Moşundaq akilirimiz dayim yenimizda bolsekän

0
158 ret oqıldı

Män här qetimda Munir akini kšrüp qalsam, därhal kšz aldimğa Ğoҗähmät Sädvaqasov, Tuğluqҗan Talipov, Davut İsiev, Şerivahun Baratov, Savut Mollaudov, Patigül Sabitova, Gegel' İsqaqov, Kommunar Talipov ohşaş Qazaqstan uyğurşunasliq päniniŋ çolpanliriniŋ, hälqimizniŋ munävvär  pärzäntliriniŋ yarqin simasi kelidu. Män, birtäräptin, äynä şu şähslirimiz bilän bir säptä turup tärbiyilängän häm şular bilän käsipdaş vä dost bolğan, ilpätçilik  qilğan,  ikkinçi täräptin, ularni bügünki kündä biz bilän billä äsläp, beşidin štkän qiziq vaqiälirini, untulmas künlirini bšlüşüvatqan Munir aka bilän helimu arilişip kelivatqinimdin pähirlinimän.

Munir aka yaşinip qalğiniğa qarimastin, moşu küngiçä çoŋğa — çoŋçä, kiçikkä  oŋçä muamilä qilip, häm käspiy, häm insaniy hususiyätliri bilän arimizda çoŋ hšrmätkä bšlänmäktä. Munir akiniŋ täbiitigä has mundaq hislätlärni män dayim šzämgä ülgä qilimän. Çünki ottuz jil җäriyanida u maŋa aka süpitidä, sirdaş häm käsipdaş süpitidä mäslihätçi bolup kälmäktä.

Buniŋdin ottuz jil muqäddäm Qazaqstan Pänlär akademiyasi Uyğurşunasliq institutiğa işqa orunlaşqinimda, juqurida ismi atalğan kişilär bilän billä käsipdaş boluş bähtigä erişkän edim. Uyğur mädäniyitiniŋ güllängän bu dävridä hälqimizniŋ tili, ädäbiyati, tarihi, sän°iti, säyasiy, iҗtimaiy, ihtisadiy mäsililiri boyiçä tätqiqat işliri qizğin ketip baratti. Kollektivimizda işlävatqan uyğur, qazaq, tatar, tuŋgan, rus millätliridin tärkip tapqan mutähässislärniŋ asasiy mähsiti — uyğurşunasliq pänini rivaҗlanduruştin ibarät boldi. Yänä bir muhim närsä şuki, barliği uyğur hälqiniŋ štmüş tarihidin, milliy än°äniliridin, kündilik turmuşidin yahşi hävärdar edi. Amma ularniŋ içidin Munir aka alahidä päriqlinip turatti, çünki uniŋ uyğur tilida ravan sšzlişi, tarihimizniŋ, mädäniyitimizniŋ härqandaq mäsililiridin hävärdar boluşi biz, yaşlarni, qiziqturupla qoymay, bälki häyran qalduratti. Uniŋ mundaq hislätlirini hazirmu bayqaveliş täs ämäs.

Alimniŋ uyğurşunasliq pänigä siŋdürgän ämgigi bizgä yahşi mälum. U uzun jillar davamida rus, qazaq, uyğur, tatar, hitay vä başqimu tilliridiki mänbälär bilän işläş җäriyanida milliy mätbuatimizniŋ tarihiğa ait muhim mälumatlarni toplap häm sistemilaşturup, «Uyğur  keŋäş mätbuatiniŋ şäkillinişi vä rivaҗlinişi» namliq ämgigini barliqqa kältürdi. Uniŋ bu bebaha äҗri moşu küngiçä härhil saha mutähässisliriniŋ tätqiqatlirida muhim mänbä bolup hizmät qilmaqta.

Munir aka hšrmätlik däm elişta boluşiğa qarimay, qolidin qälimini çüşärmidi häm šziniŋ ilgärki yoruq kšrgän häm tehi elan qilinmiğan ämgäklirini toplaş vä näşir qiliş işliri bilän şuğullinip käldi. «Äsirlär siri» (2012-j.), «İz glubin Evrazii» (2015-j.) namliq monografiyaliri şular җümlisidin bolup, ularda uyğurlarniŋ tarihi, milliy mätbuati, mädäniyitigä ait qiziqarliq materiallarni uçritişqa bolidu. Bolupmu alimniŋ milliy mätbuatimizğa beğişlanğan tätqiqatliri šzigä has alahidilikliri bilän päriqlinip turidu.

Şuni alahidä täkitläş keräkki, Munir aka šzini uyğur hälqiniŋ bir pärzändi süpitidä his qilğan halda, millitimizniŋ härqandaq mäsililirigä beğişlanğan çarä-tädbirlärgimu yeqindin arilişip turidu. Mundaq päytlärdä biz dayim uniŋ oy-pikirlirini, äslimilirini mämnuniyät bilän tiŋşaymiz.

Män Munir akiniŋ šyidä talay qetim mehmanda bolup, uniŋ šmürlük җüpti Gülbanu hädiniŋ meyizlik taamliridin däm tartiş bähtigä muyässär bolğan edim. Һädimizniŋ Munir akiğa bolğan hšrmiti, ğämhorluği, här ikkisiniŋ bir-birigä bolğan sämimiyligi, ularniŋ mehmandostluği meni dayim hayaҗanlanduridu. Munir aka dayim hälqimiz hayatida, bolupmu uyğurşunasliq sahasida yüz berivatqan yeŋiliqlardin hävär tepişqa aldiraydu. Şundaq päytlärdä män uni, huddi bir tuqqan akamdäk, yeqin kšrüp, hätta bäzidä šzämniŋ şähsiy sirlirim bilänmu täŋ bšlüşküm kelidu. Şuniŋ üçün moşundaq akilirimiz dayim bizni hoşal qilip, arimizda jürivärsekän däp arman qilimän.

Moşu kündä šziniŋ 90-baharini qarşi elivatqan Munir akiniŋ bähtigä, hoşalliğiğa bizmu ortaq bolup,  uni häm uniŋ ailisini pütkül uyğurşunaslar namidin qizğin täbrikläp, yeşiğa yaş qoşulsun, teni dayim sağlam bolsun demäkçimän.

Rähmätҗan YÜSÜPOV, filologiya pänliriniŋ namziti.