Şair äsärliriniŋ toplimi

0
515 ret oqıldı

Şair Arupҗan Җumahunovniŋ ismi kšpçilikkä yahşi mälum. Bu şundaq boluşqa tegişlik täbiiy ähval ekänligini atap štkän orunluq. Çünki u mäktäp yeşidin tartip, yätmiş yaştin alqiğan bügünki küngiçä qälimini taşlimay, ädäbiyat mäydanida sadaqätlik häm  mäs°uliyätçanliq bilän paaliyät jürgüzüp kelivatidu.  Bu jillar järiyanida uniŋ qälimigä mänsüp şeiriy äsärlär ana tilimizda  yoruq kšrüvatqan qärällik näşirlär bilän jurnal-mäҗmuälärdä üzülmäy besilivatidu.

Moşu jil şair iҗadiyitidiki alahidä bir hoşalliq vaqiä bilän nişanlanmaqta. Yäni uniŋ kšpjilliq mähsät-armini royapqa çiqip,  «Mir» näşriyatidin «Ömrümniŋ davami» namliq toplimi yoruq kšrdi. Şu munasivät bilän Arupҗan Җumahunovni qizğin täbrikläp vä iҗadiyitigä muvappäqiyätlär tiläp, toplamniŋ qädir-qimmiti toğrisidiki pikir-inkasni oqurmänlär ihtiyariğa qaldurğan halda uniŋ bir top şeirlirini elan qilivatimiz.

Yarkitimni kšrüp kät

Kälgin, dostlar, Yarkitimni kšrüp kät,

Gülşänlirim ara oynap-külüp kät.

Mäptun bolup uniŋ  gšzäl hšsnidin,

Şirin bir his-tuyğularğa tolup kät.

Joŋğar teği etigigä җaylaşqan,

Bağu-bostan bu diyarni tonup kät,

Bäk mehmandost işçan, inaq hälqi bar,

Birnäççä kün mehman bolup turup kät.

Yeri munbät, bayliği mol Yarkitim,

Daŋqi mäşhur saaditim-bärikitim,

Bügündinmu  gšzäl uniŋ ätisi,

Täsiratiŋ bizgä mädät, tšküp kät.

Mal-çarviğa tolğan yeşil tağliri,

Alma-üzüm, mevizarliq bağliri,

Tšrt päsildä ohşaş gšzäl çağliri,

Diliŋ qansun, rasa oynap külüp kät.

Gšzällikniŋ  şahi sšyüp talaşqan,

Mädrisä bar Yarkitimgä yaraşqan,

Һär näqiş, här gülidä äҗdat muŋi bar,

Nidasiğa dostum, qulaq selip kät.

Bilmäk bolsaŋ uniŋ  şanliq tarihin,

Eçip kšrgin härbir nurluq variğin.

Varis bolup mirasiğa äҗdatniŋ,

İzliridin ülgä-savaq elip kät.

Uyğur-qazaq dostluği bäk yaraşqan,

Barçä aläm zoqmän bolup qaraşqan.

Qiz berip, qiz elişqan bu häliqniŋ,

Şatliğiğa sänmu şerik bolup kät.

Äskä elip Bilal, Ömär, Һämraniŋ,

Otluq sšzi yaldamisi ularniŋ.

Qäbrigä gül tizip äynä şularniŋ,

Beşiŋ egip, qäddiŋni bir püküp kät.

Untulmaydu mäŋgü šçmäs җasarät,

Äl baturi Mahmut, Muqay, Anayät.

Kškrigidä altun yultuz Lutpullin,

Äl daŋqini, är daŋqini bilip kät.

Yalquni bop urğan jüräk otumniŋ,

İptihar kšptur meniŋ jutumniŋ.

«Quyaş qizi» — Märiyäm, \ Küläş, Adalät,

Untumasqa ismini dilğa yezip kät.

Kälgin, dostlar, kšrüp jutum hšsnini,

Şirin ilham qaynimiğa çšküp kät.

Gšzäl, yoruq duniyaniŋ җännitin,

Bu diyarni qädirläp, çin, sšyüp kät.

Uyqiğa

İşimdin yenip kälsäm käç herip,

Yälkämgä çiqip, basisän uyqa.

Çarçiğan tängä bir läzzät berip,

Salisän meni  äŋ eğir  koyğa.

Bir kün, bir mänzil hayat yolumdin,

Kšŋlümgä pükkän oylirim talay.

Şuŋa yepişmay, qaçqin kšzümdin,

Qälimim bilän sirdişip alay.

Nida

(Yaqa jutlarğa elip ketilgän  naresidilärniŋ qälb zari)

Nida  käldi älgä bügün jiraqtin,

Nida käldi naresidä bovaqtin.

Aŋla hälqim!Ana zimin, ana yär,

Bolğin vaqip monu soal-soraqtin.

Säbilär där: «Bizni çätkä qaqtiŋlar,

Nemä üçün šzgä älgä qattiŋlar.

Bu täğdirniŋ salğisiğa sep bizni,

Alqitip, bäk jiraqlarğa attiŋlar.

Qeni bizni tapqan ata-animiz,

Şu boldimu täğdirimiz – halimiz,

Yä bolmisa kimlärgidu yaqmasti,

Çšçüttimu «iŋä» degän nalimiz.

Kakkukmedi yaki bizni tapqanlar,

Pärzänt sšyüş-sšyünüştin qorqqanlar,

Çin ählaqi päzilättin märhum bop,

Öz bähtiniŋ  yolini šzi boqqanlar…

Yaki risqi pütüp äҗäl yätkänmu,

Şuniŋ üçün ilaҗisiz kätkänmu,

Pärzändini quçiğiğa alalmay,

Bu duniyani  mäŋgügä tärk ätkänmu.

Qalğanmeduq şuniŋ üçün panasiz,

Qalğanmeduq şuniŋ üçün qanatsiz,

Mehrigä zar qilip bizni tälmürtkän,

Yoq duniya, sän nemä üçün vapasiz?!

Kindigimiz qeni tamğan yerimiz,

Eğir käldi eytqin saŋa nemimiz.

Egisi yoq goya jitim qozidäk,

Tuğulupla soldi miskin dilimiz.

Öz animiz šstürmidi päpiläp,

Qeqilduqqu qandaq täğdir bop säväp,

Yä bšlünmäy uniŋ illiq mehrigä,

Yä šsmiduq quçiğida ärkiläp.

Toymay turup aniniŋ aq sütigä,

Taşlanduq biz därt bop därtniŋ üstigä,

Jiraqlarğa ketiptimiz, bu täğdir

Yoluqturmay moşu äldä birsigä.

Bolmasmedi  şu ziminda yaşisaq,

Şu ziminda bizmu šmür başlisaq,

Tuğulğan yär җännät däydu, җännätniŋ

Bolmasmedi güli bolup yaşisaq.

Atimizni, animizni kinätmäy,

Beqivaptu kep jiraqtin tenätmäy,

Çiqmisimu tuqqan äldin baş-pana,

Quçiğiğa aptu bizni har ätmäy.

Ata boptu mehri däriya qälblär,

Ana boptu mehri däriya qälblär.

Bar ekänğu šzgä äldä, miŋ şükri,

Bizgä ata-ana bolğan sehi häliqlär…

…Taşlidiŋlar, mäyli  çätkä bizlärni,

Taşlidiŋlar qiyip qara kšzlärni,

Başqilarniŋ mehri bilän çoŋ bolup,

Qandaqlarçä seğinarmiz silärni?!

Dost bolsaŋ

Qoluŋni bär, qeni maŋa dost bolsaŋ,

Qoluŋni bär, çin dostluqqa huş bolsaŋ.

Eytip qoyay, bolma maŋa säpärdaş,

Dostluq üçün iradidä boş bolsaŋ.

Bu sšzümgä häyran bolup qalma sän,

Yaki ränҗip, diliŋğa har alma sän.

Tiliŋ bilän diliŋ bolsun bir tutaş,

Kštirär däp suğa tšmür salma sän.

Bäzän tiniq, bäzän җoşqun, lay bolup,

Aqidekän šmür sudäk çayqilip.

Tiniq suni bulğiğan lay latqidäk,

Dost-düşmänmu qalidekän bayqilip.

Zehin salsaŋ ğäplätara uhlimay,

Bu šmürdä nemä kälmäs yoqlimay.

Yenigimni kštirişip, mädät bop,

Eğirimdin qaçqanlar bar tohtimay.

Uçraştiğu şatliğimni bšlgänlär,

Qayğu bassa, çätnäp, qeçip külgänlär.

Tehi qädäm basmay turup šrigä,

Putlaşturmaq päytin kütüp jürgänlär.

Aq kšŋüllük adäm šzäm bilgängä,

Yoşurmaymän sir dostlişip külgängä.

Nemä yätsun bir-birigä yšläk bop,

Şatliq bilän qayğuni täŋ bšlgängä.

Dostlar üçün kelär tağni kštärgüm,

Dostlar üçün kelär bağ bop, kškärgüm.

Dostlar üçün kelär tšküp mehrimni,

Namärtlärniŋ qäddin püküp çškärgüm…

Kätmän teği

Hasiyätlik, äy, äziz Kätmän teği,

Kšrdüm seni bağriŋ käŋ hayat beği.

Taştin-taşqa urulup aqqan süyüŋ,

Şekär ekän, bal ekän şerinliği.

Han-Täŋriniŋ  kiçik bir bšlügi sän,

Täntirigän miskinniŋ yšlügi sän.

Äҗdatlarni ävlatqa ulaşturğan,

Yaldama bop pütülgän kšrügi sän.

Mal-çarviniŋ makani yaylaqliriŋ,

Yayrar qoza, qulunlar-taylaqliriŋ.

Kšptur bälki qoynuŋda män bilmigän,

Märvayittäk şoh mšldür bulaqliriŋ.

Buliğiŋdin su içkän uyğur qizi,

Äsir atlap šçmästin qaptu izi.

İzlirini män izdäp tavap qildim,

Rohi šlmäs mehrin tartqaç šzi.

Undin bšläk oğul-qiz pärzäntliriŋ,

Öz qenimğu qutluq җay äzimätliriŋ.

Ötmüşidin sir çekär šŋkürlärdä,

Zamanämgä yetip kep häsrätliriŋ.

İzhar eytip äҗdat därt, älimini,

Qolğa alğan şair män qälimini.

Jiraqlardin kälsämmu män yat ämäs,

Bilip qalğin, äy büyük tağlar, meni.

Äl läniti zamanğa qamça bolup,

Täkkän, zulum yepişqaç salҗa bolup.

Nazugumğa pana bolup alalmastin,

Tškülärkän yaşliriŋ tamça bolup.

… Vapadar Kätmän teği, škünmigin,

Һäsrät çekip yaş bolup tškülmigin.

Çoqqiliriŋ äҗdatlar rohi ohşaş,

Mäğrur tursun härgizmu pükülmigin.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ