Ämgäk bilän häsrätkä tolğan hayat

0
481 ret oqıldı

Biyil šziniŋ yüz birinçi baharini kütüvalğan Mayim Qadirova şatliğidin kšrä qayğusi tola hayatni baştin štküzgän märdanä ana. Hatirisi tiŋ, gäp-sšzi lilla, härikätliri timän aniniŋ yaşaŋğiriğan kšzliridin eğir hayatniŋ, җudaliq vä kšyükniŋ iznasini kšrüş mümkin. Bizniŋ kälgän mähsitimizdin vaqip bolğan u jükinip oltirip, jiraq štmüştiki baliliğini, yaşliği vä uruşniŋ eğir jillirini äskä aldi. Aniniŋ hekayisini tiŋşiğaç, bizmu hiyalän şu dävirni kezip, uniŋ hayatini tässävvur qilduq. Uniŋ üstigä Mayim aniniŋ tunҗisi, 82 yaşliq Raziyäm animu bäzi jillarniŋ täpsilatini toluqturup, sšhbitimizni tehimu janlandurup turdi.

Kiçikaqsuluq Savur Yarkänt şähiridiki muällimlärni täyyarlaydiğan bilim yurtini pütärgän ekän. Täŋtuşi Märämhan bilän ailä qurup, bäş pärzänt quçqan ustaz «häliq düşmini» atilip, toqquz jil Stalin türmiliridä җapa tartiptu. Pärzäntliri Salahun, Dilärämhan, Güsümhan, Mayim vä Rehangülniŋ täğdirigä çepiq bolğan äşu qaram jillar untulamdiğan. Qerindaşliriniŋ duniyadin štkinigimu helä zaman boptu.

Miŋ bir җapalar bilän çoŋ bolğan Mayimmu bilim izdäp, Yarkänt şähirigä kelidu. Şähärdiki internat mudiri Avakri Qadirov bilän ailä qurup, bir jildin keyin pärzänt quçqan yaş ana üçün bu jillar bir äsirlik hayatidiki bähit külüp qariğan qisqa däqiqilär edi. Keyinki jillar җapakäş ana üçün päqät sinaq boldi.

1939-jili Kiçik Aqsuğa kelip orunlaşqan ular egilikniŋ çarviçiliq sahasida işlidi. Kšp štmäyla uruş başlinip, şu jillarniŋ azavi miŋliğan anilarniŋ nazuk qäddini pükkän edi. Salamätligi naçar Avakri atimu qol qoşturup oltarmidi. Şu dävirdä nahiyä märkizi bolğan Podgornoe (hazirqi Qirğizsay) yezisidiki nahiyälik istimalçilar җämiyitigä qaraşliq umumtamaqliniş mähkimisini başquruş väzipisi jüklängän uniŋ päqät hšҗҗätlär bilän işläşkä aranla çamisi yetidiğan. Qalğan väzipä işniŋ hämmisi yardämçisi Mayim aniniŋ hšddisidä edi. Tizim boyiçä muhtaҗlarğa tšrt-bäş kilogrammdin buğday tarqitip, uniŋ härbir deni üçün җavapkär bolmaqmu şu päyttiki väziyättä asan iş ämäs edi. Çünki, tonnilap kälgän aşliqniŋ härbir grammi altun bilän baravär edi, u dävirlärdä. Kündüzi tikidin-tik turup, aşliq tarqatsa, keçisi saydiki tügmändä un tartatti. 1943-jili Avakri ata Sümbä yezisidiki balilar šyiniŋ hesapçisi bolup işlidi. Mayim ana bolsa, nahiyä yeziliridin jiğilğan ikki yüzdäk jitim balilarğa aşpäzlik qildi.

— Jitim-yesir balilarniŋ qosiğini dayiğidäk ozuq-tülükmu yoq edi, – däydu şu jillarni äsläp ana.  — Çoŋiraq balilarni ägäştürüp, teriq başaqlirini jiğattuq. Keyin taşpaqiniŋ tuhumi kelidiğan boldi. Kiyim-keçäklärmu bar. Uqsaq, bular amerikiliqlarniŋ häyrihahliq yardimi ekän. Äytävir, tuhumni teriqqa arilaşturup, birdä qoyuq, birdä suyuq tamaq bilän balilarni aman elip qalduq. Һätta tuzmu yoq ediğu şu jilliri. Moşu Taştiqarisu yezisiniŋ ätrapidiki şor yärlärdin daŋgallarni äkelip, suğa ezip, andin süyini süzüvelip, tamaqqa qoşattuq. Kšrmiginimiz kšp, yemiginimiz çšp bolup, qançä qiynalsaqmu, äskärlär ğemini qilattuq. Keçiliri tün yerimiğiçä jip egirip, mäydanğa paypaq vä päläy toqattuq.

– Biz kšrgän qiyinçiliqlarni heçkimgä kšrsätmisun, ilahim, – däydu ana yaşaŋğiriğan kšzlirini sürtüp. — Hudayim, zaman teç, silär aman boluŋlar. Uruş länitiniŋ eti šçsun, egäkim. Yesir anilar bilän jitim balilarniŋ kšz yeşi qurimiğan şu jillar qaytip kälmisun.

Turupla ana şük bolup qalidu. Täğdir sinaqlirida tavlinip, heçqaçan eğir ämgäktin qaçmiğan aniniŋ kšz aldida bevaqit duniyadin štkän pärzäntliri tursa keräk. Qizi Dilärämmu pani duniyani bemäzgil tärk ätti. Jiğlaverip ikki kšzi talğan ana štmüşni äsläp, ünsiz jiğlaydu. Däymän, anilar jiğlisa, hayatmu šz gšzälligini yoqitidiğandäk? İlahim, anilarniŋ kšz yeşi tškülmisun.

 Mahmut İSRAPİLOV.

Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ