Täğdir dolqunida tavlanğan insan

136 ret oqıldı

Nadäk — Җoŋğar-Tälkä teğiniŋ küngäy etigigä җaylaşqan, havasi taza, süyi süzük jut. Adämliri iҗil-inaq, mähmandost, mehnätkäş, iҗatkar. Ata-anilirimiz štkän äsirniŋ ottuzinçi jilliri mäzkür jutta «Qizil batraq» yeza egiligi artelini täşkil qilip, uniŋ ihtisadini kštiriş yolida pidakaranä ämgäk qilğan. Keyiniräk, ätraptiki Җelilyüzi, Һaҗimälä, Süptay yezilirimu bu egilikkä qoşulup, Kirov namidiki kolhoz tärkividä tirikçiligini davamlaşturğan. Munbät yärliridä buğday, kšmüqonaq, arpa, teriq, sulu vä başqimu ziraätlärni šstürüp, mol hosul yetiştürgän. Kolhoz ihtisadi vä mädäniyitini rivaҗlanduruş yolida ämgäk äҗrini tškkän däsläpki äzaliridin bolğan Äysa vä Gšhärhan Yüsüpovlarniŋ isimlirini jutdaşliri hazirmu mämnuniyät bilän tilğa alidu.

Äysa aka bilän Bavdun Җapparov kolhozdiki däsläpki traktorçilardin bolğan. Baliliq çeğimizda «Ular egilikkä bšlüngän «tšmür tulparlarni» Yarkänt MTStin Nadäkkä haydap kälginidä, juttiki çoŋ-kiçikniŋ hämmisi degidäk mäliniŋ çetigä jiğilip, dağduğiliq qarşi alğan», degän gäplärni aŋliğanduq. Äysa aka şu traktoriniŋ ruliğa oltirip, etizlarda yär haydidi, uruq säpti, aşliq jiğişturdi, qiş künliri çarviçilar avulliriğa ot-çšp toşup yätküzdi. Kiçigidin ata-anisidin jitim qalğan räpiqisi Gšhärhan animu ämgäk mäydanida dayim säpniŋ aldidin kšründi. Är-ayal ikkisi stahanovçilar qataridin çüşmidi. Quvnaq ailisidä Һakim, Kamil, Roşängül isimliq pärzäntliri duniyağa kelip, ularniŋ şatliğini tehimu aşurdi. Jut çoŋliriniŋ eytişiçä, Äysa vä Bavdun akilar häliq nahşilirini babiğa yätküzüp orunlaydiğan hapizlardin ekän. Ular hamanda işläp, käç šylirigä qaytqanda, mäligä yätkiçä dilraba nahşilirini eytip maŋattekän.

Һayat moşundaq kšŋüllük vä yüksilişkä qarap yüzlängän bir çağda, tuyuqsiz uruş başlanğanliği toğriliq şum hävär hämmini vähimigä selip, arzu-armanlarni kškkä uçardi. Şirğuran jigitlär käyni-käynidin mäydanğa atlinip, yeza qoyni jiğa-zerigä patti. Äysa Yüsüpovmu birinçilärdin bolup frontqa atlandi, şu jili u hayatiniŋ ändila 35-davaniğa kštirilgän edi. Sanap kšrsäk, moşu ihçam yezidinla җäŋ mäydaniğa yätmişkä yeqin oğlanlar atlanğan ekän. Ularniŋ arisidin yättisila jutiğa ğalibiyät bilän qaytiptu. Qalğanliri här yärdiki şiddätlik җäŋlärdä qährimanlarçä halak boldi. Şularniŋ biri — Äysa aka Yüsüpov edi. Uniŋ qanliq җäŋlärniŋ biridä hävärsiz yoqap kätkänligi toğriliq «qara hät» kälgändä, ümüt bilän yaşavatqan Gšhärhan hädiniŋ jürigini җudaliq oti parä-parä qilivätti. Atisiz qalğan üç pärzändini bağriğa besip šksüp-šksüp jiğlidi…

Pütkül äl beşiğa çüşkän qayğuğa bärdaşliq  berip, Gšhärhan hädä eğir işini yänä davamlaşturdi. «Mäydan vä Ğalibiyät üçün» şiari astida etizlarda, fermilarda vaqit bilän hesaplaşmay ämgäk qildi. Şu jilliri «Җasarätlik ämgigi üçün» medali bilän täğdirlängän däsläpki anilarniŋ biridin boldi. Grammlap alğan normisi bilän balilirini asridi, oqutti. Tonuşi yaki tuqqanliri barlar Yarkäntkä yaki başqa yaqlarğa oquşqa ketätti. Yoqlar kšpinçä, işläşkä mäҗbur bolatti. Bilimgä intizarlar ariliği säkkiz çaqirim kelidiğan Pänҗim yezisiğa piyadä yaki eşigigä minip qatnap oquşqa tirişatti. Һakim bilän mänmu tšrtinçi sinipni pütärgändin keyin şu ähvalni beşimizdin käçürduq. Bir top nadäklik balilar 1-sentyabr' küni Pänҗim mäktivigä qarap atlanduq. Һakimniŋmu, meniŋmu eşigimiz bar, piyadä maŋğanlar kšpiräk. Däsläpki künliri savaqqa ülgirip berişqa tiriştuq, kün qisqirap, soğ çüşkänsiri ähvalimiz müşkülläşti. Kiyimlirimiz yalaŋ, qosiğimizniŋmu toyğini çağliq. Һär küni bir-ikki savaqqa keçikimizdä, eğir tiniq bilän sultiyip sinipqa kirip kelimiz. Sinipdaşlar dürridä bizgä qarisa, uyulup, naqolay ähvalda qalattuq.

Eğirçiliqlarğa bärdaşliq beräligän ikki-üçimizla qalduq, qalğanliri mäktäpni taşlap kätti. Һakim ikkimiz tirişip-tirmişip jürüp, yättä jilliq mäktäpni tamamliduq. Şuniŋdin keyin šydikilär bilän mäslihätlişip, ahiri Һakim ikkimiz şähärdä turidiğan şiräm tuqqinimizniŋ biri Rizvan hädiniŋ šyidä turup uyğur mäktividä oquşni davamlaşturidiğan bolduq. U yaq šzi salmaqliq, mehmandost ana edi. Uruştin naka bolup qaytqan Şavdun degän oğli bizgä ğämhorluq qildi. Biraq hoşalliğimiz kšpkä sozulmidi. Rizvan ana qan qisimi kštirilip jiqilip, alämdin štti. Ana yoq šydä turuş biz üçün qiyin boldidä, oquşimizni taşlap, Nadäkkä ketip qalduq.

Һakim şuniŋdin keyin mäktäpkä barmidi. Kšp štmäy härbiy hizmitigä atlinip, mäşğulatlarda çiniqip qaytti. Andin tuğulğan jutida işläp, anisiğa yardämläşti. Däsläp härhil işlarda işlidi. U jilliri kolhozğa mehanizator kadrlarni täyyarlaşqa җiddiy kšŋül bšlünüvatatti. Һakimmu şu mähsättä eçilğan mähsus kursta oqup, mehanizatorluq käspini šzläştürüvaldi. Uzun jillar tehnika rulini başqurdi. İlğarlar qatarida kšpligän mäniviy vä maddiy mukapatlar bilän täğdirländi. Keyinki jilliri kšmüqonaq šstürüş zvenosini başqurup, mol hosul elişqa qol yätküzdi. Helä jillar yezida monter bolup işläp, jutdaşliriğa ülgilik hizmät kšrsätti. Һšrmätlik däm elişqa çiqqandin keyinmu ämgäktin qol üzgini yoq. Yeza hayatidiki җämiyätlik vä jutdarçiliq işliriğa paal arilaşti.

Biraq jillar dolquni, täğdir yazmişi unimu talay qetim çayqatti. İnisi Kamil ändila šy-oçaqliq bolup, mustäqil hayatqa qädäm basqinida yol apitigä uçrap, mäzgilsiz vapat boldi. Keyiniräk anisidin, siŋlisi Roşängüldin ayrildi.

Һakim Yüsüpovqa yerim äsirdin oşuq vaqit muŋdaş-sirdaş, yar-yšläk, mäslihätçi bolup kelivatqan vapadar räpiqisi Halidäm yenida. U yaqmu mehmandost, işlämçan, qälbi däriya ana. Är-ayal ikkisi — jutniŋ inavätlik mštivärliri. Ular inaq ailidä säkkiz pärzänt tärbiyiläp, oqutup, oy-oçaqliq qilip, qatarğa qoşti. Barliği hayattin šz orunlirini tepip, täräqqiyatqa munasip ülüşini qoşuvatidu. Nävrä-çävrilärni hesapliğanda hazir Yüsüpovlar ävladi ihçam bir mälini täşkil qilidu.

Jutqa här barğinimda ularniŋ qutluq šyigä kirmäy kätmäymän. Ötkändä barğinimda Halidäm Һakimniŋ 80 yaşliğini nişanlaydiğanliğidin uçur bärdi.

Mana, häş-päş degiçä şu hoşalliq künmu yetip käldi. Qädinas jutdaş-ağinimizni şanliq 80 yaşliq sänäsi bilän sämimiy täbrikläp, uniŋğa mustähkäm salamätlik, hatirҗämlik, ailisigä bähit-saadät tiläymän.

Abdukerim TUDİYaROV.

Panfilov nahiyäsi.