Nazugumni mädhiyiligänlärniŋ biri

0
563 ret oqıldı

Çoŋğa — hšrmät, kiçikkä izzät kšrsitiş, yaşanğanlarğa yardäm qoluŋni sunuş, hayattin štkän namayändilirimizniŋ isimlirini äbädiyläştürüş  — bügünki vä keläçäk ävlatniŋ pärzi häm qärzidur. Uyğur nahiyäsidimu isim-näsibisi alahidä izzät-ehtiram bilän tilğa elinidiğan insanlar kšpläp sanilidu. Äpsuski, vaqit štkänsiri ularniŋ isimliri bara-bara untulmaqta. Egisi barlarğu äskä elinivatidu, amma izdigidäk adimi yoqlar kšmüktä qelivatidu. Män bu qetim uyğur mädäniyiti tarihida šçmäs iz qaldurup kätkän yarqin simalarniŋ biri Җelil Ğäliev toğriliq šzäm aŋliğan häm oquğan mälumatlar asasida qismän tohtilip štüşni toğra kšrdüm.

Җelil Ğäliev 1899-jili Yättisu guberniyasiniŋ Yarkänt ueziğa qaraşliq Dolata yezisida duniyağa kälgän. Çoŋ Aqsu yezisida eçilğan yeŋiçä җädit usulidiki mäktäptä bilim alidu. U keŋäş hakimiyiti ornitilip, mutähkämlinivatqan dävirdä komsomol sepigä qobul qilinip, šzi demätlik yaşlar bilän savatsizliqni yoqitiş härikitigä paal arilişidu. Yättisu uyğur kommunistliriniŋ šlkilik byurosi uniŋ mädäniyät, ädäbiyat sahasidiki işlirini juquri bahalap, byuro yenidiki «Uyğur bilik» häy°itiniŋ äzaliğiğa qobul qilidu. U milliy mädäniyitimiz bilän ädäbiyatimizniŋ tarihida aladihä orun egiläydiğan ädiplär Näzärğoҗa Abdusemätov vä Mähpir İmaşev bilän hämkarliqta «Nazugum» dramisini yazidu. Mäzkür äsär 1925-jili Almuta şähiridä sähniläştürülidu. Bu, älvättä, Җelil Ğälievniŋ ävlatliriğa qaldurup kätkän bebaha mirasi pütünsürük bir häliqniŋ utuği, täräqqiyatiniŋ nämunisi bolup qaldi.

Mana moşundaq qizğin paaliyät elip berivatqan Җelil Ğälievqa 1937-jili «Häliq düşmini» qalpiği kiygüzülüp, täqiplinidu. 1958-jili işi qaytidin qarilip, u aqlinip çiqidu. Amma uniŋ qaçan vä qäyärdä qaza bolğanliği toğriliq heçqandaq mälumat yoq. Ägär gezithanlar arisidin moşu sirliq insan toğriliq bilidiğanlar tepilip, šz äslimä-hatiriliri bilän bšlüşsä, nur üstigä nur bolar edi. Çünki ularniŋ uluğvar hizmiti äl qälbidä saqlanmaqliği lazim. Biz yaşlirimizni moşundaq namayändilirimizniŋ ülgisidä tärbiyilişimiz keräk.

Mirzähmät ҖÄMİEV. Uyğur nahiyäsi.

Bälüşüş