni Sultanqorğandiki kafelarniŋ biridä uçrattim. Noruz mäyrimi bolğaçqa, štkän-käçkängä polu tarqitivetiptu.
Uniŋ qazan beşida turup jurnalistlarğa sšhbät bärginini talay qetim kšrgän edim. Bu qetimmu u šziniŋ ätrapiğa muhbirlarni jiğivaldi. «Aşpäz aka» uyğurniŋ milliy taamliri, urpi-adätliri häqqidä sšzläp bärdi. Sšhbätara uniŋ tegi-täktini bilişkä tirişimiz. «Aşpäzlik ata-aniŋizdin siŋgänmu?» däp soridim uniŋdin.
– Anam Ayimhan omaşni nahayiti tämlik täyyarlatti. Malivayda uniŋ aldiğa štidiğan ayal yoq edi, – dedi Mämtäli aka.
Yenimdiki başqa gezitlarniŋ muhbirliri «omaş degän nemä?» däp soravatidu. Bu soalğimu Mämtäli aka šzi җavap bärdi. «Bumu uyğurniŋ milliy taamliriniŋ biri. Uni hemirdin uşşaq gürüçtäk qilip, qol bilän ugilap täyyarlaydu» dedi. Һämmisi «bu bir җapakäşniŋ oqitiğu» däp ğiŋşidi.
– Biz šzimiz bir җapakäş häliqqu, – qoşumçä qildi u eğir «uh» tartip. – Män tarihiy Vätinimizniŋ Ğulҗa şähirigä qaraşliq Borusun yezisidin. Buniŋdin yätmiş jil burun şu yärdä tuğulğan. Atam Abdulhäy – harvukäş, anam šy işidiki ayal bolğan. Ular yättä pärzänt tärbiyiläp qatarğa qoşti. Atam at harvuda işläp, bizni beqip çoŋ qildi. Bizni putumizğa turğuzğiçä tartmiğan җapasi qalmidi. Mäyräm küni ularni äskä elip käypiyatimni çüşärgüm kälmäydu. 1959-jili täğdir täqäzasi bilän Qazaqstanğa kšçüp çiqtuq. Malivayğa kelip orunlişip, şu yärlik bolup kättuq. Män 1976-jildin başlap Almutida turuvatimän. Bu yärgä kelip quruluş sahasida işlidim.
Taamniŋ gepini bir çätkä qayrip qoyup, šziniŋ šmürbayani häqqidä sšzlävatqan Mämtäli aka jurnalistlarniŋ soalidin çätnäp kätkänligini säzdi, ätimalim, gepini mundaq davamlaşturdi:
– Durus däysiz, uyğurniŋ härbir taami maŋlay tärni täläp qilidu. Uniŋdin keyin adämniŋ qoliniŋ tämi bolmisa, qilğan ämgigiŋ bekarğa ketidu. Monu poluniŋmu šzigä çuşluq җapa-mäşäqiti bar…
U yänä šziniŋ käpkürini elip, qazanniŋ tuviğini açti…
Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ