Yazmidim şeirni ärmäk üçün…

0
239 ret oqıldı

İli bilän muŋdişiş
(2012-jili Ğulҗiğa barğanda İli däriyasi boyiğa çüştüm vä çoŋ quruluş işliriniŋ başlanğanliğini kšrdüm… )

Teşiqiğan arminimni taqilap,
Käldim bügün qirğiğiŋni yaqilap.
Sirliq İli zäpmu muŋluq šp-çšräŋ,
Suliriŋmu aqar «ünsiz» şaqirap.

Aŋlanmaydu şoh avazi quşlarniŋ,
Şipaŋdimu* yoq toy sazi yaşlarniŋ.
Şürkändürär tänni häyvät sadasi,
Quruluşqa tškülgän zor taşlarniŋ.

Haduklarmu** maŋmas ändi sän taman,
Һarvukäşlär degän üçün yol yaman.
Bahar ayda väyran bolğan bağliriŋ,
Bulbulliriŋ üçün bolup bir arman.

Eçilğaçqa kšpläp eçiq-eriqlar,
Süyüŋ azlap tegiŋdä çoŋ yeriqlar.
Çšküp kšrsä çoŋquriŋğa hiyalda,
Qoynuŋda җiq ğäyri-šzgä beliqlar.

Kezip jürüp äzim däriya boyliriŋ,
Eçindurdi çüşkän sävda-koyliriŋ.
Yoruqluqniŋ sirin tapti šzäŋdin,
Çoŋquriŋni irim qilğan oylirim:

Ätrapiŋni jülmärätsä quruluş,
Bolmas İli, mäŋgü mundaq hor boluş.
Gülzarlarni kältürmäkkä äsligä,
Keräkmekin saŋa käskin buruluş?!
Һä, äksiçä, yoq qirğaqqa uruluş…

Şipaŋ*— İli boyidiki gšzäl mänzirilik җay.
Haduk** — at-harvu.

Yazimän
“Men jazbaymın šleŋdi
ermek üşin” Abay.

Yazmidim şeirni ärmäk üçün,
Yä biräv ditiğa tägmäk üçün.
Yazimän güllärni kšŋlümdiki,
İҗatniŋ beğiğa tärmäk üçün.

Yazmidim şeirni ärmäk üçün,
Vä yaki mäydämni kärmäk üçün.
Yazimän uyqisiz tünlirimniŋ
Bädili – yahşi qur bärmäk üçün.

Yazmidim şeirni ärmäk üçün,
Şšhrättin yä käypä sürmäk üçün.
Yazimän iҗatniŋ qaynimida,
Küçümni bir sinap kšrmäk üçün.

Yazmidim şeirni ärmäk üçün,
Täşkilat yä birär šmäk üçün.
Yazimän ärkinlik yollirida,
Hälqimniŋ arzusi yüksäk üçün!

Ünsiz sada
Atu degän dähşät nam alğan,
Jüräklärgä šçmäs dağ salğan,
Dilda ünsiz sada bop qalğan,
Untulmidi şu qara künlär.

Jigirminçi äsir beşida,
Eğir külpät çüşüp beşiğa.
Qeni eqip sunğan eşiğa,
Aq kšŋüllük uyğur etildi.

Ğazaŋ bolup yap-yeşil bağlar,
Matäm tutup aq başliq tağlar,
Tarihiğa çüşüp aq dağlar,
Gunasi yoq uyğur etildi.

Rähim qilmay päyli yamanlar,
Äl täğdirin basti tumanlar,
Şehit bolup miŋlap oğlanlar,
Ah, beguna uyğur etildi.

Yanğin yultuzum
Çimirlap yanğan ümüt yultuzum,
Yanivər yoruq, heçqaçan šçmə.
Yaridar dilda šzəŋ yalğuzum,
Qəlbim kškidin, aqmiğin-kšçmə!

Saŋa bağlanğan armanlar yüksək,
Uni çüşinip, səzməysən mümkin.
Bolsimu meniŋ minəzim lškçək,
Bolayla jugaç bir seniŋ üçün.

Səkparə kšŋül, sšygüni kütüp,
Uniŋğa yetiş esil arminim.
Əgər tuyuqsiz kətsəŋ sən jütüp,
Bəhitsiz bolup meniŋ qalğinim.

Yultuzum şuŋa, yanğinə, šçmə,
Jitim bolmiğay meniŋ arminim.
Һayat asmini miŋ yultuz içrə,
Özəŋsən yəkkə tallap alğinim!
Tündiki mehman
Tün yerimi…
Oltirattim qahlap dümbämni,
Bšlmämdiki çiraq nuriğa.
Hiyalimda kezip alämni,
Çüşüp qelip oylar toriğa.

Derizämdin kirip Tänhaliq,
Aldi meni qattiq quçaqlap.
Dedi: “Bolay hämra vapaliq,
Täğdirimni saŋa çiŋ bağlap”.

Nazi bilän sirliq-sehirliq,
Җilvä qilip ussul oynidi.

Sšzlär eytip nazuk-yeqimliq,
Aldimaqni meni oylidi.

Berilmidim heylä-iğvağa,
Kšŋül uni qobul ätmidi.
Qoğlisammu lekin talağa,
Tänhaliq – bäz, zadi kätmidi.

Qarşiliğim taŋğa sozuldi,
Һarğinliğim qaldi bilinip.
Aq taŋlirim seğiniş boldi,
Kirpiklärgä uyqa ilinip…

Җür, oğlum
Җür, oğlum,
Tuğulğan jutta jürüp keläyli,
Bovaŋ-momaŋni kšrüp keläyli.
Maŋa – äslimä, saŋa – iştiyaq
Çağlar päyzini sürüp keläyli.

Җür, oğlum,
Yezamğa bügün berip keläyli,
Teğidin güllär terip keläyli.
Topa yollarda qanğiçä jügräp,
Mağdirsiz bolup, herip keläyli.

Җür, oğlum,
Mälä tamanğa štüp keläyli,
Sap havasini jutup keläyli.
Sändäk yeşimda qaçurup qoyğan,
Baliliğimni «tutup» keläyli.

Җür, oğlum,
Tuğulğan yärni kezip keläyli,
Şähärdin bir kün bezip kšräyli.
Ävlat izlirin šçärmäs üçün,
Ğar taşqa ismiŋ yezip keläyli.
Җür, oğlum…

Anam tärgän
güllär
Kšklämdä kelip šyümgä anam,
Һoylamğa güllär kšçitin tärdi.
«Suğirip turğin, untumay balam», —
Däp maŋa җekip, mäslihät bärdi.

Anam sšzini yadimda tutup,
Güllärgä kündä su quyup turdum.
Kšŋlümni bšlüp, asrap-kütüp,
Һaram çšplärni šsärmäy juldum.

Aynidi güllär, yaz kelip hoyma,
Räŋmu-räŋ bolup eçilip kätti.
Tilsim gilämdäk bezäldi hoyla,
Näpis puraqlar çeçilip kätti.

Maŋğanda işqa, yanğandimu häm,
Zoqum kelidu güllärgä qarap.
Bearam kšŋlüm bolar hatirҗäm,
Alğanda huşboy hidini purap.

Äslitip güllär anam çehrini,
Qozğilar dilda aliy sezimlar.
Tärgäç ularğa qoşup mehrini,
Alämçä gšzäl bolup tuyular!

Oyğanmisaq
(Uyqiğa amraq bir ilpitimgä qarap tuğulğan oylar)

Tepilsila kiçikkinä bir pursät,
Uhlaveliş koyinila oylaysän.
Kün içidä kšz ilisän näççä rät,
Nemä şunçä uyqiğa heç toymaysän.

Salamätlik degän tändä yetärlik,
Özäŋmiğu buni inkar qilmaysän.
Kirgän yoluŋ aqiviti hätärlik,
Bilip turup uyqaŋni zäp qiymaysän.

Moҗut üçün sändä nomus, har-vijdan,
Çättä qarap turmay gepim qilimän.
Beğämlikniŋ kesiridin nä insan,
Yaşap, šmür sürmigänni bilimän.

Birär qetim şu uyqiŋdin käçkinä,
Ätrapiŋğa kšŋül qoyup qarap baq .
Җahilliqniŋ sariyidin qaçqinä,
Zamanäŋni, šz-šzäŋni sorap baq.

Uyquŋ toluq, kiyim pütün, qosaq toq,
Bu, älvättä, şükriçilik mizani.
Biraq, ägär rohiy ozuq bolsa yoq,
U ğäplätkä mähkümlükniŋ nişani.

Silkinip bir, oyğanmisaq bolmaydu,
Ötkän künlär ornimu häm tolmaydu.
“Är bolimän, Äl bolimän” degänlär,
Ätisini bšşügidin oŋlaydu.

Özgä uçti ay-yultuzğa, asmanğa,
İlim-bilim bolup šrläş iqbali.
Һä, biz hoşal toga yotqan yapqanğa,
Qiziqturmay täräqqiyat ähvali.

Häliq başlar kšpäydiğu «dahilar»,
Hizmitidin hiyaniti jiq biraq.

Avam-puhra arman qilğan sahillar,
Ämäliyat boldi päqät bilҗiraq.

Äzäldinla häliq bolğan uluq biz,
Dšlät tutup, tarihta iz qaldurğan.
Millät ämäs supirisi quruq biz,
Һässimizni birävlärgä aldurğan.
Ötmüş bilän yaşap bolmas, oylayli,
Һeli bizdä vaqit-pursät, imkan bar,
Däl bu zaman oyğaq-sägäk bolayli,
Alda tehi büyük mähsät, nişanlar!

Älara sšz bar
— Һakim iştin ketiptäk!
— Nemä däydu?
— Para bilän tutuptäk!
Rastmekän şu?
Rast ohşaydu…
— Һoy, tehi yeqindila,
“ Män qarşi, — däp, pariğa”
Şiar tutqan räsimi,
Tarqitilğan torlarda.
Һäҗäp qarşi bolmaptu,
Sšzidä u turmaptu.
Qorqmay para alğanda,
Zadi nemä oylaptu?
Vay, taŋ…
Nemä oylidekintaŋ?
Mänğu uni nävaqta,
“Parihor” däp aŋliğan…
Başliq yaki zor birär,
Täkşürüp kälsä ägär.
Ayimastin barini,
Tškkänkän bu buradär.
Topaq yaki soyup qoy,
Bäzmä ämäs, qilip toy.
Hoşamätni yağdurup,
Tepivaptu çoŋ abroy.
Apirip tağ-saylarğa,
Mänzirilik җaylarğa.
Oynitarkän qarimay,
Päsillärgä, aylarğa.
Bolsa mundaq bayliği,
Yahşekändä ayliği?
Yä qoşumçä bar işi,
Temip turğan qaymiği.
Ayliğiğu çağliqla,
Mänsivigä bağliqla.
Beyitqan uni äsli,
Pul, soğa, qoy-sağliqlar.
Oylap haram oylarni,
Tepip türlük yollarni.
Alar miŋlap pariğa,
Täŋgä, evro, dollarni.
Kšzläp yaman mähsätni,
Paydilinip mänsäpni.
«Seliq» selip hämmigä,
Untuğandi insapni.
Ahiriğu tutuldi,
Biraq, qançä utuldi?
Uniŋ ohşaş näççisi,
Ğälitila qutuldi…
Eçilğanda sirliri,
İştin ketip birliri.
Tiҗarätni tallaptu,
Äsqetip kšp pulliri.
Bäzibiri tutulup,
Kälmäk tügül «oltirip».
Ğämhorçisi äkätti,
Juquriğa kštirip.
Biri tepip amallar,
«Kesilmäptu» aranla.
Äşäddiy bu parihor,
Elip şärtlik qärälla!
Toymiğanni älni yäp,
Elip kätti kişänläp.
Helä jilğa sotlaptu,
Äldä җiqqu undaq gäp.
Tutulmiğan talaylar,
Därkän bizdä täläy bar!
Bolar ular baqida,
Dozaqqila heridar.
Alğan…
Alar…
Alidu…
Nemä pütmäs para bu?
Mänsäphorlar qilmişi,
Zadi qaçan qalidu?
Älni yalmap toymiğan,
Tamtiliğin qoymiğan.
Parihorğa miŋ lännät,
Öz näpsini oyliğan.
Bolay desäk җamaät,
Biz bir ilğar җämiyät.
Parilarni yoq qiliş,
Bolsun bizdä härikät.
Tüzäyli
«Aqtağliq», «qaratağliq» şu kesili,
Saqiyip kätmigändäk tehi heli.
Parçilap bir häliqni täşkilatlar,
Qoyğini qaymuqturup qilar җeli.

Minbärdin sšz sšzlisä bäzi «dahi»,
Özini päyğämbärdäk çağlar gahi.
Märdanä, dadil bol däp jürgän bilän,
Hoşamät hanliğiniŋ šzi şahi.

Birliri sorun bilän tšr talişip,
Bäzisi orun bilän mšr talişip.
Beçarä häliq ğemi çättä qelip,
Jüridu bir-birigä ğalvarişip.

Yaratmay hätta meçit äzinini,
Birävlär almaşturdi mäzinini.
“Bolsimu mäyli kekäç, jutdaşqu”däp,
Qaynitip jutvazliqniŋ qazinini.

Kšynäkni kiygän bilän han ätlästin,
Kelidu kona ğayä šzgärmästin.
Sšzlişär ikki uyğur šzgä tilda,
Muqäddäs ana tilda sšzlälmästin.

Һämmini pul-duniyağa bağlaşturup,
Qoyduqmu qädriyätni almaşturup.
Äŋ aval tüzäyliçu šzimizni,
Qalğanni Allam qoyar qamlaşturup…

Zaman kitavi
Tovva däymän, šzämgä tovva,
“Zaman” atliq qara kitapni
Kim qoydekin oquşqa maŋa,
İşlätkändäk çiqmas hesapni.

Eçip qalsam çirayliq šylär,
Һuli bolğan bärdaşliq taşlar.
Kšrünmäydu astida gšrlär,
Bädinidin ayrilğan başlar…

Sähra-şähär hämmä küzättä,
Nazarättä koçilar, šylär.
Özgiçä oy bolsa pälpättä,
Tüzitilär hiyallar-oylar.

Qizil iştan kiygän kişini,
Yahşi kšrüş keräk minnätsiz.
Bolmisa bar uniŋ kişini,
Özäŋ halap salğin himmätsiz.

Mana bu yol bälbağdäk bir yol,
Ğärip taman turğan eçiqap.
Bir bälbağda milliardtäk qol,
Aliqanlar kätmäs hetiqap.

Äşu yolda tünügün tehi,
Yeŋi šygä kirgän hoşnilar.
Razi bolup nesigä sehi,
Balisini qilğan qärizdar.

Maŋsaŋ biraz şimal tamanğa,
Käŋ yärlärgä ğoҗayin eyiq.
U äzäldin şerik yalğanğa,
Beğäm yatar başliri qeyip.

Yänä bir bät açsam varaqlap,
Çiqti ärkä oğul şahzadä.
Äҗdihani aptu quçaqlap,
Eçiliptu yüzdä çümpärdä.

Äynä biri «tägmä, u dindaş!»,
Däpla qaldi çaqqan besilip.
Untumaptu «tšmür qerindaş»,
Qalarini yançuq kesilip.

Mana oğlan ärdäk tuğulğan,
Qorqmay dadil sšzläp ketidu.
Öz šyidä çiqmisa çuqan,
Qoli helä yärgä yetidu.

Etiqatni birliri ayap,
Sähnilärdä jiğlap yaqlidi.
Tamaşibin šzini oylap,
Kšzliridin yaşlar aqmidi.

Dini – bayliq, dili-piri – pul,
İmanini salğan sodiğa.
Sodigärlär bolup qaptu qul,
“Payda-kirim” atliq җodiğa.

Kškräk kärgän bilän bir noçi,
Qilidekän umu ätiyät.
Täҗribilik äsli u oçi,
Tunҗa nişan – şähsiy mänpiyät.

Çoyundäkla eğir bu kitap,
Oqusamla qisilar näpäs.
Bätlirigä çüşmäptu aptap,
Bağliğan u tünlärgä häväs.

Vil'yam MOLOTOV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ