Ğeni baturni äslisäm…

0
266 ret oqıldı

Һärqaçan Ğulҗa yolida maŋğanda, Ğeni baturniŋ häykili aldida tohtap, dua qilimän. Uniŋ häykili qäbirstanniŋ yenidiki dšŋdä alaytänla qäd kštirip turidu.
Pat-patla buniŋdin ottuz jil burun Ğeni batur bilän kšrüşkän künlirimni äskä alimän. Uniŋ yoğan qolliri tehi kšz aldimda. Uyğur nahiyälik häliqqä mäişiy hizmät kšrsitiş kombinatida avtoişhana yetäkçisi bolup işlävatqan çağlirim edi. Bir küni Ğeni baturniŋ arişaŋğa kälgänligini vä u yärdä Mänäş hädämniŋ šyidä däm elivatqanliğini aŋlap, yolğa çiqtim. Yär astidin çiqivatqan issiq su eriqta liqqidä eqivatatti, eriqniŋ ikki çetigä däräqlär tikilgän. Şu eriqniŋ qeşidiki däräq sayisiğa yağaç karivät yasilip, uniŋ üstidä yoğan bir adäm yetiptu. Bu Ğeni batur ekän. Män uniŋ qeşiğa kelip, «Ässalamu äläyküm, Ğeni aka», däp qolumni sundum. Umu maŋa qolini sundi, meniŋ qolum uniŋ bir qoliniŋ barmaqliriniŋ arisidila qaldi. Ğeni baturniŋ putidiki barmaqliriniŋ uçi kesilgän. Yä baturniŋ putlirini türmidä kesivätkänligini, yä üşşüp ketip, kesilgänligini män uniŋdin äyminip soralmidim. U qolumni tutqiniçä: «Sän qäyärdin käldiŋ?», dedi. Män Çonҗidin kälgänligimni vä işlävatqan iş ornumni eyttim.
– Sän, Çonҗidiki Yüsüpҗanniŋ inisi Һosmanҗan qarini bilämsän? – däp külüp qoydi.
– Bilimän, Ğeni aka.
– Һä, şuniŋğa eytip qoy, maŋa 12-razmerliq kalaç ävätivätsun!
– Maqul, salimiŋizni därru yätküzimän, amal qançä, bizdä kalaç yoq, ambardin izdäştürüp kšräy, ägär bolsa, šzäm elip kelimän.
Şu arida Dovundin Bäҗirä hädä Ğeni baturni yoqlap çiqiptu. «Bu qaysiŋ» devidi, «Ğeni aka, siz bizni Ğulҗidiki Һärämbağ qorğinida düşmänlärdin qutuldurğan ediŋiz. Sizni moşu yärdä däm elivetiptu däp aŋlap, yoqlap käldim», dedi. Män Ğeni batur bilän hoşlişip, Çonҗiğa qayttim. Kelipla RayPOniŋ ambiriğa käldim, äpsus, u yärdä män izdigän kalaç yoq ekän. Şu yärdinla Һosmanҗan akiniŋ šyigä bardim. U işigidiki bäldiŋdä koçiğa qarap oltiriptu. İkkimiz kšrüşüp, män Ğeni baturniŋ salimini eytivedim: «Häp, maŋa näççä adämdin salam eytiptu, yä dukanda, yä ambarda undaq razmerliq kalaç yoq ekän. Almutiğa maŋğanlarğimu җekilidim, uyat boldidä» däp hiҗalätçiliktä qaldi u.
Buniŋdin qiriq jil ilgiri kšrnäklik yazğuçi häm dramaturgimiz Ziya Sämädiniŋ «Ğeni batur» kitavini oquğinim esimğa çüşti. Häliqqä mäişiy hizmät kšrsitiş kombinatida Yüsüpҗan isimliq adäm qäläyçi bolup işlätti. Bu batur millätpärvär insan Ğeni batur bilän billä milliy-azatliq inqilavida hälqimizniŋ keläçigi üçün küräşkän edi. U çarviçilarğa qazanmäş kanay vä başqimu turmuşqa haҗätlik närsilärni yasatti. Män Yüsüpҗan akiniŋ šyidin qazanmäşni aldim, u mäşlärniŋ kanayliriniŋ tehi täyyar ämäsligini vä uniŋ üçün keyiniräk kelişim keräkligini eytti.
– Yüsüpҗan aka, siz Ğeni batur bilän billä küräş qilğanmu? – soridim uniŋdin.
Һä, biz Ğeni batur bilän Nilqidiki җäŋdä düşmän üstidin ğalibiyät qazanduq. Ğulҗa şähirini azat qilip, nurğunliğan häliqni türmilärdin qutuldurduq. Şu җäŋlärdä kšrsätkän qährimanliğim üçün orden vä medal'lar bilän täğdirländim, – dedi u.
«Ğeni batur» kitavidiki «Yüsüpҗan» siz bolamsiz?», – däp yänä soal qoydum uniŋğa.
Һä-ä, män, – dedidä, uzaq oylinip qaldi, başqa gäp qilmidi.
2007-jili ŞUARni ziyarät qildim. Ğulҗa şähiridiki «Vaŋ Qadir» beğiğa җaylaşqan mirasgahida boldum. Şu mirasgahtiki bir qizdin «Siŋlim, Ğeni batur toğriliq mälumatlar barmu?» däp sorisam, «U toğriliq yezilğan hatirilärni jutdaşliri elip kätti», däp җavap bärdi u.
2017-jili Almuta bilän Yarkäntniŋ ariliğiğa selinğan avtoban işqa qoşuldi. Uyğur vä Panfilov nahiyäsigä maŋğan yoluvçilar uttur şu çoŋ yol bilän maŋidiğan boldi. Şuŋlaşqa Ğeni baturniŋ bar turğan Jaŋaturmıs yezisini aylinip štüşkä toğra kelidu. Һär halda, yeŋi yol bilän maŋğandimu, şu yeziniŋ uduliğa kälgändä, Ğeni baturniŋ rohiğa dua qilip štidiğan boldum.
Җahangär İLİYaSOV,
Uyğur nahiyäsiniŋ Pähriy grajdini.
Almuta şähiri.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ