Ällik jilliq ämgäktin äl razi

0
993 ret oqıldı

Adättä، qälbi taza insanni täğdirniŋ šzi sän°ätkä başlaydiğandäk bilinidu maŋa. Äynä şundaq gšzäl häm qälbi taza yaralğan insanni armini adaşturmay sän°ät bilän tepişturdi. Almutidäk gšzäl şähärdä tuğulup, şu çirayliq şähärniŋ barliq yahşi hislätlirini šz boyiğa siŋdürgän çirayliq qizniŋ Qurmanğazı namidiki konservatoriyaniŋ teatr fakul'tetiniŋ akterliq maharät kafedrisiğa keläçäk käspini izdäp kelişimu qanuniy edi. İsmi rivayätkä aylanğan sähnä mahiri, Keŋäş İttipaqiniŋ häliq artisti Hadişa Bškeevaniŋ sinipida däris alğan yaş student 3-kursta oquvetipla M.Ävezov namidiki Qazaq dšlät akademiyalik teatriğa işqa qobul qilindi. Qazaq sän°itiniŋ altun bšşügi hesaplanğan baş teatr sän°ätkä bolğan qiziqişi alahidä، äҗayip gšzäl uyğur qizini birdinla šz qoyniğa aldi. Şuniŋdin beri sähnini jürigi bilän sšyüp, härbir roli bar vuҗudi bilän iҗra qilğan bu aktrisini teatr šz quçiğidin qoyup bärmidi. İҗadiy hayatini moşu teatr bilän çämbärças bağlap ämgäk qilivatqiniğa ällik jil bolğan Rahiläm Mäşürova bügün Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ hizmät kšrsätkän artisti, «Parasat»، «Qwrmet» ordenliriniŋ، mustäqil «İlham» mukapitiniŋ sahibi, professor, «Qazaqstan bilim beru isiniŋ üzdigi». Moşu jillar davamida u elimizgä tonulğan sähnä padişasi vä salahiyätlik ustaz şähs süpitidä qeliplaşti. İsmi häliqqä käŋ tonuş Rahiläm Abdurahman qizi moşundaq egiz çoqqilardin eşip, hayatiniŋ mäzmut pällisigä käptu degän gäpni aŋliğanda işänmigänlärmu kšp boldi. Ötkändä šziniŋ aliy insaniy päzilätlär bilän häliq qälbigä yeqin talantliq aktrisa sähnidiki 50 jilliq ämgigigä hesavat berip, benefisini štküzdi.

Benefis başlanmay turup käçkä jiğilğan tamaşibinlar Rahiläm Mäşürova toğriliq çüşirilgän hšҗҗätlik fil'mni tamaşä qildi. Aktrisiniŋ maharitini härtäräplimä eçip kšrsätkän hšҗҗätlik fil'mda teatrniŋ mudiri Erlan Bilälov, käsipdaşliri — Qazaqstan häliq artisti, professor Esmuhan Obaev, rejisser Äubäkir Rahimov, sähnidiki käsipdişi, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän artisti Jumagül Meyramova, Qazaqstanniŋ häliq artisti Roza Rımbaeva, Saltanat Baqaeva ohşaş sän°ätkarlar u häqqidä illiq tiläklirini bildürdi. Rahiläm Abdurahman qiziniŋ insaniy päzilätlirini sähnidiki vä aktrisiliq maharitini eytip bärdi.

Ändi käçni zamaniviy          ussul bilän açqan T.Jürgenov namidiki sän°ät akademiyasiniŋ äŋ yaş şagirtliriniŋ arisida zamaniviy djinsi vä futbolka, putiğa krossovka, beşiğa yaşlar şapkisini kiyip, yenik härikät qilip ussul oynap jürgän R.Mäşürovani kšrgändä tamaşibinlar šz kšzlirigä işänmäy qaldi. Tamaşibin uniŋ orniğa salapätlik anini kütüvatqan edi. Amma ärkiläp ärkin härikät qilivatqan aktrisa bu oylarniŋ hämmisini yoqqa çiqardi. Rahiläm dayim moşundaq — yeŋi obrazni u qährimani toğriliq qeliplaşqan pikirniŋ hämmisini buzup, šz aldiğa izdinip, päqät šzigä has talant bilän täyyarlaydu. Bir roli ikkinçisigä ohşimaydu.

Rahiläm Mäşürovaniŋ iҗadiyitini nazarät qilivatqanlarmu, hätta benefisqa birinçi qetim kelip oltarğanlarmu u šzi oyniğan spektakl'lardin tšrt üzündä kšrsätkändä، buniŋ hämmisi häqiqät ekänligigä kšz yätküzdi. «Eriŋizni maŋa setiŋa» spektaklidiki Alena, Gogol'niŋ «Revizoridiki» Anna Andreevna, «Kšçkün» p'esisidiki qeri ana, «Qara kempir» spektaklidiki Qali, moşu rol'larniŋ härqaysisi tšrt türlük täğdirgä، tšrt türlük müҗäz, hätta tšrt türlük avazğa qaritilğan. Biri — klassika bolsa, biri — zamaniviy spektakl'. Biri — rus harakteri, biri — qazaq müҗäzi. Mozaika näqişlirimu R.Mäşürova yaratqan obrazlardäk härtürlük. Moşu üzündilärdin R.Mäşürovaniŋ šz qährimanliriniŋ qälbini yätküzüştiki maharitini bayqaş qiyin ämäs. ھätta šzi bilän šzi sšzläşkändäk avaz çiqivatqan muŋluq üni zalniŋ barliq җayiğa heçbir tosalğusiz yetip bardi. Moşundaq maharät bügünki artistlarniŋ kšpçiligidä bayqalmaydu.

Akterluqtin taşqiri Rahiläm Mäşürovaniŋ alahidä täkitläydiğan yänä bir qiri — ustazliği. U 1975-jildin beri T.Jürgenov namidiki sän°ät akademiyasidä däris berip, şagirt tärbiyilävatidu. Ustazliq paaliyitigä top-toğra 40 jil bolğan R.Mäşürovaniŋ sinipida talantliq şagirtlar tärbiyilinip çiqti. Qazaqstandiki 54 teatrniŋ barliğida R.Mäşürovaniŋ sinipida bilim alğan şagirtliri işlävatidu. Tonulğan şagirtlar arisida Roza Rımbaeva, Marat İliyasov, Äsel Mämbetova, Qaragšz Tileubekova, Qudaybergen Bekiş، Aqbota Kerimbekova, Safuan Şaymerdinov, Sırım Qaşqabaev, Nurlan Äbilov ohşaş teatr vä estrada sän°itigä äҗri siŋgän şähslär bar. Ularniŋ barliği ustazniŋ adalätlikni sšyidiğanliğini, täläpçanliğini, şu arqiliq käspiy utuqqa yätkänligini mäğrurliniş bilän täkitläydu. «Ägär Rahiläm Mäşürovaniŋ tärbiyisini kšrmiginimdä، bügünki Rımbaeva bolattimmu?» däp täkitligän Roza benefisqa kelip, ustaziniŋ hšrmitigä nahşa eytip bärdi.

Täbiitidin gšzäl, muzıkiliq vä plastikiliq ihtidari çoŋ aktrisa bügünki taŋda teatrimizda 70tin oşuq rol' oynisa, kinodimu šziniŋ izini qaldurdi. Uniŋ «Qasqırdıŋ kšz jası» («Qirğizfil'm») fil'midiki Gülümhan, «Nazugum» («Özbäkfil'm») fil'midiki Ayimhan, «Qazaqi oqiğada» («Qazaqfil'm») Marjan obrazlirini alahidä täkitliginimiz ävzäl. «Sırğalım» teleserialida — Ümütjan, «Svad'ba na  troih» fil'mida — Mariyam, «Jibek» teleserialida Şäken rol'liri şular җümlisidindur.

M.Ävezov namidiki teatrniŋ talantliq aktrisiliriniŋ biri R.Mäşürova Moskvadiki gastrol'luq säpärdä Keŋäş İttipaqi tänqitçiliriniŋmu juquri bahasiğa erişkän. Qazaq rejissurisiniŋ patriarhi Äzärbäyҗan Mämbetov qoyğan Çehovniŋ «Vanya ağaydiki» Sonya roli tänqitçilärni häyran qaldurğan. Talantliq aktrisa Abay namidiki Opera vä balet teatrida A.Oneggerniŋ «Janna D Ark» (rejisser V.Begma)  oratoriyasidä Janna D Ark roliğa täklip qilindi. Aktrisa boyiğa azatliq vä vätänpärvärlik rohini siŋdürgän batur qizniŋ obrizini nahayiti utuqluq elip çiqqan.

Qälbi taza, sän°ätni çäksiz sšyidiğan, ämgäkçan, adalätpärvär vä štkür müҗäzlik Rahiläm Abdurahman qiziniŋ sähnigä sadaqätliginiŋ، şagirt aldidiki җavapkärliginiŋ җavavi moşu benefis boldi. Täntänilik käçkä tävällud egisini teatr kollektividin taşqiri, Mädäniyät vä sport ministrligi namidin «Qazaq äuenderi» aktsionerliq җämiyitiniŋ prezidenti Ashat Maemirov täbrikläp, çapan kiygüzdi. Şundaqla T.Jürgenov namidiki sän°ät akademiyasiniŋ väkilliri, җumhuriyätlik Uyğur etnomädäniyät märkiziniŋ Pähriy räisi Ähmätҗan Şardinov, җumhuriyätlik «Uyğur avazi» gezitiniŋ baş muhärriri Erşat Äsmätov, «AZMK» ҖÇY mudiriniŋ orunbasari Murat Hizmetov vä Qazaqstandiki çoŋ tiҗarätçilärniŋ biri Dilmurat Kuzievmu tävällud egisigä bahaliq soğilarni hädiyä qildi. 1979-jildin başlap 2016-jilğiçä tälim alğan şagirtliri qolliriğa pütärgän jilliri yezilğan tahtayçilirini tutup, top-topi bilän sähnä tšrigä çiqqanda, zalda ustaz bilän billä hayaҗanlanmiğan insan qalmidi. Näq şu päyttä qazaq mänaviyatiniŋ jükini kštirip jürgän, elimizgä tonulğan şagirtliriniŋ otturisida külümsiräp turğan ustazniŋ häqiqiy bähit egisi ekänligigä kšz yätküzduq. Dästä-dästä gülniŋ içidä qalğan Rahilämdin qazaq bilän uyğur hälqi çäksiz minnätdar. Teatr mudiri Erlan Bilälovniŋ eytqinidäk, «häliqlär dostluğiniŋ rämzi bolğan aktrisa» buniŋdin keyinmu käspiy mahariti bilän šz tamaşibinini hoşal qilidiğini eniq.

Aygül AHANBAYqızı.

Käsipdaşlar lävzi

Esmuhan OBAEV, Qazaqstan häliq artisti, professor:

— Rahiläm uyğur hälqiniŋ qizi bolğanliqtin, uyğur mädäniyitini šz boyiğa siŋirip šskän ärkä qiz. Şundaqtimu Qazaq teatrida çirayliq, sumbatliq ayallarniŋ obrizini yaratti. Mäşürova — harakterğa egä aktrisa, nahayiti ämgäkçan insan. Uniŋ äŋ yahşi hisliti — šzini šzi tänqit qilişni bilidu. Özigä җavapkärlik bilän qaraydiğan adäm. Qazaq teatriğa uni täğdir elip kälgän. Bolmisa Uyğur teatridimu çoŋ aktrisa bolup çiqidiğanliğiğa heç gumanim bolmatti. ھayati moşu şähärdä štüvatqan Rahilämniŋ qazaqçisimu häyran qalarliq. Uniŋ yänä bir çoŋ hususiyiti  — ustazliq sän°iti toğriliq eytmay mümkin ämäs. Bu җähättin Qazaqstan häliq artisti Roza Rımbaevadin başlap bir talay artistlarni tizip çiqişqa bolidu. Asqar Toqpanovtin başlap Rayımbek Seytimetov, Äzärbäyҗan Mämbetov ohşaş rejisserlar bilän billä işlidi. Meniŋ «Qara kempir» degän spektaklimda çoŋ obrazni yaratti. Tamaşibin üçün adil işläş — artist üçün çoŋ arman. Rahilämni arminiğa yätkän aktrisa däp oylaymän.

Roza RIMBAEVA, Qazaqstan häliq artisti, Dšlät mukapitiniŋ laureati:

Ägär Rahiläm Abdurahman qiziniŋ qoliğa çüşmigän bolsam, häliq artisti, Dšlät mukapitiniŋ laureati, käspiy däriҗidä nahşa eytip işläp kelivatqan bügünki Rımbaeva bolattimmu yaki bolmattimmu? Moşuniŋ hämmisi durus tälim-tärbiyä bärgän, durus yolğa başliğan ustazim Rahiläm Mäşürovaniŋ şiҗaätlik ämgiginiŋ mevisidur. Män şu päytlärniŋ šzidä tonulğan artist bolsammu, «yultuz ağriğimni» ustazimğa kšrsätmidim, çünki ustazimni hšrmät qildim. R.Mäşürovağa ohşiğan ustazlar az. Milliti uyğur bolsimu, qazaq sähnisidä ämgäk qilivatidu. Qazaq yaşlidin qazaq yultuzlirini tärbiyilävatqan, şagirtliriniŋ utuqliri bilän ğalibiyätlirini kšrüvatqan bähitlik ustaz.

Äubäkir RAHİMOV, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, rejisser:

Rahiläm «Qara kempirdä» Qali rolini oynavetip, jiqilip çüşüp mürisini sunduruvaldi. Biraq spektakl'ni tohtatmay, suniğiğa qarimay, ahiriğiçä oynidi. Bu deginimiz, birinçi novättä — tamaşibinğa, şuniŋdin keyin, umumän, sän°ätkä bolğan hšrmät. Adäm hayatqa kälgändin keyin aldiğa çoŋ mähsätlär qoyidu. Mähsiti orunlansa, arqisida iz qaldursa, «män hayatimni bekar štküzmäptimän» däp oylinidu. Rahiläm «hayatimni boşqa štküzmidim, mähsitimgä yättim» däp işäşlik eytalaydiğan insanlarniŋ biri.

Jumagül MEYRAMOVA, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän artisti, professor:

Teatr vä kino institutini tamamliğandin keyin Rahilämni Uyğur teatri işqa çaqirdi. Çünki Uyğur teatriniŋ rähbärliri uniŋ diplomluq spektaklini kšrgän ekän. Biraq ustazimiz Hadişa Bškeeva Rahilämni Uyğur teatriğa ävätmidi. Şu päyttiki M.Ävezov namidiki teatrniŋ baş rejisseri Äzärbäyҗan Mämbetovmu uniŋ diplomluq spektakl'ni yaqturup tallavalidu. Bu ikkiniŋ birigä buyrimaydiğan bähit. İnstitutni tamamlap, kšp štmäy Rahiläm šzimu studentlarğa däris bärdi. Hadişa apay şundaqla uniŋğa ustazliqniŋ qir-sirini ügätti.

Alma KÄKİŞEVA, Qazaqstanniŋ hizmät kšrsätkän ärbabi, rejisser:

Rahiläm apayniŋ iҗadiy yoli uniŋ çoŋ mäktäptin štkänligini kšrsitidu. Sän°ätkarniŋ sän°ättin başqa dostliriğa, käsipdaşliriğa, şeriklirigä bolğan munasiviti bäk illiq. Rahiläm apayni hämminiŋ yahşi kšridiğanliği şuniŋdin bolsa keräk.

Gülnar ĞİZATOVA, professor:

Rahiläm Mäşürova — «akterluq maharät vä rejissura» kafedrisiniŋ rähbiri. Bu akademiyadiki äŋ çoŋ kafedra. Kafedrida Asanäli Aşimov, Esmuhan Obaev, Tuŋğışbay Jamanqulov qatarliq 50tin oşuq oqutquçi vä magistrantlar işläydu. Rahiläm Abdurahman qizi moşundaq çoŋ kafedriğa yetäkçilik qilivatidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ