Jürigimdä yaşaysiz mäŋgü

0
298 ret oqıldı

Mart eyiniŋ otturiliri edi. Sähärdä sayriğan quşlarniŋ yeqimliq avazlirini tamaşä qilğandäk, ätraptiki däl-däräqlärmu başlirini bilinär-bilinmäs eğaŋlitip turuşatti. Baharniŋ sälkin şamili, huddi gšzäl qizniŋ sumbul çaçliri bilän oyniğandäk, ändi bih çiqirişqa başliğan däräq şahlirini yälpüp štidu. Nägidu ketip barğan maşinilarniŋ ğuyuldiğan avazliri, quşlarniŋ şoh sayraşliri, šgüzdiki qarlarniŋ erip, yärgä tamçip çüşüşlirigä qoşulup, qulaqqa alahidä yeqimliq aŋlinidu. Baharniŋ päqät šzigila has, til bilän yätküzgisiz puriğiçu tehi. Sähärniŋ salqin havasidin qenip-qenip çoŋqur näpäs alğiniŋda, pütün teniŋ rahätlinip qalidu. Qaraŋğu qiş zulmitidin qutulup, šlkigä bahar päsli däsläpki qädimini täşrip qilip kirmäktä.

Tšrtinçi qävät balkonida tamaka çekip turğan Sadir baharniŋ bu gšzäl mänzirisini tamaşä qilmaqta. Ätiyaz kelişi bilän u şundaq adät çiqirivalğan – här küni sähärdä balkonğa tamaka çäkkili çiqqaç, jiraq-jiraqlarğa kšz taşlaydu. Asman bilän boy talişip turğan tağ çoqqiliriğa, ana juti täräpkä uzaqtin-uzaq qarap turup, oylarğa çškidu. Bäzidä yezida qalğan ata-anisini, qerindaşlirini, jutdaşlirini äsläp şunçilik uzaq turup qalidekin, hätta işiğa keçikip qalğan künlirimu bolğan.

Bügün yäkşänbä boluşiğa qarimay, Sadir ätigän turup kätti. Çünki u kšptin beri kšrüşmigän, billä oynap, billä çoŋ bolğan dostliri vä sinipdaşliri bilän uçrişişqa kelişip qoydi. U hazir äşu sinipdaşliri häqqidä oylimaqta. Mäktäpni tügitip biraz vaqit arilişip jürgän, amma keyin härkim šz ğemi bilän bolup ketip, jiraqlişip qalğan edi.

«Qiziq, kimniŋ täğdiri qandaq bolup kättekin?» dätti Sadir. — Mäktäptä sinipdaşliriğimu, muällimlärgimu aram bärmäydiğan Һoşur «gaŋ-guŋ» nemä qilip jüridekin? Uni çoŋ tiҗarätçi bolup ketiptu däp aŋliğan edim. Һeli yadimda, uniŋ maŋa «Sadir qorqqaq» degän sšzi qattiq täsir qilip, šzämniŋ häqiqiy «palvan» ekänligimni dälillimäkçi bolup, mäktäpniŋ üçinçi qävitidin tamğa, derizilärgä yamişip, päskä çüşkänligimni sinipimizdiki «seğizğan» qiz Һädiyä därru mäktäp mudiriğa yätküzgän edi. Şu küni mudirdin däşnäm yeginimni az degändäk, šydä dadamdin šlgiçä tayaq yeginimçu tehi!

Yänä Nadiräm isimliq qiz bolidiğan. Avaziŋni säl kštirip sšzlisäŋ, kšz yaş qilğili turatti. Һeçqaçan şohluq qilmaydiğan, şunçilik jugaç, «bärsäŋ alimän, ursaŋ šlimän» däpla jüridiğan Şavkät «šşkä» degän jigitimiz bolidiğan. Dadisiniŋ läqimi «šşkä» bolğaçqa, unimu şundaq atap kätkän eduq. Gülnisämçu? Eh, Gülnisäm!…»

U qizniŋ dadisi jüräk ağriğidin yaş šlüp kätkän. Anisi Roşängül hädä uniŋ yoqluğini bilindürmäy, qizini äl qatari çoŋ qilğan edi. Gülnisäm, huddi rivayätlärdiki pärilärdäk, gšzäl qiz bolup šsti. U šziniŋ mäҗnuntalniŋ şahliridäk sumbul, belidin eşip turidiğan çaçliri, qäläm bilän sizip qoyğandäk inçikä vä qara qaşliri, qap-qara kšzliri bilänla ämäs, bälki bäk işlämçanliğt, siliq-sipayiliği, mehrivanliği bilän härqandaq kişiniŋ zoqini kältürätti. Mäktäptimu härdayim aldinqi säptin kšrünidiğan. U şundaq gšzäl täbiiti bilän yezidiki talay jigitlärni mähliya qilivalsimu, lekin heçqaysisi yeqin kelip sšzläşkä җür°ät qilalmatti, äyminätti.

Gülnisäm ikkisi hoşna oltarğaçqa, här küni mäktäpkä billä berip, billä qaytatti. Siniptimu bir partida oltiratti. Billä oynap billä çoŋ bolğaçqa, bir-birigä aka-siŋildäk yeqin bolup kätkän. Birär saatçä kšrüşmisä, seğinişipmu ketidiğan. Biraq, nemişkidu, juquri siniplarğa štkändä, bu munasivät sovuşqa başlidi. Mäktäpkä billä beriş bilän qaytiş bu yaqta tursun, hätta tüzükkinä gäpläşmäydiğan boldi. Kšzliri tuyuqsiz toqunuşup qalsa, jürigi änsiz soqup, därhal šzlirini çätkä qaçuridu. Sinipdaşliri bularni «Läyli-Mäҗnun» däp mäshirä qilişqanda, tehimu bir-biridin jiraq jürüşkä mäҗbur bolatti. Nemişkä şundaq bolup qaldi? Ularniŋ arisida qandaq kšŋül ağriş yüz bärdi? Qädinas dostluqniŋ yalquni šçkinimu? Dostluq otiniŋ orniğa muhäbbät oti tutuşuvatamdekin? Mana bu soallar Sadirniŋ quliğidin kätmäy, kšŋlini bearam qilivatqiniğa helä bolğan.

– Toğra, –  dätti Sadir. — Män aşiq bolup qalğan ohşaymän. Һä, şundaq, män Gülnisämgä aşiq bolup qaldim. Toğrisi, aşiq edim. Lekin uni päqät ändila sezivatimän. Amma buni uniŋğa qandaq yätküzüş keräk? Zadi yätküzüşniŋ haҗiti barmidu? Mümkin, uniŋ kšŋlidin başqa biri orun alğandimu? Yaq, yaq, çoqum eytişim keräk. Uniŋ kšŋlidikini bilmäy turup, täslim boluşum toğra ämäs. Päyti kälgändä çoqum eytimän, — däp qolayliq päytni kütüp jürdi.

Aridin biraz vaqit štüp kätti. Ular mäktäpni tügitip, emtihanlirini tapşurup, qoliğa şahadätnamilirini alğan küni sinipdaşliri bilän šylirigä käç qaytişqan. Yeza hälqi tatliq uyqiğa kätkän. Navan-navanda iştlarniŋ havuşqanliri bilän ğol süyiniŋ şaqirap eqişidin başqa avaz aŋlanmaydu. Tar koçini boylap Sadir bilän Gülnisäm asta çamdap kälmäktä. Yol boyi ular härhil mavzularğa paraŋ selip, šygä qandaq yetip kälgininimu säzmäy qelişti. Gülnisämlärniŋ işiginiŋ aldida här ikkisi başlirini tšvän qilip җim turuşti. Şu çağda Sadirğa qandaqtu-bir sehi küç ğäyrät berip, šzimu säzmigän halda Gülnisämniŋ qolidin tutuvaldi. Nazuk qizniŋ jürigi bu tuyuqsiz halättin iştik soqup, nemä qilişini bilmäy titirimäktä. Һelimu yahşi, qaraŋğu bolup qaldi, qizniŋ hšppidä qizirip kätkän ikki mäŋzini Sadir kšrmidi. Jigit şu tapta šzi ämäs, huddi uniŋ üçün başqa biri sšzläp berivatqandäk, işäşlik vä eniq sšzläp, šz muhäbbitini oçuq izhar qildi. İlgiri-keyin jigitlärdin mundaq sšzlärni aŋlap kšrmigän Gülnisäm, bäk qolaysiz ähvalda qaldi. Uniŋsizmu tšvän saŋgilap turğan beşi tehimu tšvänläp, yärgä kirip kätkidäk däriҗigä yätti. Äzäldin kamsšzlük, jugaç däp oyliğan Sadirdin bu gäplärni aŋlavatqanliğiğa gah işänsä, gah işängüsi kälmätti. Uniŋ sšzlirigä җavap berişniŋ orniğa, uniŋ küçlük qolliridin boşinip, jügrigän peti šyigä kirip kätti.

Mana şu keçidin keyin ikkisiniŋ kšrüşmiginigä birnäççä kün boldi. «Tovva, — dätti Sadir. — Bu nemä qilğini? Birär sšzni oşuq eytip qoydummu? Maŋa ränҗip jürmisä bolattiğu. Mümkin, u mundaq täklipkä tehi täyyar ämästu? Һär halda uniŋ bilän yänä bir sšzlişiş keräk».

Sadirni bearam qilğan bu soallar Gülnisämnimu hali qoyğini yoq.

«Sadirdin bu sšzlärni aŋlaymän däp kim oyliğan? – dätti šzigä u. — Tehi muhäbbät qurup, keläçäktä šy-oçaqliq bolayli däyda! Vay šldümäy, biz tehi bala ämäsmu? Һäqiqätänmu bizgä muhäbbät häqqidä sšzlişiş vaqti kälgändimu? Rast, mänmu Sadirni bäk yeqin kšrimän. Biraq u muhäbbätmidu? Mümkin… Lekin uni җavapsiz qaldurup kirip kätkinim bäk sät boldidä. Mändin ränҗip jürämdekin?»

Gülnisäm Sadirğa bolğan sezimlärni hätta šzimu säzmäy jürätti. Uniŋ ahşamqi sšzliri Gülnisämni helila oylandurup qoydi.

Bir küni Sadirniŋ anisi Zoräm hädä dostliriğa çay bärmäkçi bolup, çšşürä tügişişkä Gülnisämni başlap kirgän ekän. Sadir qoy-qozilarni solap, šyigä kirişigä bosuğida qetip turupla qaldi. Uniŋ bu ğäliti turuşiğa häyran bolğan ana: «Һoy, adäm kšrmigändäk qaraysänğu? Yalğuz heçnemigä ülgirälmäyvatimän. Biraz paraŋ salğaç, maŋa yardämläşsun däp Gülnisämni elip kirdim. Hudayim maŋa üç oğul soğa qilip, birmu qiz bärmäptiğu. Moşu Gülnisäm qizimdäk bir kelin alsam arminim yoq edi»…

Sadir anisiniŋ ahirqi sšzlirini aŋlimidi. Därru mehmanhaniğa çiqip, kitap oqup oltirivaldi. Qolida kitap turğini bilän uni oquğini yoq. Bar oyi yänä şu Gülnisämdä. «Eh, ana, Gülnisämdäk kelin päqät uniŋ šzila bolalaydu», dätti u.

Kitapni tutup qançilik oltarğini namälum, bir çağda Zoräm hädä Sadirni çaqirip, Gülnisämni šyigä kirgüzüp qoyuşini buyridi. Gülnisämniŋ «Zoräm hädä, šyümiz bir çamdamla yärdiğu. Uniŋğa Sadirni avarä qilip nemä qilisiz? Özäm çiqip ketiverimän» deginigä unumay, oğlini qoşup qoydi. Anisiniŋ bu härikitigä Sadir birtäräptin hoşal bolsimu, lekin jürigini yänä ändişä basti.

Ular billä sirtqa çiqti. Һär ikkisi җim. Päqät Gülnisäm işiginiŋ aldiğa kälgändä «yahşi çüş kšrüŋ» däp qoyupla, kirip ketişkä tämşälgän edi, lekin Sadirniŋ «Gülnisäm, tohtap turuŋa» degän sšzini aŋlap, ornida turup qaldi.

– Gülnisäm, — dedi Sadir qizğa tehimu yeqin kelip. — Bilämsiz, ahirqi vaqitlarda sizgä degän muhäbbitim kündin-küngä ulğuyup baridu. Sizni kšrmisäm seğinip ketidiğan boldum. Ändi šz hayatimni sizsiz täsävvur qilalmaymän. Siz meniŋ däsläpki vä ahirqi muhäbbitimsiz. Siz bilän mäŋgü billä štsäm, uniŋdin artuq arminim yoq edi, җenim…

Sadir Gülnisämni qattiq quçaqlap turğinini päqät ändila säzdi. Lekin qizmu qarşiliq kšrsätkini yoq, äksiçä, beşini Sadirniŋ mürisigä qoyup, җim turidu. Uniŋ tez-tez näpäs elişidin hoduqup turğanliğini seziveliş täs ämäs edi.

Şu kündin keyin ikki hoşna här keçisi degidäk kšrüşüp, muŋdişip turidiğan boldi. Sadir Gülnisämni «mäŋgülük yarim» yaki «mäŋgüligim» däp ärkilitätti. Bu ikkisiniŋ bir-birigä bolğan sšygüsi şunçilik küçlük ediki, bu muhäbbätni heçqandaq küç väyran qilalmatti. Bularniŋ muhäbbiti pütkül yeziğa tarilip, sadiq hoşnilar ändi bir-biri bilän kšp štmäy, quda bolidiğanliğini oylisa, başliri kškkä yetip, baliliridin çäksiz razi bolup jürüşätti.

İkki yaşniŋ kiçigidin armanliğan arzuliri ämälgä eşip, Gülnisäm meditsina universitetiğa, Sadir bolsa tehnologiya universitetiğa oquşqa çüşti. Aşiq-mäşuqlär şähärdimu kündä degidäk kšrüşüp turdi. Şuŋlaşqimu Gülnisäm bilän yataqhanida billä turidiğan qizlarmu Sadir bilän yahşi tonuş edi. Lekin bu bähitlik däqiqilär uzaqqa sozulmidi. Birinçi kursni tügätmäyla Sadirğa härbiy säpkä çaqirtiş qäğizi käldi. Bu hävärni aŋliğan qiz, kšŋli birär yamanliqni tuyğandäk, Sadirni qoyup bärgisi kälmätti. Biraq, amal qançä, bu uniŋ qolidiki iş ämästä. Bir jilğa sozulidiğan ayriliş aldida bir tün muŋdişip çiqqan bolsimu, här ikkisiniŋ kšŋli qanmiğan edi.

— Sadir, šziŋizgä pähäs boluŋ, — dedi qiz jigitiniŋ mürisigä beşini qoyup. — Sizni taqätsizlik bilän kütimän. U yaqqa berivelip, meni untup kätmäŋ yänä!?

— Һärgiz undaq demäŋ, Gülüm. Öz ismimni untup qalsammu, sizni heçqaçan untumaymän! Amal yoq. Vätän aldidiki borçumni ada qilişim keräk. Sizmu šziŋizgä yahşi qaraŋ. Sizni Allağa amanät qilip tapşurdum, — dedi Sadir Gülnisämniŋ kšzliridin eqivatqan yaşlarni sürtüp.

Sadir här qädimidä sšygünini oylap, uni qattiq seğinivatqanliğini hät arqiliq yätküzüp turdi. Gülnisämmu šz җavaplirida uni taqätsizlik bilän kütüvatqanliği häqqidä yezip turdi. Biraq, keyiniräk, Gülnisämdin tamamän hät kälmäs bolup qaldi.

Sadir näççä qetim hät yezip kšrsimu, birmu җavap alğini yoq. «Oquşimiz qiyin bolup kätti dävatatti, bälki qoli tägmäy jürämdekin?» däp šzigä täsälla berätti u. Lekin şundimu jürigi bir nemini säzgändäk qilatti. Ahirqi ikki ay ikki jildäk bilindi uniŋğa.

Mana, uzaq kütkän qäräli tügäp, šyigä qaytti. Gülnisämdin hävär alalmiğaçqa, şähärdä bir künmu turmay, uttur yezisiğa kätti. İştik ketip barğan maşina yeziğa kirişi bilän ildamliğini päsäytip, Sadirlarniŋ koçisiğa çüşüp bir hil kelivatidu. Gülnisämlärniŋ işigidin štüp barğanda, Sadir maşina äynigidin beşini çiqirip ätrapqa qaridi. Lekin heçkim kšrünmäydu. Һäyäl qilmay šz šyigimu yetip käldi. İşiktin kirişigä šydä kütüp oltarğan holum-hoşna, uruq-tuqqan, dostliri orunliridin iştik turuşup, Sadirni bir-birläp quçaqlap sšyüp, illiq qarşi elişti. Anisi Zoräm hädä bolsa, oğlini çiŋ quçaqlavelip, uzaqtin uzaq jiğlidi. Bäzilär uniŋğa qoşulup jiğlisa, ayrimliri uni, äksiçä, bäzligändäk qilişatti. Mehmanlar uzaq oltirip, käç qaytişti. Ularni uzitip bolup, ata-anisi balisi bilän uzaqtin-uzaq muŋdaşti. Bir çağda Sadir: «Apa, Roşän hädä kšrünmidiğu?» däp sorap qaldi. Ana därru beşini neri buravaldi.

– Balam, — dedi dadisi Һaşim asta ornidin qozğalğandäk qilip sävirlik bilän. — Bir-ikki ayçä bolup qaldi, Roşän hädäŋdin ayrilip qalduq. Sadir kütülmigän bu җavapni aŋlap, ikki qoli bilän üzini siypap, bir däqiqä җim turdidä, andin därru: «Undaqta Gülnisämçu? U hazir nädä? Yalğuz turuvatamdu?», degän soallar käyni-käynidin yağdurivätti.

Ana bu soallarğa bärdaşliq berälmäy, ünlük jiğlavätti. Һaşimmu kšzigä yaş elip, җim oltirivaldi.

— Җenim apa, mändin nemä yoşuruvatisilär? Eytsaŋlarçu!? Zadi nemä bolup qaldi?

— Oğlum,— dedi Zoräm yaşlirini sürtüp. — Gülnisämdäk altun qizimizdin bevaqit ayrilip qalduq!.. Sadir šz quliğiğa šzi işänmäy, taştäk qetip turup qaldi. Päqät birär minuttin keyinla çšçüp ohanğandäk apisiğa qaridi. — Nemä? Nemä dävatisiz, apa!? Yaq! Undaq boluşi mümkin ämäsqu!? Apa! Bu nemä deginiŋiz, apa!?

Sadirniŋ ahirqi eytqan sšzlirini çüşiniş mümkin ämäs edi. Öpkä-špkisini basalmay anisiniŋ quçiğiğa beşini qoyup šksüp jiğlimaqta. Ana jürigi oğliniŋ bu haliğa qandaq çidap turalisun!? Sadirni qattiq quçaqlavelip, qoşulup jiğlap kätti…

«Eh, Gülnisäm, — dätti Sadir sšygüniniŋ qäbri aldida. – Nemişkä meni yalğuz taşlap ketip qaldiŋiz? Şunçilik tatliq arzu-armanlirimiz yär bilän yäksän bolğinimu? Mäŋgü billä bolumiz däp vädä bärmigänmiduq!? Nemişkä sšzüŋizdä turmidiŋiz, hä? Sizni qara yär qoyniğa qandaq qiyay, Gülnisäm!? Siz meniŋ mäŋgüligim ediŋizğu!? Ah, Huda! Tehi on güliniŋ biri eçilmiğan qizni vähşilärçä elip ketişkä qandaq qoluŋ barğandu!? Tehi ändila hayat yoliğa qädäm taşliğan yaş ğunçiniŋ qandaq gunasi bar edi zadi? Ah, Gülnisäm! Mäŋgüligüm! Ändi sizsiz štkän hayatniŋ maŋa nemä kerigi bar!? Yaq, keräk ämäs! Maŋa sizsiz hayatniŋ kerigi yoq!..»

Sadirniŋ oylirini telefoniniŋ җiriŋliğan avazi buzuvätti. Һoşur ekän.

– Allo, qandaq adaş, ähvaliŋ? Turduŋmu yaki tehiçä sesip yatamsän, hä? – dedi Һoşur tänä arilaş külüvelip.

– Turmayçu, seniŋ ohşaş uhlap yativerip, sämirip kätküm yoq, — dedi Sadir tänisigä җavavän.

– Pah, çeqivaldiŋdä. Boptu, päyti kälgändä qayturuvalarmän. Tehi šydin çiqmapsänğu? Keçikip qalmamsän?

Sadir saatiğa qarisa, toqquz bolğan ekän. Uniŋ yänä biraz Gülnisäm häqqidä hiyal sürgisi bar edi, biraq keçikip qelip, sinipdaşlirini saqlitip qoyuşni halimidi. Şuŋlaşqa balkonniŋ işigini yepip kiyinişkä kirişti.

Sinipdaşlar Rozibaqiev koçisidiki «MEGA» däm eliş ornida uçraşmaqçi bolğan. Sadir top-toğra saat on birdä şu yärgä käldi. Adäm kšp ekän. Därru Һoşurğa telefon qilip, qäyärdä turğanliğini eniqlimaqçi boldi.

– İçkirigä kirgänla yeridä turimiz. Şunçä «keçikmä» däp җekiginim boldimu, seniŋdin başqa hämmisi kelivaldi. Bolä çaqqan!

«Sadir häqiqätän hämmisi menila kütüp qalğandimu?» däp jügrigän boyi içkirigä kirip kätti. Yaq, tehi qizlardin birimu kälmäptu. Jigitlärniŋ hämmisi degidäk jiğiliptu.

Sadir ularniŋ härqaysisi bilän qerindaşlarçä quçaqlişip kšrüşti. Һoşur bolsa, alahidä kštiräŋgü avazda «mana bizniŋ palvanmu käldi» däp ağinisini bağriğa basti.

Һäyäl qilmay, qizlarmu jiğildi. Sinipdaşlar bir-biri bilän quçaqlişip kšrüşti. Jigitlär qizlarğa, qizlar jigitlärgä qarap häyran. Һämmisi şunçilik šzgirip kätkän ediki, bäzilär šz kšzlirigä šzliri işänmigändäk, sinipdaşliriğa yenip-yenip qarişatti. Sadir sinipdaşliri arisidin birini izdigändäk, biri kelidiğandäk här yan qarap tälmürmäktä. Lekin hämmisi kälgän. Päqät Gülnisämla yoq. Sadirniŋ sinipdaşliri arisida äŋ qattiq seğinğan adimi yoq.

«Äpsus, — däp oylidi Sadir. — Bu uçrişişta Gülnisämniŋmu boluşi keräk edi. Mümkin, ikkimiz qol tutuşup billä kelättuq. Meni taşlap ketip qalmiğan bolsa, yalğuzluqniŋ därdini tartmas edim. Äpsus…»

Sinipdaşlar uzaq muŋdişip, käçkä yeqin tarqidi. Uzaq vaqit kšrüşmigän kona dostlarniŋ, hämmisiniŋ hoşalliğida çeki yoq. Päqät bu uçrişiştin Sadirniŋ jürigi qanmiğan edi…

Täğdir OKTYaBROV.