Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaevniŋ häliqqä «Prezidentniŋ Bäş iҗtimaiy täşäbbusi» muraҗiiti

0
401 ret oqıldı

Qwrmetti qazaqstandıqtar!
Naurız ayınıŋ elimizdiŋ Täuelsizdik küntizbesinde erekşe ornı bar. Kšktemniŋ alğaşqı küninde biz Alğıs aytu künin atap štemiz.
Sonımen birge, bwl – Qazaqstan halqı Assambleyası qwrılğan kün.
Wlıstıŋ wlı küni – Naurız meyramı şuaqtı kšktem ayınıŋ enşisinde.
Qımbattı äyelderimizdi de merekesimen naurız ayında qwttıqtaymız.
Osı izgi oqiğalardıŋ bäri Qazaqstan halqın biriktire tüsedi.
«Ruhani jaŋğıru» bağdarlaması da osığan bağıttalğan.
Biz eldiŋ birligi men memlekettiŋ sındarlı sayasatınıŋ arqasında barlıq sınaqtardan abıroymen šttik.
El iesi qazaq halqınıŋ maŋına wyısqan barşa etnostar onı joğarı bağalaydı.
Büginde Almatı, Batıs Qazaqstan, Jambıl jäne Oŋtüstik Qazaqstan oblıstarında «Qazaq eline mıŋ alğıs» attı monumentter boy kštergen.
Osınau izgi bastamalar halqımızdıŋ keŋpeyili men darhan kšŋilin kšrsetedi.
Jaqsılıqtı jadında saqtay bilgen eldiŋ ruhı qaşan da biik.

Һšrmätlik qazaqstanliqlar!
Mart – Mustäqillik kalendaridiki alahidä ay. Martta biz Minnätdarliq künini nişanlaymiz.
Şu närsä rämzgä egä boluvatiduki, bu şuniŋ bilän bir vaqitta Qazaqstan hälqi Assambleyasi qurulğan vaqit.
Martta hälqimiz muqäddäs Noruz mäyrimini nişanlaydu.

(Ahiri 2-bättä).

Şundaqla martta biz än°änä boyiçä qimmätlik hanim-qizlirimizni täbrikläymiz.
Moşu barliq vaqiälär Qazaqstan hälqini җipsilaşturidu.
Näq häliqniŋ birligi vä toğra dšlät säyasiti tüpäyli biz barliq sinaqlardin şäräp bilän štäliduq.
Һazir Qazaqstanniŋ tšrt vilayitidä – Almuta, Җambul, Ğärbiy Qazaqstan vä Җänubiy Qazaqstan vilayätliridä – qazaq hälqigä Minnätdarliq monumentliri eçildi.
Moşu barliq yadikarliqlar Qazaqstanniŋ türlük etnik topliri täripidin ularni qiyin päytlärdä qollap-quvätligän yärgä vä häliqkä minnätdarliq süpitidä ihtiyariy selindi.
Moşuniŋ šzi bizniŋ milliy tarihimizğa şunçilik çoŋqur hšrmät bildürgänligi üçün qazaq hälqiniŋ şuniŋğa җavavän minnätdarliğini päyda qilidu.
Moşu šzara hšrmät vä işänçä hälqimizniŋ birligini vuҗutqa kältüridu.
Bu barliq qazaqstanliqlarniŋ käŋ peyilliğini tästiqläydiğan muhim ählaqiy başlanmidur.
İşinimänki, minnätdarliq hämmimizni uluqlaydu.
Һärbir qazaqstanliq zamaniviy Qazaqstanniŋ šsüşigä šz hässisini qoşti.
Män etnomädäniy birläşmilärdin alahidä minnätdarmän.
Biz birlişip nahayiti muräkkäp dävirdin šttuq.
Män mustäqillikniŋ häl qilğuçi päytliridä dayim meni qollap-quvätligän hälqimizdin minnätdarmän.
Bolup štkän barliq prezident saylamlirida häliq meni yäkdilliq bilän qollap-quvätlidi vä saylidi.
Bu meniŋ üçün äŋ aliy mukapat.
Näq mana moşu maŋa işläş üçün küç-quvät äta qildi.
Män hälqimizniŋ ätiki küngä işäşlik qarişi üçün işligän, işlävatimän vä işläymän.
Näq şuŋlaşqimu bügün Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Parlamentida män hälqimgä yeŋi iҗtimaiy täşäbbuslar bilän muraҗiät qilivatimän.
Män helidin buyan bu qädämni oylap jürättim.
Biraq Qazaqstanğa küç vä mäbläğ toplaş keräk boldi. Mana ändi vaqit käldi!
Җämiyitimizniŋ iҗtimaiy birligini mustähkämläş boyiçä eniq küç çiqiriş vaqti käldi.
Şundaqla buni miqiyasliq iҗtimaiy layihilär arqiliq ämälgä aşuruş keräk.
Dšlät äynä şundaq ämäliyatta ämäliy çarilärni kšrüvatidu.
«Qazaqstan – bizniŋ umumiy šyümiz» ideyasi yeŋi çoŋqur mäzmun bilän beyişi keräk.
Män yeŋi täkliplärniŋ muhimliğini hesapqa alğan halda šzämniŋ härbir qazaqstanliqniŋ paravänligini tehimu yahşilaşqa qaritilğan yeŋi iҗtimaiy täşäbbuslirimni silär bilän muhakimä qiliş üçün Parlament palatiliriniŋ vä Һškümätniŋ birläşkän mäҗlisini çaqiriş täşäbbusini kštärdim.
Därhal şuni eytimänki, bügün täklip qilinidiğanniŋ hämmisi hesaplanğan programma.
Bu häliqniŋ bähit-saaditi üçün kšzdä tutulğan äqilgä muvapiq vä şuniŋ bilän billä keläçäkni kšzligän layihä.
Män işinimänki, güllängän Qazaqstan – bu hämmidin aval dšlätniŋ himayisini, qollap-quvätlişini vä ğämhorluğini sezivatqan häm uniŋğa şundaq vätänpärvärlik bilän җavap berivatqan šzigä işäşlik adämlär.
Şuŋlaşqa biz bügün yeŋi miqiyasliq iҗtimaiy layihilärgä bolğan yolni eçivatimiz.
Qimmätlik dostlar!
Bügün biz iҗtimaiy yeŋilaş yoli boyiçä yeŋi, miqiyasliq qädämni taşlaşqa täyyar.
Män Prezidentniŋ Bäş iҗtimaiy täşäbbusini täklip qilimän.

BİRİNÇİ TÄŞÄBBUS: «ҺÄRBİR AİLÄ ÜÇÜN TURUŞLUQ ÖY SETİVELİŞNİҢ YEҢİ İMKANİYÄTLİRİ»
Biz grajdanlirimizniŋ šy setiveliş imkaniyitini käŋäytiş üçün keyinki jillarda nurğun işlarni ämälgä aşurduq.
2017-jili 11,2 million kvadrat metr turuşluq šy paydilinişqa berildi.
Bu rekordluq räqäm.
Amma bu azliq qilidu.
Moşu kämgiçä kšpligän ailä šz šyigä egä ämäs.
Bu nahayiti iҗtimaiy ähmiyätkä egä problema.
Turuşluq šy ipotekisidin käŋ amminiŋ paydilinişini aşurup, uni häl qiliş üçün barliq şaraitni yaritiş keräk.
Һärbir işlävatqan adäm nesiyägä pätir setivalalaydiğan vä ailäviy byudjet imkaniyätlirini hesapqa elip, moşu qärizni tšläläydiğan ärzän resurslarni beriş mehanizmliri keräk.
Şuŋlaşqa män «7 – 20 – 25» programmisini işqa qoşuşni täklip qilimän.
Һärbir işlävatqan qazaqstanliq tšvändiki şärtlär boyiçä täŋgä hesavida ipotekiliq qäriz eliş imkaniyitigä egä bolidu.
Nesiyä boyiçä mukapat stavkisi – jiliğa hazirqidäk 14 – 16 ämäs, bälki 7 payizdin aşmaydu.
Ägär bügün banklar däsläpki bädälni 30, bäzidä 50 payizğiçä täläp qilsa, ändi moşu programma boyiçä däsläpki bädäl 20 payizdin aşmasliği keräk.
Nesiyä qäräli 10 – 15 jil ämäs, bälki adämlär üçün ayliq tšläm miqdarini azaytiş üçün 25 jilğiçä bolidu.
Buniŋ üçün Milliy bankniŋ, ikkinçi däriҗilik banklarniŋ vä fond baziriniŋ imkaniyätlirini paydiliniş zšrür.
Milliy bank mähsus kompaniyani vuҗutqa kältürüşi keräk, u kam degändä 1 trillion täŋgini җälip qilip, banklar juqurida atalğan şaraitta beridiğan yeŋi ipotekiliq nesiyälärni setivelişqa ävätidu.
Programmini ämälgä aşuruş turuşluq šy quruluşiğa küçlük sür°ät beridu.
Nätiҗidä millionliğan qazaqstanliqlar üçün turuşluq šy setiveliş oŋay bolidu.
Bu şundaqla ihtisatniŋ, kiçik vä ottura tiҗarätniŋ šsüşigä işläydu, yeŋi iş orunlirini vuҗutqa kältüridu.
Kšpligän grajdanlirimizniŋ armanliri realliqqa aylinidu.

İKKİNÇİ TÄŞÄBBUS: «İŞ ҺÄQQİ TÖVÄN HADİMLARNİҢ İŞ ҺÄQQİNİ AŞURUŞ ÜÇÜN SELİQ JÜKLİMİSİNİ TÖVÄNLİTİŞ»

İş häqqi miqdari tšvän iş häqqi elip işlävatqan qazaqstanliqlarni qollap-quvätläş mähsitidä 2019-jilniŋ 1-yanvaridin tartip ularniŋ seliq jüklimisini 10 hässä – 1 payizğiçä tšvänlitişni täklip qilimän.
Һär ayda äŋ tšvän hesap kšrsätküçniŋ 25 hässilängän miqdaridin az iş häqqi elivatqanlarğa selinidiğan kirim seliğini azaytiş arqiliq ularniŋ seliq jüklimisini yeniklitiş keräk.
Buniŋda şu närsä zšrürki, mundaq tšvänlitiştin boşiğan mäbläğ ularniŋ ämgigigä häq tšläşni kšpäytişkä ävätilişi şärt.
Nätiҗidä mämlikät yallanma işçiliriniŋ üçtin biriniŋ, bu 2 milliondin oşuq adäm, iş häqqi işbärgüçigä jüklimini kšpäytmästin šsidu degän sšz.
Uniŋdin keyin Һškümät kirim seliğiniŋ progressiv šlçimini җariy qiliş imkaniyitini qarap çiqişi keräk.

ÜÇİNÇİ TÄŞÄBBUS: «ALİY BİLİMGÄ EGÄ BOLUŞNİ ҺÄM UNİҢ SÜPİTİNİ AŞURUŞ VÄ STUDENT YaŞLARNİҢ YaŞAŞ ŞARAİTİNİ YaHŞİLAŞ»
Bügünki taŋda mämlikät aliy oquş orunlirida 530 miŋdin oşuq yaş oquvatidu, ularniŋ 30 payizğa yeqini dšlät täripidin berilivatqan grantlar boyiçä bilim almaqta.
Aliy bilimgä egä boluşni vä uniŋ süpitini aşuruş üçün tšvändiki çarilärni täklip qilimän.
2018 – 2019-oquş jilida här jili bšlünüvatqan 54 miŋ grantqa qoşumçä 20 miŋ grant bšlüş keräk.
Ularniŋ 11 miŋi tehnikiliq mutähässisliklär boyiçä bakalavrlarni oqutuşqa bšlünidu.
Bu tšrtinçi sanaät inqilavi şaraitidiki yeŋi ihtisatta täläp qilinidiğan miŋliğan mutähässislärni täyyarlaş imkaniyitini beridu.
Sšz hämmidin aval ähbarat tehnologiyaliri, robototehnika vä nano-tehnologiya sahaliridiki injenerlar, mutähässislär toğriliq boluvatidu.
Bumu dšlätniŋ yaşlirimizğa ğämhorluq qilişidur.
Tehnikiliq vä yeza egiligi mutähässisligi boyiçä barliq aliy oquş orunliridiki yeŋi grantlar bahasini milliy aliy oquş orunliridiki grantlar däriҗisigiçä aşuruş zšrür.
Bu çarilär ottura mäktäp uçumkarliriniŋ aliy bilim elişqa җälip qilinişini kšpäytiş imkaniyitini beridu, bumu umumduniyaviy trend bolup hesaplinidu.
Bu insan resursiğa bšlünüvatqan mäbläğ.
Duniyaviy ülgilär boyiçä bilim beriş sistemisini vuҗutqa kältürgändä studentlarniŋ oquş vä yaşaş şaraitiğa munasip diqqätni kšpäytiş keräk.
Һazir aliy oquş orunliri vä kolledjlarniŋ studentlirini yataqhanilar bilän täminläş mäsilisi käskin turuvatidu.
Bu väzipini häl qiliş üçün aliy oquş orunliriniŋ, kolledjlarniŋ, developer kompaniyaliriniŋ dšlät-hususiy şeriklik printsiplirida yataqhanilarni seliş işini qanat yayduruş lazim.
Dšlät, šz täripidin, Bilim vä pän ministrligi arqiliq yataqhanilarni selişqa särip qilinğan investitsiyalär qismini päydin-päy tšläşni kapalätländüridu.
2022-jilniŋ ahiriğiçä kam degändä 75 miŋ orunluq yeŋi studentlar yataqhaniliriniŋ selinişini täminläşni tapşurimän.
Bu yeqinqi jillarğa bolğan täläpniŋ šsüşini hesapqa alğan halda mäsilini toluq häl qiliş imkaniyitini beridu.

TÖRTİNÇİ TÄŞÄBBUS: «MİKRONESİYÄNİ KÄҢÄYTİŞ»
Öz işi bilän bänt vä işsiz ahali arisida ammiviy tiҗarätçilikni täräqqiy ätküzüş boyiçä jürgüzülüvatqan iş dairisidä imtiyazliq mikronesiyä beriş äŋ nätiҗidarliq mehanizm bolup hesaplinidu.
2017-jili 32 milliard täŋgilik 7200 mikronesiyä berildi.
Buniŋda «Bastau Biznes» layihisi boyiçä oquğan yänä 5 miŋ adäm šz işini başlaş aldida mikronesiyä alalmidi.
2018-jili qoşumçä 20 milliard täŋgä bšlüp, mikronesiyäniŋ umumiy bahasini 62 milliard täŋgigiçä yätküzüşni tapşurimän.
Nätiҗidä mikronesiyägä umumiy җälip qiliş 14 miŋdin oşuq adämni täşkil qilidu, bu 2017-jilqi däriҗidin ikki hässä oşuqtur.
Bu işni uniŋdin keyinki jillardimu aktiv davamlaşturuş keräk.
Mäzkür täşäbbusniŋ ähmiyiti şuniŋdiki, u miŋliğan adämlärgä šz işini eçiş imkaniyitini beridu.
Buniŋ yeza üçün, yezida tiҗarätçilikni täräqqiy ätküzüş üçün alahidä muhim ekänligini täkitligüm kelidu.

BÄŞİNÇİ TÄŞÄBBUS: «MÄMLİKÄTNİ GAZ BİLÄN TÄMİNLÄŞ»
Mustäqillik jillirida mämlikättä gaz çiqiriş jiliğa 8 milliard kubometrdin 52 milliard kubometrğiçä yätti.
Bügünki kündä mämlikättä ahalini gaz bilän täminläş däriҗisi az-kam 50 payizni täşkil qilidu.
Toqquz vilayät gaz bilän täminländi. Amma mämlikätniŋ märkiziy vä şimaliy regionliri tehiçä gazsiz qelivatidu.
Biz Qarašzek (Qizilorda vilayiti) – Jezqazğan – Qarağanda – Temirtav – Astana marşruti boyiçä magistral' gaz provodini seliş layihisini ämälgä aşuruşimiz keräk. Buniŋ üçün tegişlik mäbläğ, җümlidin häliqara maliyä institutliriniŋ layihilirini җälip qiliş täläp qilinidu.
Bu päqät 2,7 million adämni gaz bilän täminläşla ämäs, bälki şuniŋ bilän billä kiçik vä ottura tiҗarätniŋ yeŋi iş orunlirini vuҗutqa kältürüş imkaniyitini beridu.
Şundaqla ekologiya yahşilinidu.
Päqät Astanada gazğa kšçüş atmosferiğa ziyanliq çiqindilarniŋ taşlinişini jiliğa 6 hässä yaki 35 miŋ tonna tšvänlitidu.
Mäzkür layihini ämälgä aşuruş keyin mämlikätniŋ başqa regionlirinimu gaz bilän täminläş imkaniyitini beridu.
Mana Prezidentniŋ Bäş täşäbbusi.
Ularni ämälgä aşuruş yeŋi iş orunlirini vuҗutqa kältürüş imkaniyitini beridu vä mämlikät ihtisadiniŋ tehimu šsüşigä yardäm qilidu.
Һškümätkä vä Milliy bankqa ularni ämälgä aşuruş mehanizmlirini puhta işläp çiqişni tapşurimän.
Parlament deputatliriniŋ šz vaqtida qanunğa zšrür šzgirişlärni kirgüzüşini iltimas qilimän.
Moşu täşäbbuslarniŋ muhim ähmiyätkä egä ekänligini hesapqa alğan halda ularni nätiҗidarliq ämälgä aşuruş yandişişlirini käŋ muhakimä qiliş täläp qilinidu.
Şundaqla ahali vä tiҗarätçilär arisida çüşändürüş işlirini jürgüzüş muhim. «Nur Otan» partiyasi häliq üçün muhim bolğan moşu çarilärniŋ orunlinişini nazarät astiğa alidu.
Һšrmätlik vätändaşlar!
Dšlätniŋ yeŋi çariliri barliq qazaqstanliqlar üçün, elimizniŋ barliq grajdanliri üçün sezilärlik bolidu.
Җämiyät šz täğdirini Qazaqstan bilän mäkkäm bağlap, keläçäkni planlaşniŋ yeŋi imkaniyitigä egä bolidu.
Moşu programmini qanuniy bäkitiş zšrür däp hesaplaymän.
Programminiŋ ämälgä aşuruluşi «iҗtimaiy dšlät» toğriliq konstitutsiyalik normini yeŋi eniq mäzmun bilän beyitidu.
Һazirqi alämşumul şaraitta milliy birlik – bu iҗtimaiy birlik, şäkillängän dšlät bolsa – bu iҗtimaiy dšlät.
Biz käynimizgä ämäs, bälki aldimizğa qaravatimiz.
Şundaqla män işinimänki, biz birlişip, iҗtimaiy dšlätniŋ vä milliy paravänlikniŋ real, pragmatikiliq qazaqstanliq ülgisini sšzsiz şäkilländürimiz.
Ardaqtı ağayın!
Bügingi bastamalar elimiz twtas, qoğa­mımız twraqtı bolsa ğana tabıstı jüzege asadı.
Al, el birligi – eŋ birinşi, qazaqtıŋ birligi.
Jahandıq kšştiŋ basında jüretin mereyli el bolu üşin birlik pen ıntımaq aldımen šzimizge, qazaqqa kerek.
Tarihtıŋ šzi däleldegen bir aqiqat bar – halqımız birlikte bolsa küşeygen, birligi qaşsa älsiregen.
Qasqa joldı Qasım han jwrtın jwdırıqtay jwmıldıra bilgeniniŋ arqasında qazirgi qazaq jeriniŋ negizgi aumağın biriktirdi.
«El birligi – el teŋdigi» degen – osı! «Qazaq ordasınıŋ Likurgı» – Äz Täuke elin tatulıqqa wyıta bilgendik­ten qoy üstine boztorğay jwmırtqalağan zaman ornattı.
«Baylıq – baylıq emes, birlik – baylıq» degen sšz sol zamannan qalğan qağida.
El basına kün tuğan kezde barşa qazaq Abılay hannıŋ aq tuınıŋ astı­na jinalğan soŋ ğana jerin jaudan ta­zarta aldı.
«Birikken jüz bıtıraŋqı mıŋdı ala­dı» dep babalarımız osını aytqan.
Qazaqtıŋ osınau 3 hanı – el tarihındağı 3 asqar tau, olardı asqaqtatqan – el birligi.
Sonımen birge, altıbaqan alauız­dıqtıŋ kesirinen elimiz aŋırap, jerimiz qaŋırap qalğan kezder de az emes.
Bwl da – tarihtıŋ aöı sabağı.
«Ötkenge qarap, erteŋiŋdi tüze» degen šsiet bar, sebebi, štkenniŋ šnegesi – bügingi künniŋ bağa jetpes baylığı.
Osını jadında twtıp, tarihtan tağılım ala bilgen halqımız Täuelsiz­dik däuirinde tatulıq pen birliktiŋ, tınıştıq pen twraqtılıqtıŋ arqa­sında talay tabıstarğa kenelude.
Tabısımızdı eselep, täuelsiz digimizdi bayandı ete tüsu üşin biz­ge baltalasa da bwzılmaytın berik auızbirşilik kerek.
Berekeli birligimizdi kšzdiŋ qara­ şığınday saqtay alsaq, merekeli tir­ligimizge tšnetin qauip joq.
El men jerdiŋ iesi retinde Qazaq­standağı jaqsı men jamannıŋ bärine qazaq jauaptı.
Osı wlı jauapkerşilikti sezinip, barşa wlıstardıŋ wyıtqısı bolıp, šzgege šnege kšrsete bileyik.
Sonda ğana, halqımızdıŋ atın ielen­gen qasietti Qazaqstanımız kšrkeyip, dami beredi.
Elimizdiŋ kšŋili jaylı, twrmısı may­lı boladı.
Osını ünemi este twtıp, tıŋ mindet­terdi tındırımdı jwmısqa wlastırayıq!
İske sät!

Bälüşüş

Javap qalduruŋ