Bir yahşiniŋ hatirisi

0
892 ret oqıldı

Kütmigän yärdin telefon җiriŋlap kätti. Alsam, tonuşla avaz, lekin kimligini äskä alalmidim. «Män Qähriman akiŋiziniŋ räpiqisi Azat hädiŋizğu», degändin keyinla gäp aydiŋlaşti. Pütkül aŋliq hayatini ävlat tärbiyiläş bilän štküzüp, jutta abroy-ataq qazanğan ustaz hädä bilän oçuq-yoruq salamlişip, hal-ähvalini soridim. «Nemisini soraysiz, ukam? Bu biri kam duniya ekän. Akiŋizdin ayrilğandin beri boyun qisip qalduq. Ägär hayat bolsa, biyil 3-iyun' küni 70 yaşqa tolatti. Buni çoŋ toy qilip štküzmättuqmu? Amal yoq, päqät silärdäk yeqin jürgänlär aŋlap qalsun, degän oy bilänla qoŋğuraq qilivatimän», dedi u tolimu bir eğir ğämkinlik bilän. Akimiz kšrmigän yahşiliqlarni kšrüşini tiläp, kšŋlini yasaşqa tiriştim. Tiriştimu, amma šzämniŋ kšŋül aramim buzulup, tiniq oy-hiyallirim çeçilip kätti.

…Ölüm häviri taş-topini ğulitip, täşviş-tählikkä elip kälgän säldäk tosattin häm dähşätlik taraydekän. Buniŋdin tšrt jil muqäddäm, näq moşu iyun' eyiniŋ 30-künimu däl şundaq boldi. «Qähriman vapat boptu», degän soğ hävär Yarkänt täväsigä çaqmaq tezligidä tarap kätti. Tarap kättidä, İvanov namidiki çoŋ koça bilän qiyilişidiğan tuyuq koçiğa adämlär eqimi siğmay qaldi. Ularniŋ arisida şähärliklär bilän bir qatarda, jiraq-yeqindin kälgänlärmu az ämäs edi. Җinaza namizidin keyin, aq yopuq yepilğan tavut qoldin-qolğa tägmäy, elip çiqildi. Äslidä yaş-qeriğa baqmastin, qaş bilän kirpik ara jüridiğan šlümniŋ adämniŋ adämligini ayrip beridiğan hasiyiti bar ekän. U küni yarkäntliklär šziniŋ bir yahşi pärzändini jut bolup uzitip, qiymay turup vidalaşti.

Täğdir maŋa Qähriman aka Tohtahunov bilän hizmätdaş boluşni nesip qilğan ekän. Çoŋ Çiğan yezisidiki mäktäptä bäş jil billä işliduq. Qolumda universitet diplomi bolğini bilän, ämäliy iş-paaliyitim nšldin başlinivatqan päyt. Mundaq şaraitta yaş mutähässisniŋ hizmät täҗribisigä egä, issiq-soğni beşidin käçürüp, urulup-soqulup, çiŋdalğan käsipdişiniŋ peşini tutuşqa tirişidiğanliği täbiiy ähval ekän. Maŋimu şundaq qilişqa toğra käldi. Mäktäptiki peşqädämlär arisidin Qähriman Tursun oğli kšzümgä illiq, kšŋlümgä yeqin tuyuldi. Gärçä u ämgäk, täntärbiyä ohşaş meniŋdin «jiraq» pänlärdin däris bärgän bolsimu, savaq štüş usuli, oquğuçilar bilän bolğan muamilisi, šzini tutuşi vä başqimu җähätlärdin diqqät-etivarimni җälip qildi. Öz işiğa ästaidil berilgänligi, balilarni «yahşi», «yaman» däp bšlmästin, här qaysisi bilän til tepişişqa tirişidiğanliği ohşaş ustaz vuҗudida boluşqa tegişlik päzilätliri bilän päriqlinätti. Özi printsipliq, şuniŋ bilän billä, oçuq çiray, kämtar, huş müҗäzlik edi.

Bara-bara qoyuq arilişiş җäriyanida ailäviy şaraitqa bola, yaşliğidinla җismaniy ämgäk bilän şuğullanğanliğidin hävär taptim. Ottura mäktäpni pütirip, nahiyälik orman egiligigä qatardiki işçi bolup orunlişiptu. Birär jilçä işläp, Almutidiki quruluş uçiliöesida ikki jil tähsil kšrüptu. Andin orman egiligigä qaytip kelip, yağaşçi süpitidä paaliyitini davamlaşturuptu. Üç jilliq härbiy borçini štäp kelip, Çoŋ Çiğan yezisidiki mäktäptä ämgäk päniniŋ muällimi bolup işläydu. Mana şundaq hayat soqmaqlirida tavlinip, män kälgän jilliri mäzkür bilim därgahiniŋ asasliq ustazliri sepidin orun alğan ekän. Keyiniräk bizniŋ hizmät yollirimiz açilinip kättidä, biraq aka-iniliq munasivitimiz suslaşmidi. Bir-birimizniŋ hal-ähvalidin dayim hävär tepip jürduq. Qähriman Tursun oğli Avat mäktivi bilän nahiyälik oqutuş-işläp çiqiriş kombinatida ustazliq paaliyitini davamlaşturdi. Arida iştin qol üzmäy, KazPİniŋ tarih fakul'tetini tamamlidi. Zaman šzgirip, kombinat yepilip kätkändin keyin, tiҗarät bilän şuğullandi. İhtisadiy bohrançiliqlar ävҗigä çiqqan äşu štkän äsirniŋ 90-jillirida märhumniŋ täminati naçar aililär bilän jitim-yesirlarğa qolidin kelişiçä yar-yšläk bolğanliğini jut ähli yahşi bilidu. Şundaqla Panfilov nahiyälik Uyğur etnomädäniyät märkizi täripidin jürgüzülüp kälgän çarä-tädbirlärdinmu çättä qalmay štti. «Yahşiliq qilalmisaŋmu, yamanliq qilmiğiniŋ yahşiliq», degän gäp bar ekän häliq danaliğida. Qähriman Tohtahunov yahşiliq qilip yaşidi. Ömürlük җüpti Azat hädimiz bilän Zäytünäm, Saidäm, Bähtiyar isimliq pärzäntliriniŋ aliy bilim elişiğa şarait yaritip, qatarğa qoşti. Һazir ular ata rohini huş qilip, šz sahaliri boyiçä yetäkçi mutähässislär süpitidä paaliyät elip berivatidu.

Panidin baqiğa kätkinigä tšrt jil bolğiniğa qarimay, jutdaşliri märhumniŋ ismini yadidin çiqarmay kälmäktä vä buniŋdin keyinmu şundaq bolup qalivärgüsi.

Nurähmät ÄHMÄTOV.

Yarkänt şähiri.

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ