«Arminim tehi orunlanmidi»

0
679 ret oqıldı

Tonuşup qoyuŋlar: Gulҗahan Yüsüpova, Ämgäkçiqazaq nahiyäsiniŋ Bayseyit yezisida tuğulğan. Ottura mäktäpni tamamliğandin keyin Yarkänt pedagogikiliq uçiliöesida, KazPİniŋ (hazirqi QazMPU) matematika fakul'tetida tähsil kšridu.U šziniŋ ämgäk paaliyitini 1974-jili kindik qeni tškülgän jutidiki mäktäptä  ustazliq qiliştin başliğan.

undaq hanimlarniŋ biri bilän uçrişiş imkaniyitigä egä boldum. Qiziq yeri, bu ayal bizniŋ gezitqa heçqaçan çiqmaptu. Çünki uniŋ vaqti yoq. Bu qetim u vaqtiniŋ qisliğiğa qarimay šzi häqqidä eytip bärdi.

Biyil tävälludini nişanlavatqan sšhbätdişim šziniŋ eytip bärgän yeşidin helila yaş kšrünätti.

— Yahşi saqlinip qapsiz, Yaş kšrünüşiŋizniŋ sirini bizniŋ gezithanlar bilän bšlüşküŋiz kelämdu?

— Älvättä, bu yärdä heç qandaq sir yoq, yahşi saqlinip qeliş üçün päqät tär tšküp ämgäk qiliş keräk, däp oylaymän. Män jigirmä yeşimdin başlap işlävatimän.

Biz ailidä yättä pärzänt. Dadam kolhoz räisi bolğan. Amma u  bizni ärkä šsärmidi. Dadam rämiti keçä-kündüz šy kšrmäy işläp, bizniŋ oqup, bilim elişimiz üçün şarait yaratti. Һämmimiz aliy bilim alduq. Şähsän män, Yarkänt pedagogikiliq uçiliöesini vä   KazPİni qizil diplomğa pütärdim. Ata-aniğa buniŋdin artuq bähit keräk ämäs ekän. Män şu vaqittiki ata-anamniŋ hoşalliğini heçqaçan untumaymän. Şuŋlaşqa yaşliğimda mänmu şularğa ohşaş bähitlik ata –ana boluşni arman qilattim.

— Siz mäzkür sahaniŋ yetük mutähässisliriniŋ biri. Sorimaqçi bolğinim, sizdä uyğurlar üçün näşriyat eçiş oyi bolmidimu?

— Män kütkän soal. Bizdä bay uyğurlar nahayiti kšp. Rastmu-yalğanmu bilmidim, Qazaqstandiki çoŋ-kiçik onliğan zavodniŋ rähbiri uyğurlar ekän. Meniŋ eytmaqçi bolğinim, bizdä šzara šmlük yetişmäydu. Ägär šmlügimiz yahşi bolsa talay işlarni ämälgä aşuruşqa bolatti. Yänä bir täräptin härkim šziniŋ oqitini qilğini toğra. Uyğurda «Qoyni qassap soysun» degän yahşi maqal bar. Şähsän maŋa näşriyat sahasida «Bilim» näşriyatiniŋ mudiri Jarılqasım Nusqabaev kšp yardäm qildi. Meni «kitap sodisiğa» ügätkänmu şu. Uni män šzämniŋ ustazi, däp tonuymän.

— «Kitap sodisiniŋ» piri uyğurçä kitap oqamdu?

 — Älvättä, oquymän, biraq hämmisini ämäs. Män sšyüp oquydiğan üç ataqliq şair bar.  Ular: İliya Bähtiya, Helil Һämra vä Abduğopur Qutluqov. Һazir bularniŋ arisida Abduğopurkam hayat.

«Mektep» näşriyatida işlävatqan päytimdä İliya Bähtiyani kšrginim tehi kšz aldimda turidu. Hatalaşmisam, sabiq SSSRniŋ «tizgini» Mihail Gorbaçevniŋ qoliğa štüp, u Keŋäşlär İttipaqiğa «šzgärtip quruş» elan qilğan päyti. Näşriyatimizğa İliyakam kirip käldi. Arimizda kimdu-biri: «İliyaka, šzgärtip quruş degini nemikä bu?» däp sorap qaldi. Şair heç oylanmayla:

«Özgärtip quruş

Bu bir quruş

Buni oylap tapqan

Qaysi küspuruş?», degän edi. Män şu vaqitta şairniŋ hazirҗavapliğiğa, җür°ätlikligigä häyran qaldim. U häqiqiy talant egisi edi.

Һazir ikkiniŋ biri şair. Yazğinini häq turmaq šzi çüşänmäydu. Һäqiqiy şairlar aziyip, «şairsimaqlarniŋ» kšpiyivatqiniğa bäk eçinimän.

Umumän uyğurlar bilän arilişidiğansiz?

— Rastini eytsam, boş vaqtim nahayiti az. Dost tutqandin keyin härhil märasimlarğa arilişişqa toğra kelidu. Qatar çaylirimiz bar, degändäk. Buniŋ hämmisigä vaqit keräk. Һeçkim bilän arilaşmaymän, däp eytalmaymän. Özäm yeqin kšridiğan adämlirim bar. Asasän boş vaqtimni ailämdä štküzüşkä tirişimän.

— Eytmaqçi, ailiŋiz häqqidä bilişkä bolamdu?

— Bolidu. Bu yärdä heç qandaq sir yoq. 1978jili Qarağanda şähiridä štkän muällimlärniŋ jumhuriyätlik keŋäşmisigä qatnişip, şu yärdä Yalqun isimliq bir käsipdişim bilän tonuşup qaldim. Şu jilila toyumiz boldi. Yamin, Saҗidäm isimliq ikki pärzändimiz vä ulardin ikki nävrimiz bar. Oğlumniŋ ismini qeyinatam Ziya Sämädi šzi qoyğan. Bu isim «oŋ qol väzir» degän mänani bildüridekän. Oğlumiz härbiy. Qizimiz ingliz vä nemis tilliriniŋ mutähässisi, säyasätşunas. Hudağa şükri, šzliriniŋ bir kişilik oqitini qilivatidu.

—  Demäk, arminiŋizğa yetipsizdä?

— Adäm balisida arman tügimäydekänğu. Meniŋ tapqan-tärginimni azdu-tola häyrihahliq paaliyätkä aҗritidiğan «qiliğim» bar. Amma män turaqliq hamiyliq bilän şuğullanmaymän. Kšpinçä, mäktäplär bilän balilar šylirigä qol uçumni berip turimän. Keläçäktä balilar šyiniŋ mudiri boluş arminim bar. Bizgä kšpiräk jitimlarniŋ beşini siypaş keräk.

— Ägär sir bolmisa, yeŋi jilni qäyärdä qarşi alisiz?

— Qiziq soal. Altä jil uda yeŋi jilni Evropida qarşi aldim. Evropida yeŋi jilni häqiqiy mänasida ailäviy mäyräm süpitidä qarşi alidu. Һeç qandaq qalaymiqini yoq. Latviyadä Lyudmila isimliq dostum istiqamät qilidu. Bir täräptin u yaqlarğa şu dostumni kinäp barimän. U yaq yoldişi ikkisi meni gol'f oyuniğa ügätti. Һazir män šzämni bu oyunsiz täsävvur qilalmaymän. Bäzidä ättäy gol'f oynaş üçün Latviyagä ketimän. Amma çät älgä asasän iş babi bilän barimän. Oyun vä härhil mäyrämlär ikkinçi planda.

— Qançä mämlikättä boldiŋiz?

— Jigirmidin oşuq mämlikätni arilap çiqtim. Yänä şu iş babi, täҗribä almaşturuş mähsitidä. Maŋa bolupmu Singapurdiki taziliq vä tärtip-intizam nahayiti yaqti. Siz samolettin çüşkändila qoluŋizğa qizil guvanamä beridu. Uniŋda ägär sizni 20gramm geroin bilän tutuvalsa, heç bir soraqsiz šlüm jazasiğa buyridiğanliği yezilğan. Şuŋlaşqa bolsa keräk u yaqta qanunni bäk hšrmät qilidu.

 Bähtişat SOPİEV.

Gülҗahan Һemit qizi 1978-jili u Almutiğa kelip därisliklärni näşir qilidiğan «Mektep» näşriyatiğa işqa orunlişidu. Keyin «Kitap», «Rauan» näşriyatlirida işlidi. Bügünki kündä u «Saruar» javapkärligi çäklängän şirkitiniŋ baş mudiri. Näşriyatlarniŋ atilişi härhil bolğini bilän qilidiğan oqiti bir. Һämmisi därisliklärni näşir qiliş bilän şuğullinidu.

 Mäzkür sahada bilimini tehimu mukämmäläştürüş niyitidä Amerikiniŋ Kalorado ştatida oqup kälgän Gülҗahan Һemit qizi hazir därisliklärni näşir qiliş bilän billä himiya, fizika, matematika, biologiya pänliriniŋ laboratoriya kabinetlirini zamaniviy qural-җabduqlar bilän täminläş bilänmu şuğullinidu. Uniŋ rähbärligidiki şirkät dšlät buyrutmisi boyiçä Astana vä Almuta şähärliridiki, Qizilorda, Җänubiy Qazaqstan vä Җambul vilayätliridiki ottura vä mähsus bilim beridiğan bilim därgahlirini atalğan pänlär boyiçä qural-җabduqlar bilän täminläydu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ