Häliqniŋ äziz pärzändi edi

1
844 ret oqıldı

Untulmas simalar/ Bu duniyada härbir adämniŋ šzigä has qimmät qarişi, yaşaş usuli bolidu, şuŋa kişilik turmuştiki yol tallişi, izdinişimu ohşaş bolmaydu. Һä, pütkül җumhuriyitimizdä käŋ dairidä etirap qilinğan ataqliq dohtur, şipaliq qolliri miŋliğan bemarlarniŋ därdigä dava bolğan märhum Qasim aka Qadirovniŋ turmuş-hayattiki tallişimu, izdinişimu šzgiçä boldi.

Qasim Qadirov 1934-jili 27-avgust küni Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Bayseyit yezisida tuğulğan.  Yättinçi sinipni pütirip, oquşini Çeläktiki qazaq ottura mäktividä davamlaşturidu. 1952-jili mäzkür bilim därgahini tamamliğandin keyin Almuta meditsina institutiğa oquşqa çüşidu.

Özi arman qilğan meditsina institutini tamamlaydiğan mäzgildä uniŋ oqutquçiliri Qasim akini aspiranturida qelip, oquşini davamlaşturuşni täklip qilğan ekän. «Keläçäktä seniŋ җumhuriyättä meditsina sahasida jirik alimlar qataridin orun alidiğanliğiŋğa işinimiz» däydu ular. Biraq kiçigidinla bemarlarniŋ därdigä därman boluşni arman qilğan, yaş mutähässis ikkilänmästinla aliy bilim därgahida alğan bilimini ämäliyatta häliqniŋ salamätligini saqlaş işiğa särip qiliş üçün ämgäkkä atlandi. Qasim aka 1958-jili sabiq Çeläk nahiyäsi Qaraturuq yezisidiki ağriqhaniniŋ baş vraçi väzipisigä tayinlinidu.

Kšpligän kişilär Qasim Qadirovni salahiyätlik vraç-hirurg süpitidä bilidu. Äslidä uniŋ däsläpki mutähässisligi vraç-pediatr ekän.

Män buni eniq biliveliş mähsitidä Büvi hädämgä soal qoyğinimda, u «Qasim akiŋiz Qaraturuqta işlävetip, Almuta meditsina institutiniŋ vraçlarniŋ bilimini mukämmälläştürüş kursida yerim jil tähsil kšrüp, hirurg bolup käldi» dedi.

Qasim aka şuniŋdin keyin Qaraturuq ağriqhanisida hirurgiya bšlümini açidu. Ağriqhana benasi qaytidin yasilip, käŋäytilip, uniŋda ändi 50 adäm bir mäzgildä yetip, davalinişiğa mümkinçilik yaritilidu.

Aridin säkkiz jil štkändin keyin Qasim Qadirov «Qazaqstan» sovhozidiki ağriqhaniğa baş vraç bolup bäkitilidu.

—            Bir küni, — däp äsläydu Büvi hädä, — Malivaydin eğir ähvaldiki balini dadisi Qasimğa kšrsitiş üçün elip käptu. Qasim heçqaçan baş vraç süpitidä šziniŋ aldiğa yardäm sorap kälgän bemarlarğa hazirqi bäzi dohturlardäk: «Seni palançi uçastka vraçi qaraş keräk, sän bu yärdä turmaysän» degän gäpni qilmiğan. U päqät birla mähsätni kšzlätti: aldiğa kälgän ağriqni amalniŋ bariçä çapsaniraq saqaytiş keräk. Baliniŋ jürigini täkşürüp çiqqandin keyin Qasim uni operatsiyasiz davalaş mümkin ämäs ekänligigä kšzini yätküzidu. Biraq u moşu kämgiçä mundaq operatsiya qilmiğan. Yänä kelip yeza ağriqhanisida jüräkni operatsiya qiliş şaraitimu yoq edi. Amma ähval intayin eğir, vaqit qis bolğanliqtin, başqa amal yoq, tavakälçilikkä bäl bağlidi. Ändi ägär operatsiya kšŋüldikidäk bolmisiçu? Lekin başqa härqandaq şaraitta balini šlüm kütüp turatti. Bu ähvalni çüşängän baliniŋ ata-anisi uni operatsiya qilişqa raziliğini bärdi.

Һä, muräkkäp jüräk operatsiyasi top-toğra altä saat davamlişidu häm nätiҗisi kšŋüldikidäk bolidu. Balisini šlüm çaŋgilidin qutuldurup qalğanliğiğa hoşalliği çäksiz bolğan uniŋ ata-anisi Qasimğa šz minnätdarliğini bildürüp, «Qasimҗan sizniŋ şipaliq qoliŋiz, maharitiŋiz tüpäyli pärzändimiz šlümdin aman qaldi. Sizniŋ bu yahşiliğiŋizni bir šmür untumaymiz» degän sšzliri helimu yadimda, dedi Büvi hädä. — Qasim nurğunliğan bemarlarniŋ št, aşqazan, üçäy, beğir ağriqliriniŋ operatsiyalirini qilğan. Һätta uniŋ täҗribisidä meyini operatsiya qilğan çağlirimu bolğan. U šziniŋ dohturluq paaliyitidä üç miŋdin oşuq operatsiyani ämälgä aşurdi.

Qasim Qadirov 1969-jildin 1978-jilğiçä Talğir nahiyälik ağriqhaniniŋ, uniŋdin keyin ikki jil davamida sabiq Çeläk (hazirqi Ämgäkçiqazaq) nahiyäsi ağriqhanisiniŋ vraçi lavazimida ünümlük ämgäk qilidu. U şundaqla Moskva, Leningrad, Taşkänt şähärliridä tibbiy hadimlarniŋ bilimini mukämmälläştürüş kurslirida oqup, mäşhur professor, akademiklarniŋ lektsiyalirini tiŋşap, bilim dairisini tehimu käŋäytidu.

Qasim Qadirovniŋ salamätlik saqçisi süpitidiki ülgilik işliri munasip bahalinip, uniŋğa «Aliy kategoriyalik vraç» degän pähriy nam berildi, şundaqla SSSR salamätlikni saqlaş älaçisi degän unvanğa sazavär bolidu, Ämgäk Qizil Tuği ordeni vä birnäççä medal', SSSR Salamätlikni saqlaş ministrliginiŋ, Qazsovprofniŋ Pähriy yarliqliri bilän mukapatlanğan. 1984-jili 50 yaşqa tolğanliği vä ämgäk paaliyitidiki çoŋ utuqliri munasiviti bilän Q.Qadirov SSSR Aliy Keŋişiniŋ Pähriy yarliği bilän mukapatlinidu vä uniŋğa «Qazaqstan SSRniŋ hizmät kšrsätkän vraçi» nami berilidu.

Qasim aka käŋ dairidä etirap qilinğan vraç-hirurg vä meditsina mähkimiliriniŋ rähbiri, abroyluq mutähässis süpitidila ämäs, bälki šzigä jüklängän җämiyätlik işlarniŋ hšddisidin şäräplik çiqip, kšpçilikniŋ hšrmitigä sazavär bolğan insan süpitidimu yahşi mälum edi. Qasim aka birnäççä qetim nahiyälik, vilayätlik keŋäşlärniŋ deputati bolup saylanğan. U häliq işänçä bildürgän deputat süpitidä šzi işligän nahiyälär mädäniyitiniŋ šsüşigä, salamätlikni saqlaş sahasiniŋ täräqqiy etişigä salmaqliq hässä qoşti.

1980-jili Qasim aka Almutiniŋ yenidiki mäşhur «Turksib» sanatoriyisiniŋ baş vraçi bolup tayinlinidu. Bu yeŋi hizmät Qasim akiğa bildürülgän çoŋ işänçä edi. Çünki «Turksib» sanatoriyisi sabiq SSSRdiki çoŋ sanatoriylarniŋ biri bolup, uniŋda Qazaqstanniŋla ämäs, bälki başqa җumhuriyätlärdinmu kelip davalinip, däm elip, salamätligini yahşilap ketidiğanlar az ämäs edi. Äynä şuniŋ üçün u däsläpki künlärdin başlapla sanatoriy ähvalini tüp-asasidin šzgärtiş keräkligini kšŋligä pükidu vä bu işniŋ hšddisidin çiqidu.

Män Büvi hädiniŋ šyigä kirişim bilänla zalniŋ tšrigä Qasim akiniŋ kšpligän jillar davamida Qazaqstanni başqurğan ataqliq partiya vä dšlät ärbabi Dinmuhämmät Qonaev bilän yanmu-yan turup çüşkän çoŋaytilğan süriti kšzümgä çeliqqan edi. Şuniŋ üçün Büvi hädämdin bu sürätniŋ tarihi häqqidä sšzläp berişni iltimas qildim.

Büvi hädä štkän işlarni äskä elip, bir däqiqä oylandidä, andin täbässüm bilän, meniŋ Saniya degän bir dostum bolup, u yaq Qonaevlar ailisiniŋ şiräm tuqqini ekän. Saniya Çeläktä turğanda D.A. Qonaevniŋ räpiqisi Zuhra Şarip qizi ularniŋ šyigä kelip turidiğan. Saniyaniŋ šyidä Zuhra Şarip qizi bilän tonuşup, yeqindin arilişip jürduq. Ändi biz Almutiğa kšçüp kälgändimu bu alaqimiz üzülmidi.

D.A. Qonaev Çeläk täväsini kšzdin käçürgändä däsläp daŋliq dehan Qadir Yolçievniŋ šyidä bolup, andin heç agahlandurmayla «Turksib» sanatoriyisiğa qädäm täşrip qilidu. Qasim Dšlät rähbirini sanatoriyniŋ baş benasiniŋ aldida kütüvalidu. D.A. Qonaev Qasimniŋ qolini qattiq qisip salamlişip, uni yeŋi lavazimi bilän täbrikläydu vä sanatoriyniŋ işini tehimu yahşilaş üçün nemigä muhtaҗ ekänligini, šzigä nemä keräkligini soraydu. Qasim heç ikkilänmäyla yataqhana yetişmäydiğanliğini, şuŋa bir yataqhana benasi keräkligini, şundaqla däm alğuçilarğa kšŋüldikidäk yahşi hizmät kšrsitiş üçün klub, aşhana, lazim ekänligini eytidu.

Һä, Qasim akiniŋ işbilärmänligi, paaliyätçanliği vä intayin tirişçanliği tüpäyli kšp štmäy bu problemilar häl bolup, «Turksib» bir mävsümdä 350 adämni qobul qilidiğan çoŋ sanatoriyğa aylinip, uniŋ daŋqi җumhuriyättila ämäs, bälki uniŋ sirtiğimu yahşi mälum bolidu.

Qasim Qadirov «Turksib» sanatoriyisiniŋ işini yolğa selip, uni aldinqi qatardik däm eliş orniğa aylandurğandin keyin uni Qazaqstan käspiy ittipaqliriniŋ kurortlar başqarmisini başquruşqa täklip qilidu. Bu yeŋi lavazimdimu Qasim Qadirov šziniŋ mol täҗribisidin paydilinip, yäŋni türüp, hizmätkä kirişidu. Lekin ayaq astidin yepişqan eğir ağriq uniŋğa bu yeŋi iş ornida җoşqun ämgäk qilişqa yar bärmäydu.

—            Qasim akiŋiz hirurg-vraçla ämäs, u şundaqla şeriyät häväskari edi, — däydu Büvi hädä sšhbätara. — Boş vaqtida şairlarniŋ äsärlirini kšp oqatti, šzimu şeirlarni yazatti, lekin u yazğanlirini mätbuatqa bärmigän. Ärmäk üçünla yazğan bolsa keräk, ätimalim. U ağrip yetip qalğinida «Razimän» degän şeir yazğan ekän. Büvi hädä şuniŋdin monu bir üzündini oqup bärdi:

Baha yätmäs җenimseniŋ qädriŋgä,

Sän ot bärdiŋ, sän gülbärdiŋ qälbimgä.

Eğir ağriq täsiridä yatqanda,

Yättim yänä , bilgin, Seniŋ qädriŋgä.

Keçiliri keçip tatliq uyqidin,

Çay, su bärdiŋ, sän kätmidiŋ qeşimdin,

Oltirattiŋ paraŋ qilip saatlap,

Kšŋlüm elip, şunda tutup beşimdin…

Qasim akiniŋ yezip qaldurğan şeirlirini jutdişi, heli märhum ataqliq şair Abdumeҗit Dšlätov tährirläp, «Dolqundäk štkän šmür» degän kitapçini näşirgä täyyarlaptu.

Qasim akiniŋ çoŋ qizi Şerin ata-ana izini davamlaşturup, meditsina institutini tamamlap, hazir «Altın Qarğalı» sanatoriyida vraç, bšlüm başliği bolup işläydu, oğli Pärhat Atırav şähiridiki «Aist» şirkiti rähbiriniŋ orunbasari, yänä bir qizi Zübäydä — stomatolog, oğli Alimҗan politsiya polkovnigi, uzaq jillar Atırav şähiridä vilayätlik politsiya başqarmisi başliğiniŋ orunbasari bolup işläp, istipağa çiqqan.

Qasim aka Qadirov uzaqqa sozulğan eğir ağriqtin keyin 1994-jili 19-mart küni vapat boldi. Ägär u hayat bolğan bolsa, biyil 27-avgust küni 80 yaşqa tolğan bolar edi…

Һä, Qasim akidäk insanlarni hayattin štti deyişkä tiliŋ barmaydu, uniŋ häliq üçün qilğan äҗri äl qälbidä mäŋgü saqlinidu.

Yadikar SABİTOV.

SÜRÄTTÄ: Qazaqstan Kompartiyasi Märkiziy Komitetiniŋ birinçi kativi D.A. Qonaev (solda) bilän Qazkurort keŋäş başqarmisiniŋ räisi Q.Qadirov Qapal — Arasan sanatoriyisida (1985-jili çüşirilgän sürät).  

Bälüşüş

1 izahät

  1. Qasim aka u hekiketen legenda adimi, epsus şundak Akilar bu alemdin etigen ketip kaldi. Biz şundak Akilarni mengu estin çikarmasligimiz kerek. Moşu Akimizni eslep Uygur etno medeniyet merkizi uçruşuşlarni otkezgen bolsa helkimizge ulge retide yahşi blatti dep oylaymen…

Javap qalduruŋ