Bala tärbiyisigä yetärlik däriҗidä kšŋül bšlüvatimizmu?

80 ret oqıldı

Erşat ÄSMÄTOV, «Uyğur avazi»/ Buniŋdin ikki ay ilgiri җämiyätlik işlarniŋ aktivisti, millitimiz җankšyäri bolğan bir qerindişimiz alämdin štkän yeqinliriğa atap näzir bärdi. «Çoŋlar – izzättä, yaşlar – hizmättä» demäkçi, aqsaqallirimiz bilän millitimiz «qaymaqliri» tšrdä oltirip, beşiğa badam dopa kiyip, qoliğa yağliq bağlavalğan yaşlirimiz qolini kšksigä qoyup: «Yäŋlar, eliŋlar» däp illiq täbässümi bilän put-qoli yärgä tägmäy hizmät qildi. Bu, älvättä, hursän bolarliq ähval. «Yaşlirimizniŋ hämmisi moşundaq tilimizni, urpi-adätlirimizni saqlap, qädirläp štsä qandaq yahşi! Pärzäntlirimiz moşulardin ülgä alsa bolidekän» deyiştuq bir-birimizgä.

Äpsus, bu hoşalliğimiz uzaqqa sozulmidi. Yenimizğa qoliğa çšgün tutqan, qisqa käkä saqili bar, 20 — 25 yaşlar çamisidiki jigit kelip, çinilirimizgä liq tolturup çay quyuşqa başlidi. Şu çağda arimizdiki aqsaqallarniŋ biri: «Balam, uyğurniŋ urpi-aditi boyiçä, piyalini sol qolğa elip, çayni az miqdarda quyidu. Buniŋdin keyin yadiŋda bolsun, җumu» degän gäpni qildi. Bu nesihät heliqi jigitkä yaqmiğaçqa, u: «Çem sto raz podoyti syuda, luçşe odin raz polnoy nal'yu. Za to reje budu hodit' k vam» däp qopalliq bilän җavap bärdi. Bu sšzlärdin narazi bolğan ziyalilirimizniŋ biri uniŋğa: «Ukam, bu qiliğiŋ tärbiyä kšrgän adämgä layiq ämäs. Uniŋ üstigä bu yärdä päqät millitimiz väkilliri oltarğandin keyin, uyğurçä sšzlisäŋ bolmamdu», däp җiddiy tänqit eytti. Һeliqi jigit akimizğa burulup: «Ya ne lyublyu uygurskiy yazık, i budu govorit' tol'ko na russkom i arabskom!» däp quyruğini hada qildi vä yenimizğa qaytip kälmidi. Bizgä başqa jigit hizmät kšrsitişkä başlidi…

Һärqandaq älniŋ, millätniŋ keläçigi yaşlarniŋ qolida. Uniŋ qandaq mämlikät, qandaq häliq bolup şäkillinişi äynä şu keläçäk egiliriniŋ äqil-parasitigä, bilim-säviyäsigä, millätpärvärlik häm vätänpärvärlik rohiğa bağliq. Ägär biz ümüt qilğan ävlat väkili millätni, vätänni sšyüş bu yaqta tursun, ana tilida sšzläşni nomus kšrsä, ätiki künimiz nemä bolmaq?

Juquridiki ähvaldin keyin äşu jigitniŋ ailisi häqqidä oylidim. U bu minäzini šyidimu kšrsitämdu? Ata-anisi oğliniŋ moşundaq ähvalğa çüşüp qalğinidin hävärdardimu? Yaki ular oğliniŋ meçitqa berip, namaz oqup  jürginigila hoşalmu? Pärzändiniŋ käkä saqal qoyuveliş sävävi ularni oylandurmamdekin?.. Qisqisi, hiyalimdin tohsän türlük soallar štti. Amma ularniŋ heçqaysiğa җavap tapalmidim.

Qädirlik ata-anilar! Bügünki zamanniŋ näqädär muräkkäplişivatqinini, adämlärdä mehir-şäpqät, insap-hšrmätniŋ yoqilip ketivatqinini, bolupmu yaşlar bilän šsmürlär arisida yaqa tutquzidiğan işlarniŋ boluvatqanliğini aŋlap-kšrüp jürimizğu! Pul-duniya tapqinimizğa, haşamätlik šy turğuzup, qimmät bahaliq maşinida jürginimizgä huş bolup yaki duç kälgän problemilirimizniŋ qaynimidin çiqalmay, qaymuqup jürüp, pärzäntlirimiz tärbiyisi häqqidä untup qalmayli. Mäyli oğul, mäyli qiz bolsun, ularniŋ nädä jürgänligini, kimlär bilän arilişivatqanliğini, qandaq iş bilän bänt ekänligini җiddiy nazarätkä alğinimiz ävzäl. Äksiçä ähvalda, «Namaz oqup jüridu» degän qizimizniŋ ğäyri diniy eqimğa kirip ketişi, «sport bilän şuğullinivatidu» degän oğlumizniŋ җinaiy top tärkividä natoğra yolda meŋişi ehtimaldin jiraq ämäs.

Mavzuğa munasivätlik häzil

– Çoŋ apa, şähärdiki oğluŋiz

aylap-jillap kälmätti. Keyinki vaqitlarda

uni šydila kšridiğan boldumğu.

– Balam ilgiri «reket» degän bäk eğir hizmättä bolğaçqa, keçä-kündüz šy kšrmätti. Һazir, hudağa miŋ qatliq şükri, «kosyak» degän işqa kirivelip, šydin çiqmayla, käypä süridiğan boldi.