Qoyniŋ qoyliği

0
241 ret oqıldı

Näsildin-näsilgä, äsirdin-äsirgä štkän bir rivayättä zikir qilinişiçä, uşbu aläm yaralğan, moҗudatlar taralğan däsläpki päytlärdä ularniŋ birärsidimu nam bolmaptekän. Lekin gävdisiniŋ çoŋ-kiçikligi, härikitiniŋ asta-iştikligi bilän bir-biridin ayrilip turattekän.Künlärniŋ biridä, şu moҗudatlardin bolmiş hayvanlar namsizliq häqqidä munazirä başlaptu.
– Һäy, alämni avat qilidiğan, bir-birimizni kšrsäkla bilidiğan җanliqlar, jiğilişimizniŋ mähsiti – bizniŋ namsizliğimiz, – däptu birinçi bolup sšz alğan quyruği uzun, beşi yoğan kälgini. – Һä, bu bizniŋ kamçiliğimiz. Çünki, yaratquçimiz «Yaritiş mändin, yariliş šzäŋdin», degän. Şundaq ekän, qaçanğiçä namsiz yaşaymiz?
— Toğra gäp, –däp sšz aptu türidin çaqqanliq çiqip turidiğan, uzun saqili bir tutam kelidiğan paka boyliği. – Lekin namni qaysi tärtiptä qoyimiz? Boyiğa qarapmu, oyiğimu yaki jürgän yoliğimu?
— Meniŋçä mundaq qilsaq, – bir atlap otturiğa kšzliridin ot çaqnap turğini çiqiptu. – Namni härkimniŋ müҗäz-hulqiğa qarap qoysaq?
– Bu yahşi pikir boldi, – däptu aça müŋgüz hämdä palkšz kälgini. – Biraq, biz tehiçä bir-birimizni yahşi bilmäymiz. Şuniŋ üçün at qoyuşqa aldirimisaq. Һämmimizgä birdin ämäs, novät bilän başlisaq? Buniŋ üçün çäk taşlisaq. Kimgä birinçilik nesip qilsa, şuni biraz zaman sinisaq. Äynä şuniŋdin keyinla namni qoysaq?
Toplanğanlar ahirqi täklipkä qoşuluptu. Çäk yasişip, birdin-birdin elişiptu. Birinçilik, bayatin beri sšzgä arilaşmay turğan, çişliri uşşaq, juŋliri yumşaqqa çiqiptu vä hämmä uniŋ qilmişliriğa diqqät-etivarini qaritiptu.
Birinçi çäk çiqqini ätraptikilärdin uyalğandäk, bir närsä qilsa, naorundäkla tuyulup, šziçila bir qismila bolup ketiptu. Beşini içigä tiqivelip otlaydiğan, bäzidä yetivalsa, yerim künläp turmaydiğan adät çiqirivaptu.
Bir küni u äynä şundaq yatqanda, boyi šzi bilän baravär degidäk kelidiğan uzun saqalliği kelip däptu:
— Oyliğindä bizni? Һä, bizgimu novät keräk. Mundaq turup härikät qilsaŋ, kimligiŋni çapsaniraq bilsäk, yahşi ämäsmu? Qeni, tur?
— Qoy, – çişliri uşşaq, juŋliri yumşaq yatqan yeridila җavap beriptu. – Yoq gäpni qoy.
— Nemä däysänoy? – sšzgä kšzliri ottäk yenip turğini arilişiptu. – Tur degändin keyin tur! Äksiçä, bop ketisän hor!
– Һäqiqätän maŋa küçüŋ yetidu. Lekin, qoy.
Kšzi ottäk yenip turğini aççiğiğa päs kelälmäy, çişliri uşşaq, juŋliri yumşaqniŋ quyruğidin bir çişlämni üzüvaptu. Çişliri uşşaq, juŋliri yumşaq bädänliri seqirap ağrivatqiniğa qarimay, yänila šzini besivelip däptu:
— Qoy, undaq qilma.
— Sän yoşurğiniŋ bilän quyruğiŋdin çiqivatqan qanlar hämmini kšrsitivatidu, – yoğan baş, uzun quyruq kšzliri yenip turğanğa sšzläp ketiptu. – Kšrsitidiğan yeriŋgä kšrsät küçüŋni? Şundaq qazanğa, şundaq çšmüç desäm, hazir šlüp ketişiŋ mümkin, tepidiğan bolsam, tšrtni…
— Qoy, šzäŋni bas, – dedi çişliri uşşaq, juŋliri yumşaq šz yenini elivatqan yoğan baş, uzun quyruqqa qarap. – Һämmisi štüp ketidu, yerilğan yär pütüp ketidu, qoy.
— «Qoy, qoy!» Qandaq nemä sän? – yoğan baş, uzun quyruq eçiniş bilän sšzläp ketiptu. – Nemä desäm, adalät yüzisidin eytivatimän…
— Qoy! – çişliri uşşaq, juŋliri yumşaq täräpdariniŋ kšŋlini elişqa urunuptu.
— Şuni bilip qoyğinki, bu kšŋülçäkligiŋ saŋa heç payda bärmäydu.
— Buni ispatlaş asan, – şundaq deyiş bilän kšzidin ot çaqnap turğan çişliri uşşaq, juŋliri yumşaqqa šzini atti. Başqilar «hayt» degiçä, uniŋ quyruğidin bir parçisini juluvaptu. Buni kšrgänlär haŋ-taŋ bolup qaptu. Biraz vaqit štkändin keyin äs-hoşini jiğip, quyruq yağni yävatqanğa qarap tilni saptu.
— Sändä mehir yoqkän…
— Voy, bu turğan җut ekän…
— Ästahpurulla! Sän nemişkä gäp qilmay turisän? – ätrapidikilärniŋ biri çişliri uşşaq, juŋliri yumşaqqa beqiptu.
— Qoy, buniŋ nemisigä hapa bolisän? Bälki, peşanämgä yezilğini şudu? Qoy, munçilik iş, qançilik iş. Җan bar yärdä, ağriq bar. Äŋ muhimi, tenimdä җenim bar. Qalğanlarniŋ hämmisi štüp ketidu, qoy!
«Qoy, qoy, qoy!» Nemä bolsa, eğiziŋdin çiqidiğini «qoy». Demäk, seniŋ namiŋ tepildi – qoy!
Şundaq qilip, siz bilän biz kšrüp jürgän šy hayvini qoy – «qoy» bolup atiliptu. Qalğanlar yänä çäk taşlişiptu. Hulläs, at, šşkä, kala, bšrä… ohşaşlar tariliptu…

***
Qoydäk jugaç bolsaŋ mäyli, hahişiŋ,
Bu hislätni kim bolmisun mahtaydu.
Lekin qoydäk täğdirgä tän bärmigin,
Märimisäŋ, bähit külüp baqmaydu…

Bälüşüş

Javap qalduruŋ