Çoŋ dadamni äsligändä

0
255 ret oqıldı

«Һayat mäzmuni kšp yaşaşta ämäs, bälki qandaq yaşaşta», degän gäpni çoŋlardin kšp aŋliğinim bar. Vaqit štüp, bu ibariniŋ šmürdin bevaqit štsimu, amma mubaräk isim-şäripi helikäm äl ağzida yadlinip jürgän insanlar häqqidä eytilğanliğiğa kšz yätküzdim. Һäqiqätänmu, undaq şähslärniŋ hatirisi qandaş-qerindaşliriniŋla ämäs, bälki jutdaşliri bilän billä šskän täŋtuşliriniŋmu qälbidä uzaq saqlinidekän. Һär halda moşu maqalini yezivetip şundaq oyğa käldim.

Äslidä biyil jil beşida äynä şundaq mäzmunluq hayat käçürgän märhum çoŋdadam Һämraҗan Һapiz oğli Aznibaqievniŋ 70 yaşqa toluşiğa munasivätlik hatirä-maqalä yezişni kšŋlümgä püküp qoyğan edim.  Mähsitim qerindaşliriniŋ miskin kšŋligä biraz bolsimu mälhäm boluş edi. Miskinligi şuki, bovam Һapiz Noruzbaqi oğlini eytmiğanda, momam Heliçäm Mšrdün qizi, baliliri – Һämraҗan çoŋ dadam bilän Bähinsäm çoŋ apam üçi bevaqit panidin baqiğa säpär çäkkän. Şuŋlaşqa män uşbu maqalini yeziş aldida däsläp dadam Muhtärҗan bilän mäslihätlişip, bir tuqqan akisi häqqidä kšpiräk mälumatlarğa erişmäkçi boldum. Şundaq künlärniŋ biridä, yäni 23-mart küni yänä bir qerindişi – siŋlisi Gülbadäm kiçik apammu tuyuqsiz alämdin štti. Bu ähval hämmimizgä  tügimäs därt-äläm boldi. Şuŋlaşqa dadamniŋ uniŋsizmu moҗulup kätkän jürigigä azar bärmäslik üçün, štkändin gäp qozğaşni helä keyingä qaldurğan edim.

…Uluq Vätän uruşidin aman-esän yanğan җäŋçi Һapiz jutdişi Heliçäm bilän ailä qurup, tunҗa oğli tuğulğanda, bizgä hämra bolsun däp, ismini «Һämraҗan» qoyidu. Kiçigidin başqa balilar arisida zeräkligi bilän päriqlängän u ailisi atisiniŋ işi tüpäyli Ğäyrättin hoşna Asisağa yezisiğa kšçkändin keyin 7-sinipni jutida, 8-sinipni Malivayda, 9-sinipni Çeläktä, 10-11-siniplarni  Uyğur nahiyäsidä, yäni Kätmändä uruq-tuqqanliriniŋ šyliridä turup tamamlaydu.

Ağiniliriniŋ äslişiçä, çoŋ dadam yahşi oquğan ekän. Uniŋ mäktäpni tamamlişi bilänla ata juti Dehanda toluqsiz ottura mäktäptä başlanğuç sinip muällimi, keyin käçki mäktäptä paaliyät elip berişi şuniŋdin däp  biliş keräk.1971 – 1973-jilliri  Vätän aldidiki borçini štäp kälgändin keyin, uzaq jillar Qizil Şäriq yezisidiki hazirqi M.Ävezov namidiki ottura  mäktäptä geografiya pänidin däris beridu. Moşu jillar җäriyanida u kšpligän şagirtlarni tärbiyiläp, äl-jutqa hizmät qilidiğan äzimätlärdin qilip yetildüridu. Ularniŋ arisida muällimlär, dohturlar, jurnalistlar, injenerlar, geologlar vä başqimu käsip-mutähässisliklärniŋ egilirini uçritişqa bolidu.

Һämraҗan Һapiz oğliniŋ milliy mädäniyitimiz muhitiğimu yeqindin arilişip, birkişilik ülüşini qoşqanliğinimu atap štüş orunluq. U uyğurniŋ sän°iti, ädäbiyati, tarihi desä «šlüp» berätti. Ötkän äsirniŋ 60-jillirida Һapiz bovamniŋ җiyäni bovimiz heli märhum Nur Mäsimov täşäbbuskar bolup, Ğäyrättä bir top uyğur ziyaliliri bilän uçrişiş štküzülidu. Çoŋ dadam şu çağda daŋqi pütkül duniyağa tonulğan kompozitor Quddus Ğoҗamiyarov, millitimiz arisidin yetilip çiqqan tunҗa pän doktori Murat Һämraev rähbärligidä kälgän hälqimizniŋ kšrnäklik väkilliriniŋ hizmitidä bolup, duasini alğan ekän. Qädirdanimiz şu uçrişişni, ziyalilirimiz eytqan pikir-mulahizilärni hayatiniŋ ahiriğiçä pähirliniş ilkidä äsläp jürdi.

1980-jilliri Һämraҗan çoŋ dadam «Asi» sovhozida mudirniŋ orunbasari bolup işläydu. Andin soda sahasiğa yštkilip, šmriniŋ ahiriğiçä Ğäyrät vä Dehan yezilirida dukan  tutidu.

– Akam här qetim «Dadam rämiti uruşta qançilik azap tartqinini az däp, bizgä hayat soğa qildi. Oqutup, qatarğa qoşti. Animizdin ätigän ayrildi. Ändi tiniç dävirdä yaşisaqmu, tirigidä bizgä kšrsätmisimu, jürigidä nemini his qilivatqinini yahşi bilimän» dätti, — däp äsläydu Nurnisäm kiçik apam. —  Şuŋlaşqa akamniŋ täşäbbusi häm uyuşturuşi bilän här jili 9-may – Uluq Ğalibiyät mäyrimi küni uruq-tuqqanlar baş qoşup,  dadimizniŋ kšŋlini alattuq. Bu än°änä heliğiçä davamlişivatidu.

Abdulҗan AZNİBAQİEV. Ämgäkçiqazaq nahiyäsi.

Bälüşüş