«Moşu ziminniŋ süyini içip, nenini yäp çoŋ bolduq»

0
503 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV, «Uyğur avazi»/ Yeqinda Qarasay nahiyäsiniŋ Qoşmämät yezisida uyğur җamaätçiligi täripidin uyuşturulğan bir baş qoşuşqa qatnişip qaldim. Uni qoşmämätlik İmärҗan Abdullaev rähbärligidiki ottuz oğul mäşräp ähli uyuşturuptu. Jut imami ärvalar rohiğa atap dua-tägbir oquğandin keyin mäzkür mäşräpniŋ äzasi, Oral şähiridin kälgän Qasim Mavdinov sšz elip, mäzkür baş qoşuşniŋ mähsitigä tohtaldi.

— Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ štkändä elan qilinğan «Mäniviy yeŋiliniş: keläçäkkä nişan» maqalisida elimizdiki häliqlär dostluği, ana jutniŋ gšzälligi häqqidä kšp eytilidu, — däp sšzini başlidi u. — Män hazir Oral şähiridä yaşavatimän. Amma meniŋ üçün ana jutniŋ mehri bšläkçä. Jiraq-yeqinda jürgän ağinilär bir-birimizni seğinip qalsaq, mana moşu šzimiz süyini içip, nenini yäp çoŋ bolğan jutumizda baş qoşimiz. Qolumizdin kälsä, muhtaҗlarğa yardäm qilimiz. Bu qetim jut çoŋliriniŋ beşini qoşup, hayattin štkänlärni äskä elip, atilirimiz bilän biraz muŋdişayli deduq.

— Uyğurda bir yahşi maqal bar, — dedi novättiki natiq, jut mštiväri Rehimҗan Räşidinov. — «Һarvuniŋ aldi çeqi nägä maŋsa, käyni çeqimu şu yaqqa maŋidu» däp qoyimiz. Bügünki monu silärniŋ qilivatqan işiŋlarni kšrüp, bäk hoşal boldum. Biz, çoŋlar, silärni toğra yolğa başlaptimiz. Silärmu šsüp yetilivatqan yaş ävlatqa ana jutniŋ qädir-qimmiti häqqidä eytip çüşändürüŋlar. Buniŋdin keyin moşundaq baş qoşuşlarğa yaşlarnimu täklip qilişni untumayli.

Şuniŋdin keyin moşu jutni 45 jil başqurğan Mähämätҗan Һaşimov Qoşmämättiki uyğur jutiniŋ bärpa boluş tarihini sšzläp bärdi.

— Һelimu yadimda, 1962-jili 28-aprel' küni çegarini atlap, Qazaqstan diyariğa qädäm taşliduq, — däp sšzini başlidi u. — Bizniŋ bu yärgä kelip orunlaşqinimizğa 55 jil boldi. Däsläp on yättä ailä kälgän eduq. Һämmimiz tarihiy vätinimizdiki Çimpäŋzä yezisidin. Bizni moşu yärdiki «Drujba» sovhoziğa orunlaşturdi. Һškümät däsläp härbirimizgä on miŋ rubl', bir aydin keyin bolsa, birdin siyir bärdi. İş bilän täminlidi. Sovhozda şu vaqitta 75 miŋ qoy bolğan ekän. On ailä qoy beqiş bilän şuğullandi. Bu sahada Һaşim Sidiqov çoŋ utuqlarni qolğa kältürüp, Ämgäk Qizil Tuği ordenini elişqa muyässär boldi. Sovhozniŋ ihtisadiy täräqqiyatiğa jutdaşlirimiz Mitälip Һämraev, Abdrim Raziev, Davut Sidiqov, Säpär Razievmu salmaqliq hässisini qoşti. Pursättin paydilinip, qazaq qerindaşlarniŋ mehmandostluğinimu tilğa alğum kelivatidu. Ular bizni quçaq yeyip qarşi aldi. Һätta šylirini boşitip bärgänlärmu boldi. Moşu kämgiçä ular bilän bir ailiniŋ äzaliridäk yaşavatimiz.

Mähämätҗan aka šzi sovhozda 35 jil maşina haydaptu. Çimpäŋzidä muällim, andin mäktäp mudiri bolğan ekän. U 1962-jili çegaridin štkänlirini, bu yärgä kelip orunlaşqiçä tartqan җapa-mäşäqätlirini eytip, štkän künlärni äskä aldi.

— Һelimu yadimda, mäktäpniŋ mšrini üstälniŋ üstigä qoyup, hoşlişiş hetini yezip, velosiped bilän çegaridin štüp kätkän edim, — däydu Mähämätҗan aka. — Qiyinçiliqlarniŋ hämmisi käynimizdä qaldi. Keläçäk ävladimizniŋ turmuşi paravän bolsun. Ular biz kšrgän qiyinçiliqlarğa duç kälmisun.

Mähämätҗan aka hayatiniŋ 45 jilini jutniŋ җamaätçilik işliriğa beğişlaptu. «Qiriq bäş jilniŋ içidä kšrmiginim kšp, yemiginim çšp boldi» däydu Mähämätҗan aka. Bir ariliqta sabiq mäktäp mudiri yezidiki mäktäptä uyğur sinipinimu açqan edi. U muällimlärniŋ yoqluğidin tšrt jildin keyin šz paaliyitini tohtitidu. Yezidiki urpi-adät, räsim-qaidilärgimu kšp kšŋül bšlidu. Toy-tšküni šz aldiğa. Öz vaqtida, ägär kimdu-biri vapat bolsa, jigitbeşi uniŋ jiraq-yeqindiki uruq- tuqqanliriğa sovhozniŋ jük toşuydiğan maşinisi bilän berip aŋlitattekän. Bäzi vaqitlarda 100 — 200 çaqirim yol meŋivetättekän. Ätisi hämmisi namazğa ülgirip kelättekän. Jutta u bizniŋ gezitimizni täşviqat qiliş bilän billä uni šymu-šy tarqitidekän. Uniŋ bu gepigä häyran qaldim. «Bu äsli uttur poçtiniŋ väzipisi. Ular bu hizmiti üçün pul alidu» dedim uniŋğa. Jigitbeşini başlap poçtiğa barmaqçi boldum.

Uka, haҗiti yoq, birinçidin, män bu «işqa» üginip qaldim. İkkinçidin, poçtida bari-yoqi bir adäm yerim ştatta işläydu, — dedi Mähämätҗan aka.

Bügünki kündä Qoşmämättä 257 uyğur ailisi yaşaydekän. Mähämätҗan aka härbir ailini, ularniŋ turmuş-tirikçiligini, hätta ailä äzaliriniŋ müҗäz-hulqinimu yahşi bilidu. Äŋ ävzili, jutiğa kšyünidu. Ularmu, šz novitidä, jigitbeşini qädir tutup, hšrmät qilidu.

 Qarasay nahiyäsi.

Bälüşüş