Çempionat toğriliq faktlar

0
812 ret oqıldı

Şšhrät MÄSİMOV,
“Uyğur avazi”

Rossiyadä štüvatqan futbol boyiçä duniya çempionati barğansiri futbol işqivazliriniŋ qiziqişini hasil qilmaqta. Ular päqät u yaki bu komandiniŋ oyunini kšrüp, šzara tählil qilipla qoymay, bälki çempionat tarihi, qaysi mämlikätlär milliy tallanma komandiliriniŋ çempion atalğanliği, umumän, millionlar oyuniğa munasivätlik qiziqarliq faktlar toğriliq kšpiräk bilgüsi kelidiğanliğini bizgä hät vä telefon arqiliq yätküzmäktä. Öz novitidä, redaktsiyamu futbol işqivazliriniŋ, demäk, gezithanlirimizniŋ, tiläk-hahişlirini orunlaşqa tirişmaqta.Futbol boyiçä däsläpki duniya çempionatiniŋ 1930-jili štüp, Urugvayniŋ tunҗa çempion atalğanliği hämmigä mälum. Ändi birinçi çempionatni štküzüşkä bäş mämlikät – Urugvay, İtaliya, Şvetsiya, Gollandiya vä İspaniya ümütkar bolğan. Buniŋda Urugvayniŋ birinçilik ğoҗayini boluş imkaniyiti üstün edi. Çünki mäzkür mämlikätniŋ tallanma komandisi ilgärki ikki Olimpiadida ğalip çiqip, häqliq türdä duniyadiki küçlük komanda hesaplinatti. Uniŋdin taşqiri Urugvay hakimiyät orunliri barliq hiraҗätni šz zimmisigä elip, mämlikät paytähti Montevideo şähiridä zamaniviy stadion selişqa vädä beridu. Urugvay üçün mundaq çoŋ musabiqini štküzüş säyasiy nuqtäiy näzärdinmu muhim edi – mämlikät şu jili mustäqilliginiŋ 100 jilliğini nişanlatti.
Amma duniya çempionatini Җänubiy Amerikida štküzüş toğriliq qarar evropiliqlarni ançila qanaätländürmäydu vä musabiqilär başlinidiğanğa ikki ay qalğanda bu regionniŋ birmu komandisi turnirğa qatnişiş raziliğini bärmäydu. Nätiҗidä päqät FİFA räisi Jyul' Rimeniŋ abroyi tüpäylila Evropiniŋ tšrt tallanma komandisini – Frantsiya, Yugoslaviya, Rumıniya vä Bel'giya komandilirini çempionatqa qatnaşturuş mümkin boldi.
Tärkivigä Frantsiya, Yugoslaviya, Rumıniya, Bel'giya väkilliri, Jyul' Rime vä sud'yalar kirgän Evropa delegatsiyasi Җänubiy Amerikiğa on bäş kündä yetip kelidu. Barliği bolup birinçi duniya çempionatiğa 13 komanda qatnişip, baş mukapatqa finalda Argentina komandisini 4:2 hesavi bilän yäŋgän Urugvay futbolçiliri sazavär bolidu.
Birinçi çempionatni inkar qilğan pütkül Evropiğa ränҗişini bildürgän urugvayliqlar 1934-jili İtaliyadä vä 1938-jili Frantsiyadä štküzülgän ikki çempionatqa qatnaşmaydu. Biraq 1950-jili hoşna Braziliyadä štkän çempionatqa kelidu vä yänä çempion atiğiğa sazavär bolidu.
Eytmaqçi, futbol tarihidiki paҗiälärniŋ biri ularniŋ äynä şu ğalibiyitigä munasivätliktur. Rio-de-Janeyro şähiridiki nami rivayätkä aylanğan “Marakana” stadionida štkän häl qilğuçi matçqa šz komandisiniŋ ğälibä qazinişini kšrüşkä 200 miŋğa yeqin işqivaz jiğilidu. Biraq finalda urugvayliqlar 2:1 hesavi bilän ğalip çiqidu. Şuniŋdin keyin Braziliya tallanma komandisi işqivazliriniŋ arisida šzini šzi šltürüş, tuyuqsiz jürigi tohtap qeliş ohşaş ähvallar orun alğan edi.
Duniya çempionatiniŋ birinçi baş mukapitida qedimiy Elladiniŋ Nika huda ayaliniŋ qiyapiti täsvirlängän. Uni parijliq zärgar Abel' Lefler yasap çiqidu. Kubokniŋ egizligi 30 santimetrğa yeqin, salmiği 1,8 kilogramm. 1946-jili FİFA mukapatqa Rimeniŋ ismini beridu.
Qaidä boyiçä kubok üç qetim duniya çempioni atalğan komandiğa mäŋgü tapşurulidu. Bir qarimaqqa, uniŋğa däsläpki tšrt turnirda ğalip çiqqan yä İtaliya komandisi, yä urugvayliqlar sazavär bolatti. Biraq nätiҗidä braziliyaliklär ularniŋ aldiğa štüp ketidu. Mälumki, ularniŋ duniya çempionatliridiki utuği kšp җähättin komanda tärkividä Peleniŋ päyda boluşiğa bağliq. Braziliya tallanma komandisi 1958, 1962-jillarda štkän çempionatlarda ğalibiyät qazinidu vä 1970-jili “Altun huda ayalni” šzlirigä elivalidu. Eytmaqçi, 1994, 2002-jillarda yänä ikki qetim çempion atalğan Braziliya tallanma komandisi hazirçä duniya çempionatliri tarihidiki äŋ utuqluq komanda hesaplinidu. Ularni futbol alimidä “pentakampeonlar” däp ataydu.
Äŋ eçinarliği, “Altun huda ayal” bizniŋ vaqtimizğiçä yetip kälmidi. 1983-jili kubokni Braziliya Futbol federatsiyasiniŋ idarisidin oğrilap ketidu vä u mäŋgügä jütüp ketidu.
Bu mukapatqa munasivätlik yänä bir җinaiy vaqiä helä ilgiri yüz bärgän edi. 1966-jili martta, Angliyadä duniya çempionatiniŋ başlinidiğanliğiğa birnäççä ay qalğanda, kubokni Vestminster sariyidin oğrilap ketidu. Biraq kubokni birnäççä häptidin keyin bir işt tepivelip, duniya futbolini qutuldurup qalğan edi. İnglizlar şu jili šz elidä štkän duniya çempionatini yeŋivalidu vä hazirçä bu ğalibiyät ularniŋ tallanma komandisiniŋ birdin-bir çoŋ utuğidur.
Һazirqi kubokni italiyalik zärgar Sil'vio Gazzaniga taza altundin yasap çiqidu. Uniŋ salmiği 4 kilogramm 970 gramm, egizligi – 36 santimetr. Ğalip çiqqan komandiğa kubokniŋ eniq kšçärmisi tapşurulidu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ