İslam vä ilim-pän

0
746 ret oqıldı

… Bäzilär: «Äräplär ağriqlarni davalimaydekän. Kesälnimu Huda beridu däp, dorimu bärmäydekän», deyişkidäk. Säüdiyä hälqi din bilän ilim-pänni qarimu-qarşi qoyuvalidiğan dävirlärni yüz jillap käynigä çšrüvätti. İslam dini ilim-pänni çätkä qaqmaydu. Bälki ilim-pänniŋ täräqqiyatini Qur°an kälimaliri bilän ispatlaydu.

İlim-pän äräplärniŋ turmuşiğa, eŋiğa kündin-küngä siŋmäktä. Ular islam dininiŋ päyda bolğan yeridä yaşimaqta. Lekin bu yärdä hurapät unçilik eğir ämäs. Kişilär yalaŋvaştaq namaz oquydu, namaz oquvatqan adämniŋ aldidin štüveridu. Biri vapat bolsa, bizdikidäk ün selip jiğlimaydu. Dağduğiliq (näççä yüz bağaq tarqitip) näzir qilmaydu. Һätta Säüdiyä Äräpstanida qäbirstan yoq.

Äräplärdä toy nurğun israpçiliq bilän bolattekän. Bu ähvalniŋ yaman ekänligini ular çüşängän. Ular toy-tškünlärdä aşqan tamaqlarni bir yaqliq qiliş komiteti namliq bir mulazimät ornini quruşqan. Toy yaki ziyapät qilğuçi bu komitetqa vaqitni telefon arqiliq mälum qilidekän. Komitet şu vaqtida muzlitiş maşiniliri bilän aşqan gšş, polu, nanlarni yahşi peçätläp äketidekän vä här küni käçqurun saat tšrtlär bilän bu tamaqqa qarişip turğan namratlarğa apirip beridekän. Toŋlatqu bolmiğan bolsa, mundaq qilğili bolattimu? Yäniçu? Öy kšçüş toğra kälgändimu, kšçküçilär kšçüş, җaylişiş ähvalini «Kšçiriş mulazimätçilirigä» mälum qilip, šzliri bir çayhanida çay içip oltirişidekän. Kelişkän vaqtida yeŋi šygä quruq qol baridekän. U yärdä hämmä närsä särämҗanlaşqan bolidekän. Navada zamaniviy maşina-kranlar bolmiğan bolsa, mundaq oŋayçiliq nädä bolatti?

Säüdiyä Äräpstani hazirqi zaman ilim-pän meviliridin toluq paydilanmaqta. Ularniŋ kündilik turmuşimu җämiyättiki šzgirişlärgä muvapiq yeŋilanmaqta.

Bu yärdä päqät birla närsä koniçä ekän, u bolsimu ayallarniŋ çümpärdisi.

«Namähräm» degän sšz «kšrüş çäklängän» degän mänani bildüridekän. Äräp ayalliri çümpärdä içidä turup, ilim-pän vä yeŋiçä turmuştin bähriman bolidekän. Ular maşinilarda maŋidekän. Aliy mäktäplärdä oquydekän (çät ällärdimu oquydekän), hizmät qilidekän, җämiyät işliriğa arilişidekän, lekin bu işlarnimu çümpärdä içidä turup qilidekän.

Qiz-jigitlär üz kšrüşmäy, ata-anisiniŋ vasitisi bilän toylişidekän. Lekin hazir nekadin burun bir qetim üz kšrüşüş, telefonda bir qetim sšzlişiş, layiq kšrüşkändä, nekalişiş, layiq kšrüşmisä, zorlimasliq yolğa qoyulğan. Ayallar ayallar bankisi, ayallar baziri qatarliq җaylardila üzi oçuq jüräläydekän. Şundaq bolsimu, ayallarniŋ saat üçtin bäşkiçä šz mähälliliridiki mäktäplärdä bilim aşuruşi šz ihtiyarida ekän. Ular yänä šz namlirida dukan eçiş, içki-taşqi tiҗarät bilän şuğulliniş, sanaät, tikinçilik karhanilirini quruş ärkinçiliklirigä egä ekän, hätta şirkät quruş, banklarda hesap eçişqa hoquqluq ekän. Äŋ yahşisi, här jili çät ällärdä säyahätkä çiqidiğan bir milliondin artuq säyahätçiniŋ 70 payizini qizlar bilän ayallar täşkil qilidekän.

Zordun Sabirniŋ «Mäkkigä ziyarät» hekayisidin ihçamlap täyyarliğan

Şerivahun BARATOV. 

 

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ