UYĞUR MUZIKA SÄN°İTİDİKİ SOĞULMAS BULAQ

0
413 ret oqıldı

(Mäşhur kompozitor, professor Quddus Ğoҗamiyarovniŋ tuğulğininiŋ 100 jilliğiğa dair) Rastimni eytsam, meniŋ bu maqalini yezişimğa kšrnäklik dšlät vä jämiyät ärbabi Abdulla Rozibaqievniŋ tuğulğiniğa 120 jil toluşiğa beğişlinip štküzülgän täntänilik jiğin säväp boldi. Һäqiqätänmu şundaq. Almuta şähiridiki Җambul namidiki Qazaq dšlät filarmoniyasiniŋ kontsert zalida Quddus Ğoҗamiyarovniŋ Abdulla Rozibaqievqa beğişlanğan simfoniyasi orunlandi. Atmiştin oşuq sazändiniŋ orunlişida män tehi kšrmigän talay muzıka äsvapliridin muŋlinip çiqivatqan avazni aŋliğanda meniŋ: «Tovva, monu äsvaplarniŋ tilini biliş, seziş üçün qançimu vaqit, bilim, tšzüm keräk? Quddus aka ularniŋ hämmisini nädin ügändi?» degän oyniŋ päyda bolğinini yoşurmaymän. Tiŋşiğan adäm üçün bebaha duniya! Saz äsvapliridin nemä yoqkintaŋ? Meni tävrändürgini häm uşbu maqalini yezişimğa türtkä bolğini, mäzkür simfoniyaniŋ bari-yoqi ikkila qetim – birinçi qetim 1971-jili Almutida vä 1975-jili Moskvada orunlanğini. Mäzkür simfoniyani şu küni tiŋşiğan filologiya pänliriniŋ namziti Şämşidin Ayupov šz maqalisida alğan täsiratini mundaq täsvirläptu: «Mäzkür simfoniyani zäŋ qoyup tiŋşisiŋiz, millät peşivasi, uyğur hälqiniŋ munävvär pärzändi Abdulla Rozibaqievniŋ täğdiri vä käçürmişliri bilän çämbärças bağlanğanliğini, birdä kštiräŋgü, birdä muŋluq çiqivatqan muzıkidin yalğuz adämniŋla ämäs, bälki pütünläy bir häliqniŋ jüräk sadasini, hissiyatini çoŋqur his qilisiz. …Bu simfoniya iҗtimaiy vä iҗadiy qimmiti bilän hazirqi zaman muzıka sän°itimizni gülländürüştiki soğulmas bulaq bolup qalğusi».
Simfoniyalik orkestr üçün Abdulla Rozibaqievniŋ hatirisigä beğişlanğan 5 simfoniya 1971, 1974, 1981-jilliri yezilğan ekän. Bügün bolsa, mana, mustäqil Qazaqstanniŋ äŋ çoŋ orkestri üçinçi qetim bäş simfoniyaniŋ päqät birinila orunlavetiptu. Simfoniyaniŋ orunlinişiğa dirijerliq qilğan җumhuriyätlik vä häliqara konkurslarniŋ laureati Erbolat Ahmed'yarov bolsa, Quddus aka Ğoҗamiyarovniŋ qolida tärbiyä alğan şagirti ekän. Hälqimizniŋ munävvär pärzändiniŋ tävälludiğa munasivätlik mäzkür simfoniyaniŋ käŋ häliq ammisiğa yänä bir qetim tonuşturuluşi җahan iş boldi däp oylaymän. Moşularni aŋliğandin keyin maŋa «Quddus aka yänä nemilärni yazdi?», degän soal zadila aram bärmigäçkä, izdinip, birmunçä mälumatlarğa egä boldum.
Uyğur käspiy muzıka sän°itini juquri baldaqqa kštärgän, duniyağa tonutqan uluq kompozitorimiz, sabiq Keŋäş İttipaqi dävridä uyğurlar arisidin SSSR Dšlät mukapitiniŋ däsläpki sahibi atalğan Quddus Ğoҗamiyarovni bügünki uyğurlarla ämäs, pütkül duniya tonuydu desäm, mubaliğä ämäs. Professor, SSSR häliq artisti Quddus Ğoҗamiyarov šz iҗadiniŋ başlinişida kšpligän muzıkiliq äsärlärni yazdi: uyğur ahaŋliriniŋ mavzusi asasida fortepiano, violonçel' vä skripka üçün trio, skripka bilän fortepiano üçün «Tuğulğan kolhozda», «Uyğur ussuli» namliq tarliq kvartet, uyğur milliy-azatliq härikitiniŋ qährimani Sadir palvanğa beğişlap skripka vä fortepiano üçün sonata yaratti. Quddus Ğoҗamiyarovniŋ «Rizvangül» simfoniyalik poemisi 1951-jili SSSR Dšlät mukapitiğa sazavär boldi. Kompozitorniŋ qälimigä buniŋdin başqimu kšpligän jirik äsärlär mänsüp. «Nazugum» (1956), «Altun tağlar» (1960) operiliri, «Çintšmür batur» baleti äynä şular җümlisidin. Quddus Ğoҗamiyarov päqät birinçi uyğur operisiniŋla ämäs, 1975-jili orunlanğan däsläpki uyğur simfoniyasiniŋmu muällipidur.
Şair İlahun Җälilov kompozitorğa beğişlap «Yaŋlivaştin yaŋriğan ahaŋlar» kitavini yazdi. Şu kitaptin, gezit vä jurnallardin birqatar mälumatlarğa eriştim. Şundaqla män ädipni jiraqtin kšp kšrginim bilän tirigidä birla qetim bätmu-bät uçrişip, sšhbätlişiş bähtigä muyässär bolğan edim.
Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqiniŋ yenida 1991-jili iyun' eyida uyğur tilida ädäbiy-bädiiy «Arzu» jurnali çiqişqa başlidi. “Arzuni” däsläpkilärdin bolup qollap-quvätligänlärniŋ biri — Quddus aka Ğoҗamiyarovtur. Jurnalniŋ redaktsiyasi u çağda hazirqi Tšle bi – Ablayhan koçiliriniŋ dohmuşidiki Qazaqstan Yazğuçilar ittipaqi benasiniŋ ikkinçi qävitigä orunlaşqan edi. Quddus aka bolsa, Ablayhan bilän hazirqi Bšgenbay batır koçiliriniŋ dohmuşidiki Qurmanğazı namidiki filarmoniyadä däris beridiğan. Bizniŋ iş ornimiz yeqin bolğaçqimu, çüş mäzgilliridä pat-pat Quddus aka redaktsiyagä mehmanğa kirip, hal-ähvalimizdin hävärdar bolup turatti. Bir küni Quddus aka çüş mäzgilidä kirip käldi. Bšlmidä meniŋdin başqa heçkim yoq edi. Egiz boyluq, aq çeçini käynigä qilip iditliq tariğan, aq «futbolka» kiygän kişi işikni eçip kirivedi (män uni kšp vaqitlarda äynä şundaq aq futbolka vä uniŋ üstigä kostyum kiygän halättä kšrättim), bšlmä içi birdin yorup, kätkändäk boldi. Qädimini käŋ taşlap, asta çamdap, maŋa yeqinlaşqan kişi ornumdin irğip turğinimni kšrüp, oŋ qolini kštärdi.
— Boldi, boldi, oğlum. Oltirivär. Bšlmigä kirdimmu, män seniŋ aldiŋğa barimän, — däp hazirla kštärgän qolini maŋa sundi.
— Ähmätҗan kšrünmäydiğu? Salamätligi yahşidu? — däp soridi Quddus aka yenimdiki orunduqqa oltarğandin keyin.
— Aka, tšvändä bolup qaldiŋiz. – Ävu, Ähmätҗan akiniŋ orniğa, juqurida oltarsiŋiz bolatti, — dedim Quddus akiniŋ meniŋdin tšvän orunduqta oltarğiniğa hiҗalät bolup.
— Öyniŋ juquri – tšvini bolmaydu, uka. – Män degän kelip-ketär mehman. Silär hizmättiki kişilär. Hiҗalät bolmay, oltirivär, — däp tšş yançuğidin qäğäzlärni çiqardi vä inçikä, uzun barmaqliri bilän qatlaqliq qäğäzniŋ qiridin yänä bir sirğaç, maŋa uzatti.
— Monularni Ähmätҗanğa berip qoyarsän. Özi bilidu, — degäç ornidin turdi. — Ähmätҗanğa salam eyt, Quddus akam kelip kätti därsän, — däp qelin yağaç işikni iştirip, sirtqa qädäm taşlidi.
Mänmu käynidin uzitip çiqtim. Şu çağda:
— Uka, yazniŋ yezida bšlmidä solinip oltarğiçä, җür, meniŋ bilän biraz aylan. Öp-çšrini peqirap kelimiz, — dedi.
«Vaqtim yoq» däp eytalmidim. Çünki meni addiy kişi ämäs, daŋliq Quddus Ğoҗamiyarovniŋ šzi säyligä täklip qilivatatti. Quddus akiniŋ şu päyttiki eytqan sšzliri dilimni yorutup, ilhamlandurğan edi. Çoŋ yolniŋ biqinidiki eriqtin atlap, yolni kesip štmäkçi bolup utturla maŋdim.
— Hälqimizdä «Aldiriğan şäytanniŋ işi» däydu. Uni bilişiŋ keräk, ukam — dedi helila käynimdä qalğan Quddus aka. – Ändi, bilip turup, monu çoŋ yolni kesip štmäkçi bolğiniŋni bayqidim. Nägä aldiraysän? Äynä, jigirmä çamdam yärdä svetofor turidu.
Män šzämniŋ aldiraşliq qilğan işimğa hiҗalät bolup, ändi uniŋ bilän qatarlaştim. Egiz boyluq Quddus akiniŋ käynidä män šzämni huddi bir qalqanniŋ himayisidä turğandäk his qildim. Çoŋ yoldin štüp bolğiçä Quddus aka gäp qilmidi. Çätkä çiqişimiz bilän aldirimay, asta soal qoyuşqa başlidi. Män hoşalliğimdin ços-ços җavap berivatimän.
— Tegi-tätiŋ nädin?
— Çeläk, Qaraturuqtin.
— Һä, Märiyämniŋ jutidin ekänsändä?
— Şundaq, aka, Märiyäm Semätova bilän bir koçida turğanmiz.
— Һäy, Märiyäm, Märiyäm! Yaşla ketip qalda. Äҗayip talantliq aktrisa edi.
— Aka, siz Qaraturuqta bolğanmu?
— Bolğan, ukam. Avut Sattarov degän sovhoz rähbiriŋlar barğu? Äynä şu kişiniŋ täklivi bilän birnäççä qetim yezaŋlarda mehmanda bolğanmän. Qayran yaşliq! Һazir şu vaqlar qaytip kälsiğu! Uzun boldi u yaqlarğa çiqmiğili. Bir berip, aylinip keläy däymän, vaqit qis. İş, tirikçilik, —däp sol qoliniŋ barmaqliri bilän beşidiki aq ariliğan çeçini arqisiğa silap qoydi.
«Bala — baliniŋ işi çala» degini rast ekän. Şu çağda yalğandin bolsimu «halisiŋiz apirip keläy» däp qoymiğinimğa helimu puşayman qilimän. Ättäŋ, eğizimniŋ yeli ediğu, kšŋli huş bolup qalar edi… Nemişkä demidim desäm, hazir җavap tapalmaymän. Yalğan eytişni halimidimmu, yä u vaqitlarda astimda maşina bolmiğaçqa, qisilip qaldimmu, bilmäymän, äytävir, eğizimdin Quddus akiniŋ kšŋlidin çiqidiğan gäpni qilalmiğinim häq.
— Nädä oquduŋ?
— Leningradta.
— Sankt-Peterburg degin. Qandaq, şähär yaqtimu?
— Aka, äҗayip şähär. Adämlirigä häyran qaldim.
Nemisigä? – häyran bolup, — maŋa qaridi Quddus aka.
U çağlarda män häqiqätänmu saddä ekänmän. Bolmisa mundaq sšzni qilattimmu?
— Qançä jürsämmu, biräsi millitimni sorimidi, — dedim häqiqätni yoşuralmay.
Quddus aka külüp kätti. Lekin, nemigä külginini, maŋa eytmidi. Һazir oylaymän. Meniŋ haŋliğimğa baha bärgän boluşi keräk. Amma soal qoyuşni davam qildi. Mänmu eräŋ qilmay, çaŋ-çaŋ sšzläp, Quddus akiniŋ yenida işäşlik kelivatimän. Moşu tapta män šzämni bu duniyadiki äŋ bähitlik insandäk his qilğan edim. Çünki meniŋ yenimda işäşlik qorğan – çoŋ häriplär bilän yezilidiğan insan, uluq kompozitor Quddus aka Ğoҗamiyarov sšhbätdaş bolup kelivatidu ämäsmu!
— Petergof, Kunskamera, Ermitajda bolduŋmu?
— Boldum, aka. Meniŋ bilän billä oquğan, Belorussiyadin kälgän bir qiz: «Bu şähärgä beşimizni taşqa ursaqmu qaytip kelälmäymiz. Şuŋlaşqa boş vaqtimizda şähärniŋ gšzäl җaylirini, tarihiy yadikarliqlirini, mirasgah, teatrlirini kšrüvalayli» degäçkä, biraz yärlärni aylinip, kšrüp çiqtuq. Ändi şu belorus' qizğa apirin! Toğra eytqan ekän. Şuniŋdin keyin u yaqqa baralmidim.
Kunskamerida nemini bayqidiŋ?
Män oylinip qaldim, Quddus aka nemini kšzdä tutuvatidu? Adämniŋ tšrilişidin tartip härhil «mšҗüzilär» bu yärdiki qutilardin orun alğan. “Qaysi täräptin meni sinimaqçi boluvatidiğandu”, — däp oylinip qaldim. Tiniçlinip, ğämdä qalğinimni säzgän Quddus aka yänä soal qoydi.
Uyğurlarni kšrdüŋmu?
Därru yadimğa käldi. Һärhil millätlärgä munasivätlik momlinip yasalğan häykällär arisida är-ayal uyğur dehinimu bar edi.
— Һä, kšrdüm, aka.
— Demäk, tehiçä bar ekändä. Yahşi, yahşi. – Teatrliriğa beripsän, nemä kšrdüŋ? – däp kšz qirida maŋa qaridi.
— Amerikiniŋ bir top artistliri Leningradqa «Qädähtiki oğa» namliq spektakl' elip käptu. «Çätälliklär qandaq oyun kšrsitidekin?» degän oyda berip, uniŋ rus tilidiki tärҗimisini kšrdüm. Amma muällipi esimdä yoq.
— Nahayiti yahşi, uka. Vaqtiŋni boşqa štküzmäpsän, — deyişigä aldimizda päyda bolğan yoğandin-yoğan bir qazaq kişi Quddus akiğa ikki qolini qoşlap «Ässalamualeykum, aqsaqal» däp egilip salam bärgäç, uniŋ bilän quçaqlişip kšrüşti. Һaŋqetip qarap turğinimni bayqiğan «yoğan kişi», Quddus akiniŋ oğli däp qaldimu, menimu bağriğa basti. Şu tapta uluq kompozitorniŋ hšrmiti arqiliq mänmu hšrmät, izzätkä erişkinimgä mämnun boldum. Dilim qandaqtu-bir til bilän eytip yätküzgüsiz illiq hissiyatqa bšländi. Män u kişini tonumidim. Bälkim, Quddus akiniŋ yeqin tonuşliridu. U päyttä meniŋ üçün uniŋ ähmiyiti yoq edi. İkkisi bir-birigä tazimu yeqinçiliq qilip gäpkä çüşivedi, «Qoy, ikkisiniŋ gepigä arilaşmay», däp šzämni äriksiz çätkä tarttim. Quddus aka birdin çüşändi. Maŋa burilip qariğan u, yänila oŋ qolini kštirip, «yänä kšrüşkiçä» degän mänada şilttidä, qazaq qerindaş bilän, huddi meniŋ bilän hazirla sšhbätläşkändäk, yolini davam qildi.
Uyğur hälqiniŋ munävvär pärzändi, SSSR Dšlät mukapitiniŋ laureati, daŋliq kompozitor Quddus aka Ğoҗamiyarov bilän täsadipi uçrişiş pursiti uniŋdin keyin bolmidi.
İsmini ävladi yadqa alidiğan Quddus aka Ğoҗamiyarov 1994-jili 8-aprel' küni vapat boldi. Uniŋ murdisi «Keŋsay» qäbirstanliğiğa qoyulğan. 2005-jili 3-may küni uniŋ nami җumhuriyätlik Uyğur teatriğa berildi. Һäykältaraş Mähämätҗan Abdullaev vä memar Ärkin Mämätbaqievniŋ layihisi asasida bronzidin işlängän byusti bügünki kündä šziniŋ ismi bilän atalğan Uyğur teatriniŋ benasi aldida mäğrur halda turmaqta.
***
Moşu maqalini yeziş җäriyanida İnternet torliriğa kirip, härhil mänbälärdin kiçik-kiçik mälumatlarni jiğdim. «Bir äsir yaşisaŋmu, äsirlär boyi oqi» degini rast ekän. Tor sähipiliridä Quddus Ğoҗamiyarov häqqidä ilgiri-keyin aŋlimiğan kšpligän mälumatlarni kšrüp, häyran boldum. Bu kişiniŋ nahayiti eğir zamanlarda hayat sinaqliriğa bärdaşliq berip, oqup, bilim elip, uyğur käspiy muzıkisini rivaҗlanduruş, uni duniyağa tonutuş yolida kšpligän işlarni qilğiniğa apirin äylidim.
Daŋliq professor Evgeniy Brusilovskiy Quddus Ğoҗamiyarov häqqidä mundaq yazidu: «Meniŋ şagirtlirim arisida Quddus Ğoҗamiyarov alahidä orunda turidu. U meniŋ aldimda jigirmä yaşliq jigit qiyapitidä tuyuqsiz päyda boldidä, şu qiyapättä saqlinip qaldi. Qarisam, iştan-kšynigigä yamaq selinğan, uzun boyluq, oruqtin-oruq jigit yalaŋ ayaqliriğa kalaç selivaptu. Beçariniŋ atisi u kiçik vaqtida šlüp kätkän ekän. Anisi män hizmät qilivatqan muzdram tehnikuminiŋ fortepiano bšlümidä edän juyğuçi bolup işlättekän. Meniŋ aldimda yalaŋ ayaq, aç-zerin turğan baliniŋ däsläpki sšzigä män häyran qaldim. U yalvuruş bu yaqta tursun, «Aka, män kompozitor bolimän. Meniŋ oqup, bilim elişimğa yardäm qiliŋ» degän edi qät°iylik bilän. Oçuğini eytsam, jigirmä yaşliq bala royal'da naçar oynatti. Äpçillik uniŋda yoq, şuŋlaşqa bu sahada uniŋdin heçbir yeŋiliq kütüş mümkin ämäs edi. Ändi uniŋ kompozitorluq qabiliyiti meni šzigä mäptun qilivaldi. Oqup jürüp däsläpki äsärlirini notiğa salğanliğini kšrdüm. Bu jigittin bir nemä çiqidiğiniğa kšzüm yetip, az-azdin mäşiqlinişkä başlidim. Şundaq qilip, uyğur hälqi tarihida däsläpki käspiy kompozitor boluş hahişini bildürgän yaş jigit päyda boldi. Meni uniŋ keläçigi qiziqturğan edi. Quddusniŋ yaş vaqtidin mähsätkä intiliş, tärtipkä beqiniş, yenik oylarğa berilmäslik hususiyätliri kšrünüp turatti. Quddus tamaka çekişkä, şarap içişkä qiziqmidi, hayatniŋ härhil yenik häväsliridin jiraq boldi. Ana vä bala šy taziliğuçiniŋ kiçikkinä ayliğiğa yaşidi. Ularniŋ šyi häqiqiy gämini äslitätti. Qol bilän lay urulğan biraz egizliktiki tamğa kiçikkinä derizilär ornitilğan edi. Qomuç vä çšptin yepilğan šyniŋ šgüzidin yamğur dayim štüp ketätti. Uniŋsizmu šzlügidin zäy tartip turğan edän sazliq kšlgä aylinatti. Anisi oğliniŋ bu kämbäğäl käsipni taşlişini halatti. Başqiliriniŋ baliliri ohşaş bazarda soda-setiq qilip, uyğurniŋ birär bay qiziğa šylinip, kšrnäklik kişilärdin boluşini arman qilğan.
Biraq Quddus boy bärmidi. Aç qalsimu, yamaq iştanlarda jürsimu, oquşini taşlimay, kšzligän mähsitigä intildi. Öziniŋ dadiliği häm tirişçanliği nätiҗisidä Moskva konservatoriyasigä oquşqa çüşidu. Biraq Uluq Vätän uruşi başlinişi bilän uni härbiy säpkä elip ketidu. U yaqtin Quddus maŋa qiysiq-qiysiq hšsnisi bilän hätlärni yezip turdi. Uruş ayaqlişişi bilän šziniŋ arminini ämälgä aşuruşqa kirişidiğanliğini, konservatoriyadä meniŋ uniŋ üçün bir orun tutup turuşumni iltimas qilğan hätlärni yazğan».

Q.Ğoҗamiyarov yaratqan äsärlär tizimi:«Nazugum» (1956), Nurğisa Tlendiev bilän birliktä «Altun tağlar» (1960), «Sadir palvan» (1975) operilirini, «Çin-Tšmür» (1967) baletini, «Yättisu gülliri» oratoriyini, sšzini Tuman Moldağaliev yazğan (1970), «Vätän» (1986) kantatisini, simfoniyalik orkestr üçün Abdulla Rozibaqievniŋ hatirisigä 5 simfoniya, (1971), (1974), (1981), «Täklimakan»simfoniyasini (1984) yazdi. «Rizvangül» (1950), «Azatliq häqqidä nahşa» (1954) simfoniyalik poemilarni, «Qizil bayraq yälpüldäydu» (1959) uvertyurisini, «Mäşräp» (1972) kšrünüşini, üç syuita (1955, 1967, 1969), simfoniyalik ussullar (1952), qazaq häliq äsvapliri üçün «Mäyrämlik poema» (1952), «Hitay lirikisi» (1953), «Uyğur ussulliri» (1956), «Märğul» (1967), «Qazaq ussulliri» (1972), «Uyğur ahaŋliri» (1973), orkestr trubisi üçün kontsert (1973), hor vä orkestr üçün «Uyğur kolhozidiki keçä» syuitisini (sšzi Q.Һasanovniŋ, 1957), «Dostluq yoli» (sšzi Q.Bekhojinniŋ, 1958), «Lenin partiyasi» (sšzi T.Jarokovniŋ, 1962), «Alitağ häqqidä oy» poemisini (sšzi Ä.Tajibaevniŋ, 1968), hor üçün «Kolhoz etizliğida» (1949), uyğur häliq nahşiliri mavzusida syuitilirini (1969), uyğur häliq mavzuliriğa asaslinip tarliq kvartet üçün «Tuğulğan kolhozda», (1950), uyğur häliq çalğu äsvapliri ansambli vä hori, nahşiçiliri üçün «Güllängän tiŋ», uyğur häliq mavzuliri üçün variatsiya äsärlirini (1954), skripka vä fortepiano üçün «Ussul» (1947), «Uyğur ussuli» (1948), Sonata (1949), «Bšşük nahşisi vä ussul» (1967), «İkki p°esa» (1973), violonçel' vä fortepiano üçün «Elegiya» (1938), «Andante» (1949), «Oylar, monolog vä sšhbät (1969), al't vä fortepiano üçün «Üç p°esa» (1976), fortepiano üçün «Balilar al'bomi» (15 fortepianiliq p'esa), «Altä kiçikkinä prelyudiy» (1937), «Ballada» (1937), «Käçki hekayä» (1937), «Aydiŋ käç» (1937), «Sšzsiz nahşa» (1938), «Yärläş marşi» (1938), «Kolhoz yaşliri» (1938), «Sšzsiz nahşa» (1939), «Val's» (1939), «Ussul» (1939), «Prelyudiya» (1939), «İkki noktyurn» (1939), «Prelyudiya-poema» (1947), «Noktyurn» (1947), «Prelyudiya» (1947), «Noktyurn» (1948), «Bahar käldi» (1955), «Bahar nahşisi» (1955), «Quyaş nuri» (1955), «Ahirqi qar» (1964), «Yamğur» (1964), Tšrt p'esa (1977), avaz vä fortepiano üçün romanslar, «Sadir palvan» spektakliğa muzıka.
Mümkin untulup qarğanlirimmu bardur, amma İnternettiki mälumatlar moşundaq ekän. Şundaqla Quddus Ğoҗamiyarov tšvändiki ataq vä mukapatlarğa muyässär bolğanliğidinmu yänä bir qetim hävär taptim: Qazaq SSRniŋ hizmät kšrsätkän sän°ät ärbabi (1954), Qazaq SSRniŋ häliq artisti (1973), SSSR häliq artisti (1987), «Rizvangül» poemisi üçün üçinçi därijilik Stalin mukapiti (1950-1951), üçinçi simfoniyasi üçün Qazaq SSRniŋ Dšlät mukapiti, Lenin ordeni (1959), «Oktyabr' İnqilavi» ordeni (1977), «Ämgäk Qizil Tuği» ordeni (1971), «Һšrmät Bälgüsi» ordeni (1961), «1941— 1945-jj. Uluq Vätän uruşida Germaniya üstidin qazinilğan ğalibiyät üçün» (1947) medali bilän mukapatlanğan.
Avut MÄSİMOV,  yazğuçi.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ