Ailä mädäniyiti

0
234 ret oqıldı

Ailä mädäniyiti – uzaq tarihiy täräqqiyat җäriyanida şäkillinip, ta bügünki küngiçä turmuşumizda šz qimmitini yoqatmay kelivatqan milliy mädäniyitimizniŋ muhim tärkiviy qismidur. Tšvändä uniŋ birmunçä ädäp-qaidilirigä tohtilip štmäkçimiz.
Mehmanlarni hšrmätläş. Uyğurlarda šygä kälgän härqandaq kişi, märtivisiniŋ juquri-tšvänligidin vä tuqqançiliğidin qät°iy näzär, qizğin kütüvelinidu. Ärlär qol elişip, ayallar üz yeqişip salamlişidu. Mehmanni šyniŋ tšrigä başlaş – ädäp-ählaq, izzät-hšrmät çüşänçiliri bilän bağlanğan muhim qaidilirimizniŋ biri. Tärtip boyiçä, hšrmätkä sazavär, bilimlik yaki yeşi çoŋiraq kişi tšrniŋ otturisida oltiridu. Başqa mehmanlarmu, yaş alahidiligi vä bilim qurulmisi boyiçä, dästihan ätrapidin orun alidu. Mehmanlar oltarğandin keyin dua qilip, hal-ähval sorişidu. Sahiphan päga täräptä oltirip, mehmanlarniŋ hizmitidä bolidu.
Mehmanniŋ qoliğa su eliş. Mehmanlarniŋ qoliğa su eliş tšvändin, oŋ täräptä oltarğan kişidin başlinidu. Bu işni yaşlar bäҗiridu. Mehman qolini juyup bolğandin keyin hizmät qilğuçiğa minnätdarliğini bildürüp, duasini beridu.
Mehmanğa tamaq tartiş. Tamaq tartiş šyniŋ tšridä oltarğan mehmandin başlinidu. Tamaq sipayiliq vä ädäp bilän sunulidu. Mehmanmu tamaqni izzät bilän ikki qollap alidu. Tšrdiki mehman tamaqqa qol uzatqandin keyin başqilar ğizalinişqa kirişidu. Öy egisi bu җäriyanda mehmanlarğa “tamaqqa beqiŋlar, eliŋlar, yäŋlar” degän gäplärni qaytilap turidu.
Yatliq bolidiğan qizğa šy işlirini ügitiş. Ana turmuşqa çiqidiğan qiziniŋ quliğiğa oğul täräpniŋ ailisigä barğandin keyin qeyinata, qeyinanini hšrmätläş, ularniŋ aldidin toğra štmäslik, sähär turup hoyla-aram, šylärni tazilaş, naştiliq täyyarlaş, qeyinata, qeyinana aldida sšz-härikättä ädäplik boluş, ularniŋ ruhsitisiz iş qilmasliq qatarliq pändi-nesihätlärni quyup, tälim-tärbiyä beridu. Şu säväptin qizlar yeŋi ailä turmuşiğa asanla kšnüp ketidu.
Ailä äzaliri җäm bolup tamaqliniş. Ailä äzaliri heyt-ayäm yaki däm eliş künliri җäm bolup ğizalanğaç, bir-biriniŋ ähvali, turmuşi häqqidä pikirlişidu. Qiyinçiliqta qalğanlarğa ortaq küç çiqirip yardäm qilidu, lazim bolsa, bir-biriniŋ kšŋligä täsälla berişidu. Yäni çoŋ šy ularniŋ šmlük-ittipaqliğini mustähkämläydiğan märkäz bolup hesaplinidu. Şuŋlaşqimu ailä mädäniyiti bilän ailä ählaqi – җämiyät mädäniyiti bilän җämiyät ählaqini şäkilländüridu.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ