Bizniŋ tiligimiz – jutniŋ tiligi

0
614 ret oqıldı

Talğir nahiyäsigä qaraşliq Panfilovskiy yezisida istiqamät qilivatqan uyğurlar sani ahirqi jilliri birqädär šsüp, jutdarçiliq işliri qinğa çüşti. Älvättä, bu häqtä sšz bolğinida, hayatiniŋ besim qismini adil ämgäk bilän štküzüp, ämäliy işliri bilän keyinki ävlatqa ülgä-nämunä  boluvatqan insanlarni atap štsäk, artuq bolmaydu. Biz tšvändä sšz qilmaqçi bolğan İslamҗan Aznibaqiev äynä şular җümlisidindur.

Bästlik, kişilär bilän munasivättä çoŋ-kiçikkä birdäk hšrmät bilän qaraydiğan İslamҗan Turğandin oğli härtäräplimä bilimlik adämlärdin. Uniŋ säyasätkä, ihtisatqa, hälqimiz tarihiğa vä ädäbiyat häm sän°ättä bäk qiziqidiğanliğini birdin bayqavelişqa bolidu. Sšhbätara bevasitä šzi häqqidä eytip berişini iltimas qilğinimizda, uniŋ hiyali äriksiz jiraq štmüşni çarlap, baliliği štkän tarihiy vätinimizni vä bemäzgil hayattin kšz jumğan atisi bilän anisi Җanarhanni äsläp štti. 1937-jili Uyğur nahiyäsiniŋ Ğalҗat yezisida yaşavatqan Turğandin  bilän Җanarhan pärzäntliri Nurdun vä Ğälimämni atisi Aznibaqiğa qaldurup, tiҗarät işliri bilän hoşna älgä štüp kätkän ekän. Biraz vaqittin keyin çegara yepilip qelip, är-ayal Sopumbulaq nahiyäsigä qaraşliq Buğra yezisiğa orunlişidu. Keyiniräk bu ailidä altä bala duniyağa kšz eçip, pärzäntlärniŋ tšrtinçisi bolğan İslamҗan säkkiz yeşida çoŋ җudaliqlarni baştin käçüridu.

— Anam rämiti bovamniŋ qolida qalğan akam bilän hädämni dayim äslätti, – däydu u mäyüslinip. – Ularni  kinäp, «ah» urup jürginidä, akam Mähämät bevaqit duniyadin štti. Akam bäk štkür vä idräklik bala bolidiğan. Tuyuqsizla burnidin qan kättidä, vapat boldi. Buniŋdin ilgiri ikki balisidin tirik ayrilğan apam bu җudaliq otida šrtinip, kšp štmäy  šzimu hayat bilän hoşlaşti. Uniŋ puçulğan qiyapiti heli kšz aldimda.

Bäş balini bağriğa besip qalğan Turğandin ata 1956-jili ana jutiğa qaytip çiqip, qalğan šmrini dehançiliq bilän štküzidu. Jilda buğdayniŋ här gektaridin 37 — 40 tsentnerdin hosul alidiğan bu dehanniŋ kšksi orden-medal'lardin hali ämäs edi. Rämitiniŋ ämgäksšygüçlügi, tinimsizliği heli jut çoŋliriniŋ hatirisidä.

Ändi Aznibaqi bovayniŋ qolida tärbiyilängän qiz-oğulğa kälsäk, Nurdun Aznibaqiev Uluq Vätän uruşiğa atlinip, Pol'şiğiçä baridu. Şiddätlik җäŋlärdä tavlanğan yaş ofitser keyin yapon täҗavuzliriğa qarşi jürgüzülgän җäŋlärgä iştrak qilidu. Uruştin keyin Estoniyadä härbiy zavodlarniŋ biridä hizmät qilip, kapitan unvanida istipağa çiqidu vä Almutiğa kelip orunlişidu. Yeşi  yätkiçä şähärdiki zavodlarniŋ biridä ämgäk qilğan u moşuniŋdin üç jil muqäddäm duniyadin štüptu. Ğälimäm animu akisi bilän bir zavodta işläp, hšrmätlik däm elişqa çiqqan ekän. Bu künliri ular yaqqan çiraqni pärzäntliri šçärmäy kelivatidu.

Ottura mäktäpni tamamlap, bir jildäk kolhozda  işligän İslamҗan vätän aldidiki härbiy borçini ada qilidu. Bilimgä huştar jigit andin arzu-armanlar yetigidä Taşkänt şähirigä kelip, politehnika institutiniŋ käŋ profilliq injener-mehaniklarni täyyarlaydiğan fakul'tetiğa oquşqa çüşidu. Üçinçi kursta käçki oquş şäkligä avuşup, Özbäkstan Su egiligi ministrligigä qaraşliq avtobaziğa mehanik bolup orunlişidu. Täläpçan jigit šz işiğa bäk puhtiliq bilän kirişip, kšp štmäyla bälänt utuqlarğa qol yätküzidu, yäni jil  yäküni çiqirilğanda, İslamҗan akiniŋ ästaidil ämgigi munasip bahalinip, «Ämgäk şšhriti» ordeni bilän mukapatlinidu. Yaş ailä egisigä şundaqla turuşluq šyniŋ açquçi täntänilik räviştä tapşurulidu.

1976-jili qoliğa diplom alğan yaş mutähässis moşu karhanida işläşni davamlaşturidu. Keyiniräk baş injener lavazimiğa tayinlanğan u 33 jil җäriyanida šz käspigä sadiq boldi. Moşu jillar mabaynida u şiҗaätlik ämgigi tüpäyli kšpligän pähriy yarliq vä yubileyliq medal'lar bilän täğdirlinidu.

SSSR namliq alp mämlikätniŋ huli çayqalğan jilliri karhana paaliyiti pütünläy degidäk baş injenerniŋ zimmisigä jüklinidu. Moşu on jil davamida avtobaza işçi-hizmätçiliri Su egiligi ministrliginiŋ buyrutmisini orunlap käldi. Ahiri umumyüzlük  kasatliq  ovҗ elip, karhana mülki işçilarğa pay ülüşigä tarqitildi. İslamҗan aka  bu işniŋ  adilliq bilän ämälgä eşişini nazarätkä elip, šziniŋ taza vijdan egisi ekänligini namayiş qildi. 2001-jili ana diyariğa kšçüp kelip, Panfilovskiy yezisiğa orunlaşqan sabiq baş injener Almuta şähiridiki zavodlarniŋ biridä on jil işläp, hšrmätlik däm elişqa çiqidu.

— U-bu yeqini hesaplisam, җämi 47 jil işläptimän, uka, – däp sšzini davam qildi u, – Һä, hayatimniŋ behšddä štmiginigä razimän.

İslamҗan Turğandin oğli häm ämgäktin, häm hayattin šz bähtini tapqan insan. Jutdişi Membanhan hädä bilän bir yastuqqa baş qoyup, Tolqun vä Tayirҗan isimliq oğullarni sšydi. Ularni aliy bilimlik qilip yetildürdi. Çoŋ hayatqa uçum qilip, nävrilär quçti. Uzun jil balilar bağçisida işläp, hšrmätlik däm elişqa çiqqan Membanhan ana bu künliri nävrilär tärbiyisi bilän bänt. Jutdarçiliq işlarda paalliq  tonutup, qayaşliri arisida mubaräk islam dinini tärğip qilişnimu pärzi däp hesaplaydu.

Һä, päqät ämgäk adämniŋ hayatini mäzmun vä mahiyät bilän bezäp, gšzällik beğişlaydu. Buni İslamҗan akiniŋ misalidin yänä bir märtä kšrduq. Yaşansimu, heli säptin qalmiğan İslamҗan aka üçün biyilqi jil tävälludluq boldi.  Sehi küzniŋ kelişi bilän hayatiniŋ 70-davaniğa qädäm basqan uni märikisi bilän bizmu qizğin täbrikläp, qolini alduq. Uniŋğa  jutdaşlar namidin uzaq šmür, salamätlik vä ailäviy bähit tiliduq. Ämgäkni qädirläp, ämgäk qilğan bu hil insanlar härqandaq jutniŋ pähri bolalisa keräk. İlahim, şular bar bolğay. İslamҗan akiğa eytar tiligimizmu şu.

Mahmut İSRAPİLOV.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ