«Bar bol, ana»

0
704 ret oqıldı

Jurnalist häm yazğuçi Gülsümappaq Ğiyasidinovani şähsän šzäm «Alitağ» uyğurçä kšrsitişlär programmisi yaki gezit-jurnallarda elan qilinğan maqalä-oçerkliri arqiliqla bilättim.1994-jili Gülsümappaq hädä bizni, yäni QazDUniŋ jurnalistika fakul'tetida oquvatqan yaşlarni, televidiniegä çüşiriş üçün kälgän edi. Kšrsitişniŋ baş elip barğuçisi yaş telejurnalist Raşidin Yunusov bolsimu, uniŋ asasiy yardämçisi, bäzi yärlärdä rejisseri Gülsümappaq Ğiyasidinova boldi. Kšrsitişni çüşiriş davamida u šzimizni kamera aldida qandaq tutuşumizni, qandaq härikät qilişni ügitip turdi. Çüşiriş işliri ayaqlaşqandin keyin biz Gülsümappaq hädini šzimizniŋ yataqhanidiki bšlmimizdä «mehman» qiliş bähtigä muyässär bolğan eduq. Älvättä, biz, yäni jurnalist käspini tallavalğanlar üçün, Gülsümappaq Ğiyasidinova ismi tonulğan şähs edi. Şuŋlaşqa sšhbitimizniŋ däsläpki minutlirida biraz äyminiş sezimlirimu boldi. Amma Gülsümappaq hädidiki huş muamililikni, addiyliqni, uyğur ayalliriğa has mehrivanliqni, kämtarliqni bayqiğandin keyin šzimizni ärkin his qilip, oçuq sšhbätläştuq. Һädimiz härbirimizniŋ qäyärdin kälgänligimizni, qäyärdä işläşni mähsät qilivatqanliğimizni, hätta yataqhanida nemä yävatqinimizni sorap bilivaldi. Şundaqla jurnalist käspiniŋ qiyin häm qiziqliğini, җavapkärligini šz täҗribisidin qiziq vaqiälärni eytip, keläçäk käspimizgä bolğan qiziqişimizni tehimu aşurğan edi.

Gülsümappaq Ğiyasidinova hayat bolsa, biyil 75 yaşqa tolatti. Şuŋlaşqa mälumat toplaş üçün gezit arhivini qaravatqinimda käsipdaşlirim: «U hädimiz nahayiti kämtar ayal edi. U yaq häqqidä kšlämlik maqalimu yezilmiğan boluşi mümkin» deyişti. Һäqiqätänmu, G.Ğiyasidinova hayat vaqtida, uniŋ toğriliq gezitimiz sähipiliridä birär maqalä besilmaptu. Päqät uniŋ šziniŋ qälimigä mänsüp oçerklar, maqalilar, şundaqla Gülsümappaq hädiniŋ kitapliri näşirdin çiqqandin keyin yezilğan täqrizlär bar ekän.

Gülsümappaq Ğiyasidinova 1939-jili Uyğur nahiyäsiniŋ Ğalҗat yezisida dehan ailisidä tuğulğan. Däsläpki bilimini šziniŋ jutidiki başlanğuç mäktäptä alidu. Keyin oquşini Kätmän yezisidiki ottura mäktäptä davamlaşturidu. 1957-jili mäzkür bili därgahini äla bahalarğa tamamlap, Taşkänttiki Lenin namidiki Ottura Aziya dšlät universitetiniŋ jurnalistika fakul'tetiğa oquşqa çüşidu. U student päytidä älaçi bolupla qalmay, җämiyätlik işlarniŋ paal işrakçisi, yahşi başlanmilarniŋ täşäbbuskari süpitidä tonuluşqa başlaydu. Şuŋlaşqa birnäççä qetim Özbäkstan LKSM Märkiziy komitetiniŋ, Özbäkstan Aliy Keŋişi prezidiuminiŋ Pähriy yarliqliri bilän mukapatlinidu. G.Ğiyasidinova mäzkür bilim därgahini 1962-jili qizil diplom bilän tamamlaydu. Täkitläş lazimki, Gülsümappaq hädä uyğur hanim-qizliridin däsläp çiqqan däsläpki käspiy jurnalistlarniŋ biri edi. Şuŋlaşqa oquşni tamamliğandin keyin, «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») gezitiğa işqa täklip qilinidu. Yaş jurnalist ändi barliq vuҗudini iҗadiyätkä beğişlaydu. Uniŋ šzigä has stil'ğa egä maqaliliri kšpçilik arisida yahşi inkaslarni päyda qilidu. Keyiniräk G.Ğiyasidinova Qazaq radiosiniŋ uyğurçä aŋlitişlar tähriratiğa yštkilidu. Bu yärdimu salahiyätlik mutähässis süpitidä u uyğur radiosiniŋ işini җanlanduruşqa bir kişilik ülüşini qoşidu. Bolupmu Gülsümappaq hädiniŋ radioçerkliri radioaŋliğuçilar arisida nahayiti ammibap edi. Uniŋ yeza adämliri, dohturlar, Uluq Vätän uruşi veteranliri häqqidä täyyarliğan materialliri uyğur radiosiniŋ efirini beyitqanliği sšzsiz. 1986-jili Gülsümappaq Ğiyasidinova täҗribilik käspiy jurnalist süpitidä Qazaqstan televidiniesidä yeŋidin işqa eçilğan «Alitağ» uyğurçä kšrsitişlär programmisiğa işqa yštkilidu. Bu yärdimu Gülsümappaq hädä šziniŋ salahiyätlik mutähässis ekänligini yänä bir qetim namayiş qilidu. Özi üçün tonuş bolmiğan yeŋi sahada, yäni televidiniedä birnäççä kšrsitişlär türkümini efirğa täyyarlaydu.  Uniŋ bevasitä uyuşturuşi bilän «Saadät» uyğur hanim-qizliri telejurnali täşkil qilinidu. «Saadät» telejurnali qisqa vaqit içidila tamaşibin arisida nahayiti ammibap kšrsitişkä aylinidu.

— Baliliq dävrimdä radiodin uyğurçä aŋlitişlarni tiŋşiğinimda, nahayiti illiq avazi bilän radiotiŋşiğuçilarni päpiligändäk sšzläydiğan Gülsümappaq Ğiyasidinovani kšrüşni arman qilattim, — däp äsläydu käsipdişi Munavär Yunusova. — Bähtimgä yarişa, oquşni tamamliğandin keyin Qazaqstan teleradiokorporatsiyasi «Alitağ» uyğurçä kšrsitişlär programmisiğa işqa orunlaştim. U päyttä uyğur redaktsiyasidä ayal muhärrirlärdin yalğuz män edim. Bir küni başliğimiz, heli märhum Kamil Vasilov uyğur radiosidin Gülsümappaq Ğiyasidinovaniŋ bizgä işqa yštkälgänligini hävär qildi. Başqilarni bilmäymän, şähsän šzäm nahayiti hoşal boldum. Çünki Gülsümappaq hädä ohşaş täҗribilik käspiy jurnalist bilän billä işläş bähtigä erişkänligimni säzgän edim. Һäqiqätänmu şundaq boldi. İsmi җismiğa yaraşqan, šzi mulayim, çeçi kümüçtäk appaq hädimizniŋ bšlmigä kirip kälgini helimu yadimda. Gülsümappaq hädä bilän birinçi kündin başlapla yeqin bolup kättuq. Kšp sšzlimäydiğan, işini nahayiti puhta qilidiğan, terikip çeçilmaydiğan hädimizdin jurnalistikiniŋ helä qir-sirlirinila ämäs, şundaqla eğir-besiqliq, adämlär bilän munasivät qiliş ohşaş insaniy päzilätlirigimu ügändim. U hšrmätlik däm elişqa çiqsimu, tinmay iҗadiyät bilän şuğullinip turdi. Äpsus, hädimiz arimizdin ätigän kätti.

Juqurida täkitliginimizdäk, G.Ğiyasidinova aliy oquş ornida oquvatqan päytliridin tartip җämiyätlik işlarniŋ paal işrakçisi bolup kälgän. U qäyärdila işlimisun, hälqiniŋ, millitiniŋ mänpiyiti üçün ämgäk qilişqa aldiratti.

— Mälumki, 1989-jili elimizdä milliy mädäniyät märkäzliri, җümlidin uyğur milliy mädäniyät märkizi täşkil qilinğan edi, — däydu G.Ğiyasidinovaniŋ säpdişi häm dosti Tursunay Teyipova.

—Hanim-qizlar keŋişi quruldi. Uniŋ räisini saylaşqa beğişlanğan çoŋ jiğin «Demokratiya šyidä» štti. Һeli märhum Büvihan Älahunova, Patigül Sabitova ohşaş tonulğan alimlirimiz räislikkä Gülsümappaq Ğiyasidinovaniŋ namzitini tävsiyä qilişti. Gülsümappaq hädiniŋ namzitini jiğilğanlar bir eğizdin qollap-quvätläp, uni räis qilip sayliduq. Çünki uniŋ nahayiti ämgäkçan, mahir uyuşturğuçi ekänligini hämmimiz bilättuq. Uniŋdin taşqiri Gülsümappaq hädä Qazaqstandiki tonulğan uyğur hanim-qizliriniŋ hämmisini bilätti, ular bilän yahşi arilişatti. Uniŋ rähbärligidä qisqa vaqit içidä hanim-qizlar keŋişiniŋ täşkiliy işliri ämälgä aşuruldi. Biz däsläpkilärdin bolup şu vaqittiki Almuta şähärlik mädäniyät märkiziniŋ räisi Rähimҗan Qasimovniŋ täşäbbusi bilän bevasitä Gülsümappaq hädiniŋ rähbärligidä Lavar yezisida Atu paҗiäsiniŋ qurvanlirini hatiriläş qolğa elindi.  Hanim-qizlar mäbläğ jiğip şu җayda näzir štküzüp, yadikarliq ornattuq. Şundaqla İli nahiyäsiniŋ Jaŋalıq yezisidiki 37-jillardiki täqip qurvanliriniŋ qäbridä mitinglar štküzüldi. Һazir bu än°änigä aylandi.

Älvättä, märhumniŋ ämälgä aşurğan işliri häqqidä saatlap sšzläşkimu bolidu. G.Ğiyasidinovaniŋ millitimizniŋ mädäniyiti üçün siŋärgän ämgigi kšp ekänligigä heçkim şübhä kältürmisä keräk. Äpsus, hazir uniŋ ismi untuluşqa başlidi. Һär halda biz, Gülsümappaq hädiniŋ säpdaşliri, dostliri uni heçqaçan untumaymiz.

Mälumki, G.Ğiyasidinovaniŋ jurnalistika sahasida qolğa kältürgän utuqlirimu az ämäs. Mäsilän, u 1985-jili Uluq Vätän uruşidiki Ğalibiyätniŋ 40 jilliğiğa beğişlanğan «Kommunizm tuği» (hazirqi «Uyğur avazi») geziti täripidin elan qilinğan qonkursta birinçi orun egiligän edi. Ändi 1995-jili bolsa, Qazaqstan Jurnalistlar  ittipaqi mukapitiniŋ laureati ataldi. Uniŋdin taşqiri, 1988-jili «Sehi qälblär», 1989-jili «Pärizgä sadaqät» oçerklar toplimi näşirdin çiqqan. Mäzkür toplamda härhil sahalarda çoŋ utuqlarni qolğa kältürgän uyğur hanim-qizliri obrazliri namayän bolğan. Bolupmu Uluq Vätän uruşida qan käçkän bäş uyğur qiziniŋ hayati häqqidä oçerklar nahayiti qiziq yezilğan. Eytmaqçi, bu qizlarniŋ isimliri ilgiri namälum bolğanliğinimu ästin çiqarmasliğimiz lazim. Ular Dilbär Älieva, Çimän Äkbärova, Qämriҗamal Älieva, Rizvan Qadirova vä Büvisaräm Älievadur. Ularniŋ içidin Rizvan Qadirova, Qämriҗamal Älieva Berlinğiçä barğan. Äynä şu җasarät egilirini izdäp tapqan häm häliqqä tonuşturğan G.Ğiyasidinova boldi. Gülsümappaq Ğiyasidinovaniŋ 1994-jili «İntizar» hekayilär toplimi, 1997-jili «Qaritam hekayiliri», 2003-jili bolsa, «Bar bol, ana» kitapliri yoruq kšrgän. U şundaqla birnäççä hšҗҗätlik qissilärniŋ muällipi. Äpsus, G.Ğiyasidinova iҗadiyättä kamalätkä yätkän päytidä arimizdin kätti. Amma uniŋ iş-paaliyiti, hayati, äsärliri keläçäk ävlat qälbidä mäŋgü saqlinidu.

Yoldaş MOLOTOV. 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ