Grajdanliq sot işiniŋ yeŋiliqliri

0
601 ret oqıldı

«Grajdanliq işlarni qaraş tärtivi җäriyanğa qatnişivatqan täräplär üçün qolayliq vä tez boluşi keräk».

N.NAZARBAEV.Üstimizdiki jilniŋ 1-yanvaridin başlap yeŋi Grajdanliq protsessual kodeks küçigä kirdi. Kodeksqa addiy häliqniŋ bu җäriyanğa qolyetimlikligini, sot işiniŋ oŋayliğini vä tez štüşini täminläydiğan muhim yeŋiliqlar kirgüzüldi.

Grajdanliq kodeksqa kirgüzülgän asasiy šzgirişlär işni sot җäriyaniğiçä täyyarlaş basquçini šz içigä alidu. Bu basquçta häl qilinidiğan mäsililär dairisi käŋäytildi. Şuniŋ içidä qarilidiğan işni sot җäriyaniğa täyyarlaş qäräli uzartildi.

Ändi kelip çüşkän ärizini inavätsiz qalduruş ähvalliri män°iy qilindi. İşni sot җäriyaniğa täyyarlaş qäräli on bäş küngiçä uzartildi. Ägär qarilidiğan iş җiddiy bolsa, bu qäräl yänä bir ayğa uzartilişi mümkin.

Täkitläş lazimki, yeŋi Grajdanliq kodeksta kelişiş җäriyanliriğa alahidä kšŋül bšlüngän. Bu җäriyanniŋ ahali arisida ammibapliğini aşuruş üçün, ägär täräplär bir kelişimgä kälsä, dšlätkä tšligän bank seliği qayturulidu (däsläpki vä appelyatsiya basquçida barliq mäbläğ, kassatsiyalik basquçta bolsa — 50 payizi). U täräplärni kelişişkä mänpiyätdar qilidu. Mediatsiyani täräqqiy ätküzüşniŋ, sotta  qarilidiğan işlarniŋ sanini qisqartişniŋ vä al'ternativ uslublarni kirgüzüşniŋ muhimliği toğriliq Dšlät rähbiri sud'yalarni VI qurultayda alahidä täkitligän.

Bu sahadiki islahatniŋ asasiy yšnilişi – hšküm çiqirişni üç zvenoluq sistemiğa štküzüş arqiliq sot orunlirini optimallaşturuş bolup hesaplinidu. Bu qobul qilinğan qararniŋ küçigä kirişini çapsanlitidu häm hšküm çiqirişniŋ nätiҗidarliğini aşuridu. Ägär täräplär sot qarariğa narazi bolsa, apellyatsiyagä muraҗiät qiliş imkaniyiti päyda bolidu.

Ändi täräplär appelyatsiya qarari bilän kelişmisä, yeŋi Grajdanliq kodeks işni kassatsiyalik basquçta qaraşqa mümkinçilik beridu. Bu yärdä yeniklitilgän җäriyanda hšküm çiqirilğan, lekin šzara kelişilmigän bolsa vä mediatsiya tärtivi boyiçä häl qilinsa, iş qaralmaydu.

Yeŋi Grajdanliq kodeks adil hšküm çiqirişqa qolyetimlikni aşuridu. Çünki apellyatsiya tärtividä qaralğan iş üçün dšlät baj seliğini tšläş şärt ämäs. Şundaqla apellyatsiya vä kassatsiyalik tärtiptä prokuraturiğa naraziliq ärizisi yollanğanda dšlät baj seliği tšlänmäydu. Apellyatsiyalik ärizä beriş qäräli on bäş kündin bir ayğiçä uzartildi.

Täkitläş lazimki, yeŋi Grajdanliq kodeks yeŋi ähbarat tehnologiyalirini käŋ paydilinişni kšzdä tutidu. Ändi Qazaqstan Җumhuriyiti Aliy Sotiniŋ elektronluq portali arqiliq ärizilärni beriş mümkinçiligi bar. Şundaqla sot mäҗlislirini audio-video tirkäş, videokonferentsiya alaqisi arqiliq štküzüş, sot җäriyanini elektronluq jürgüzüş, täräplärni alaqiniŋ härhil vasitiliri arqiliq agahlanduruş şaraitimu yaritildi. Kodeksta prokurorniŋ sot җäriyaniğa mäҗburiy qatnişişimu çäklängän. Prokuror sot җäriyaniğa dšlät vä җämiyät mänpiyätliri himayä qilinğanda häm šzini-šzi himayä qiliş mümkinçiligi yoq grajdanlar qatnaşqandila arilişişi mümkin. Şundaqla sot yaki prokuratura qarar çiqarğanda prokuror sot җäriyaniğa qatnişişi lazim.

Bähtişat MÄHPİROV,

Almuta şähärlik sotiniŋ sud'yasi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ