Sabit damollam

0
379 ret oqıldı

Aliy insaniy päzilätlärgä egä, qälbi häliq mehri bilän juğirilğan insanlarniŋ biri Sabit Ğänievni män yahşi bilimän. Sabit akiniŋ kindik qeni tarihiy vätinimizniŋ Qorğas-Çilpäŋzä mälisigä tškülgän. Biz şu mälidä yan hoşna oltarğanduq.Sabit aka 1955-jili ailisi bilän Qazaqstan diyariğa kšçüp çiqip, Kškçetav vilayitiniŋ «Kommu­nizm» kolhoziğa orunlişidu. Dadisi Mutällip balilirini yeniğa elip, etizda işläydu. Bu yärdä ikki jil işligändin keyin, ular Panfilov nahiyäsiniŋ «Oktyabr'niŋ 40 jilliği» kolhoziğa kšçüp kelidu. Täğdir bizniŋ ata-anilirimizni qayta qoşup, ilgärkidäk yan tam hoşna bolup yaşiduq. Sabit aka Yarkänt şähiridiki hazirqi Helil Һämraev namidiki uyğur ottura mäktivigä oquşqa kiridu. Yättinçi sinipni pütirip, kolhozda atisi bilän dehançiliq sahasida işläydu. Ariliqta härbiy hizmitini štäp kelip, yänä qaynaq ämgäkkä arilişip ketidu. U iştin qol üzmäy, şähärdiki käçki yaşlar mäktivini tamamlaydu. Şunindin keyin Qorğas yezisidiki ikki jilliq mehanizatsiya uçiliöesida oquydu. Uniŋ tirişçanliğini, šz käspigä bolğan sadaqätligini kšrgän egilik rähbärliri uni me­hanik däriҗisigä kštiridu.

Sa­bit aka kolhoz rähbärliriniŋ uniŋğa kšrsätkän işänçisini aqlaşqa tirişip işläydu. Bilimini mukämmälläştürüş mähsitidä 1969 — 1972-jilliri Taldiqorğan indust­rial-pedagogika tehnikumida oqup, uni muvappäqiyätlik tamamlaydu. Egi­lik rähbärliri Sabit Ğänievqa  märkiziy uruq täyyarlaş ambirini başquruşni tapşuridu. Özigä juquri mäs°uliyätlik väzipä jüklängänligini çoŋqur his qilğan u alahidä küç-ğäyrät bilän işläşkä tirişidu. Çünki kolhozniŋ asasiy bayliği moşu yärdä edi. Şu jilliri kolhoz ambirida miŋ tonnidin oşuq yeza egiligi ziraätliriniŋ uruği saqlinatti. Qaçilanğan süpätlik uruq җumhuriyitimizniŋ җay-җayliriğila ämäs, bälki çät ällärgimu çiqirilatti. Şuniŋ üçün ambar hadimliridin alahidä süpätlik ämgäk, diqqätçanliq täläp qilinatti. Mana moşundaq җavapkär väzipini Sabit aka jigirmä jil mabaynida atqurup käldi.

S.Ğäniev häyrihahliq, sovapliq işlarniŋ häqiqiy җankšyäri boldi. Şuniŋ üçün jutdaşliri uni dayim nämunilik işlarniŋ dävätçisi häm hšrmät yüzisidin «Damollam» däp atişatti. Şähsän män uni härqaçan jut ğemida jürgän insan süpitidä bilimän. Sabit aka uzun jil şähärdiki Һaҗi mähällisiniŋ, keyiniräk Yarkänt şähiriniŋ jigitbeşi boldi. Şu җäriyanda mädäniyitimizni, urpi-adätlirimizni tikläş, beyitiş, yahşi än°änilärni şäkilländürüş, namayändilirimizniŋ isimlirini äbädiyläştürüş җähättin qilğan işliri bilän häliq arisida izzät-hšrmätkä bšlängändi. Sabit Damollam hälqimizniŋ büyük şairi Helil Һämraev, jutumizniŋ atäş jüräk pärzändi Azat Mäşürov, şundakla Oğuz Niyazov, Eläm Raziev bilän birliktä uyğur hälqiniŋ uluq şairi Bilal Nazimniŋ şu kämgiçä namälum bolup kälgän qäbrini eniqlidi. Bilal Nazim häm Velivay Yoldaşevniŋ qäbri qorşilip, hatirä tahtiliri ornitildi. Bu täşäbbusni pütkül nahiyä hälqi qollap-quvätlidi. Bilal Nazimniŋ haşamätlik häykili Yarkänt täväsidiki äŋ gšzäl җaylarniŋ birigä ornitil­di.

Ana jutqa barğinimda Sabit akini yoqlimay qaytmattim. Şundaq künlärniŋ biridä u: «Qarimamsän uka, ma­na bir qançä jil boldi, bir putumdin ayrilip qaldim», däp mäyüslängän edi u. — Pro­tez kiyip, hasa tayaqqa tayinip qaldim. Putum saq bolğan bolsa, jutum üçün yänimu hizmät qilğan bolar edim».

Sabit Ğäniev Panfilov nahiyälik Uyğur mädäniyät märkizi täşkil qilinğan kündin başlap, uniŋ häy°ät äzasi süpitidä märkäz paaliyitini җanlanduruşta az ämgäk qilmidi. Uniŋğa ohşaş aktivistlarniŋ җankšydürüp işlişi nätiҗisidä štkän vaqit içidä kšpligän namayändilirimizniŋ ismi äbädiyläştürülüp, ularniŋ namida koçilar, mäktäplär ataldi. Hatiriläş märasimliri štküzüldi, sovapliq-häyrihahliq işlar qanat yaydi. Häliq mäyrämliri, säyliliri, mäşräplär uyuşturuldi. Qäbirstanliqlar qorşilip, rätkä kältürüldi, ätrapiğa kšçätlär oltarğuzuldi.

Sabit Damollam äräp grafikisi asasidiki uyğur yeziğini üginiş hahişi barlarni җälip qilip, ularğa šzi däris bärdi. U ädäbiyatni, sän°ätni, mätbuatni bäk qädirläydiğan insan edi. Tunҗa sorunbegi süpitidä Yarkänt täväsi boyiçä toy-tškün, tävälludlarniŋ qiziqarliq štüşigä zämin yaratqan insan.

U Yarkänt tarihiğa ait çüşirilgän hšҗҗätlik fil'm muällipliriniŋ biri. Sabit aka hayatiniŋ ahirqi jilliri maŋa helä kšlämlik qolyazmilirini kšrsätti. Kšz jügärtip çiqsam, häliq eğiz iҗadiyitigä dair lätipilär ekän. Män uniŋğa bir toplam çiqiriş täklivini bärdim. U maqul kšrdi. Aridin üç ay štüp, yazğuçi Avut Mäsimovniŋ muhärrirligidä «Yarkäntniŋ külkä çolpanliri» namliq toplam yoruq kšrdi. Sabit aka uni kšrüp, bäk hoşal bolğan edi.

Şuniŋdin keyin «Aziya bügün» gezitida uniŋ «Mäniviy ğäzniniŋ varisliri» rubrikisi astida bir türküm çaqçaqliri vä maqaliliri elan qilinip turdi.

Amal qançä, buniŋdin bir jil ilgiri milliy mädäniyitimizniŋ häqiqiy җankšyäri Sabit Ğänievtin mäŋgügä ayrilip qalduq. Qädirdan akimizniŋ yatqan yeri yumşaq, rohi җännättä bolsun. Uluq Alla ailisigä amät, hatirҗämlik vä sävirlik äta qilğay.

Muzäppär ZAYİTOV, peşqädäm ustaz.

Almuta şähiri.

Bälüşüş