Utuqluq štkän muzakirilär

0
685 ret oqıldı

6-sentyabr' küni Aqordida Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prezidenti Nursultan Nazarbaev Qazaqstanğa räsmiy säpär bilän kälgän Estoniya prem'er-ministri Andrus Ansipni qobul qildi vä şu küni Qazaqstanğa kälgän Rim Papisiniŋ väkili, Hasiyätlik Täht kardinallar keŋişiniŋ dekani, kardinal Andjelo Sodano bilän uçraşti. Ätisi, yäni 7-sentyabr' küni Dšlät rähbiri Nursultan Nazarbaev Qazaqstanğa räsmiy säpär bilän kälgän Özbäkstan Җumhuriyitiniŋ prezidenti İslam Kärimov bilän, 10-sentyabr' küni bolsa, Qazaqstanğa dšlätlik säpär bilän kälgän V'etnam Sotsialistik Җumhuriyitiniŋ prezidenti Çıong Tan Şang bilän uçrişip, ikkitäräplimilik muzakirilärni jürgüzdi.

Estoniya prem'er-ministri bilän uçrişiş davamida Dšlät rähbiri biyil Qazaqstan bilän Estoniya arisidiki diplomatiyalik munasivätlärniŋ ornitilğanliğiniŋ 20 jil bolğanliğini alahidä qäyt qildi.

Prezident Nursultan Nazarbaev štkän jili ikki dšlätniŋ ihtisadiy šsüminiŋ ohşaş — 7 payizdin oşuq bolğanliğini täkitläp, estonluq kompaniyalärni qazaqstanliq biznes bilän paal hämkarliq ornitişqa çaqirdi.

Estoniya prem'er-ministri Andrus Ansip ihtisatniŋ härhil sektorliridiki šz ara munasivätlärni җanlanduruşniŋ nahayiti ähmiyätlik ekänligini täkitläp, bügün Qazaqstanda estonluq kapitalniŋ qatnişişi bilän 54 karhana utuqluq paaliyät elip berivatqanliğini tilğa aldi.

İkkitäräplimilik muzakirilär 2011-jili ikki äl arisidiki tovar ayliniminiŋ kšlämi 63 million dollarni täşkil qilğan bolsa, moşu jilniŋ yanvar' — iyun' aylirida bu kšrsätküç 13,2 million dollar ätrapida bolğanliğini, buniŋdin keyin bu räqämni štkän jilqi kšrsätküçtin helila aşuruş mümkinçiliginiŋ bar ekänligini oçuq kšrsätti.

***

Ändi Qazaqstan bilän Vatikan arisidiki hämkarliq toğriliq eytidiğan bolsaq, 1998-jilniŋ sentyabr' eyida Qazaqstan Prezidenti başliğan delegatsiyaniŋ Vatikanğa bolğan räsmiy säpiri davamida Qazaqstan Җumhuriyiti bilän Hasiyätlik Täht arisidiki šz ara hämkarliq toğriliq kelişimgä qol qoyuldi. Andin 2001-jilniŋ sentyabr' eyida Prezident Nursultan Nazarbaevniŋ täklipnamisiğa benaän, Astanağa şu kämdiki Rim Papisi İoann Pavel İİ dšlätlik pasporluq säpär bilän käldi. Bulardin taşqiri, Prezident N.Nazarbaev 2003-jilniŋ aprel' eyida İtaliyağa bolğan räsmiy säpiri davamida Rim Papisi İoann Pavel İİ vä Vatikanniŋ Dšlät kativi A.Sodano bilän uçraşqanliği mälum.

Bu qetimqi uçrişişta mehman Prezidentqa Rim Papisi Benedikt XVİ salimini yätküzdi.

Һazir Astana bilän Vatikan arisidiki ikkitäräplimilik munasivätlär juquri däriҗigä kštirilip, mämlikätlär ara hämkarliqniŋ ülgisigä aylinip ülgärdi. Qazaqstan bilän Hasiyätlik Täht arisida häl qilinmiğan mäsililär yoq, däp eytişqa bolidu. Çünki Qazaqstan — diniy vä milliy šzgiçiliklärgä qarimay, hämmigä ohşaş şarait yaritilğan dšlättur. Bügün Qazaqstanda yüzdin oşuq katolik ibadäthanisi vä çirkosi paaliyät elip berivatidu.

***

Qazaqstan bilän Özbäkstan arisidiki diplomatiyalik munasivätlär 1992-jilniŋ 23-noyabr' küni başlanğan. Ötkän 20 jil içidä 15 mämlikätlär ara, 59 hškümätlär ara vä 29 karhanilar ara hšҗҗätlär imzaliniptu. Biraq ularniŋ toqquzi šz küçini yoqatsa, 13 hšҗҗät küçigimu kirmigän. Ahirqi qetim Özbäkstan prezidenti Qazaqstanğa räsmiy säpär bilän 2008-jilniŋ 22 — 23-aprelida käldi. Ändi Qazaqstan Prezidenti Özbäkstanğa ahirqi räsmiy säpär bilän 2010-jilniŋ 16 — 17-mart künliri bardi.

2012-jilniŋ däsläpki yerim jilliğida ikki mämlikätniŋ arisidiki soda aylinimi 925,6 million AQŞ dollirini täşkil qildi. Bu štkän jilniŋ moşu mäzgili bilän selişturğanda, 8,1 payizğa oşuq. Ändi moşu künlärdä Özbäkstan territoriyasidä qazaqstanliq kapitalniŋ qatnişişi bilän 178 birläşkän karhana işlävatqan bolsa, Qazaqstan territoriyasidä šzbäkstanliq kapitalniŋ qatnişişi bilän 1841 birläşkän karhana royhätkä elinğan.

İkki dšlät prezidentliri bätmu-bät uçrişip bolğandin keyin, käŋäytilgän tärkiptiki muzakirilär başlandi. Uniŋda här ikki prezident qisqiçä sšz sšzlidi. Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev Özbäkstan Prezidenti İslam Kärimov bilän delegatsiya äzalirini qazaq yeridä qarşi elivatqanliğiğa nahayiti hoşal ekänligini bildürdi. Andin Prezident İslam Kärimovniŋ rähbärligidä Özbäkstanniŋ çoŋ utuqlarğa qol yätküzüvatqanliğini täkitläp, Özbäkstanni Märkiziy Aziyadiki strategiyalik şerigimiz däp bilidiğanliğini, Qazaqstan šzbäk eli bilän helila mustähkäm munasivätlärni ornatqanliğini alahidä qäyt qildi.

Özbäkstan prezidenti bolsa, aldi bilän šzini illiq çiray kütüvalğan Qazaqstan Prezidentiğa minnätdarliğini bildürüp, šzbäkstanliqlar Qazaqstan hälqi bilän äsirlär boyi qeliplaşqan inaq hoşnidarçiliqni, ortaq tomurimiz bilän qädriyätlirimizni alahidä hšrmätläydiğanliğini, bügünki bu uçrişiş ikkitäräplimilik hämkarliqni tehimu täräqqiy ätküzüşkä šziniŋ iҗabiy täsirini yätküzidiğanliğini tilğa aldi.

Muzakirilärdin keyin mämlikät rähbärliri mätbuat väkillirigä beğişlap bildürüş elan qildi. Uniŋda Prezident Nursultan Nazarbaev muzakirilär davamida muhakimä qilinğan muhim mäsililärniŋ biri — Ottura Aziya regionidiki su-energetikiliq resurslirini birlişip paydiliniş vä Aralni qutulduruş işiniŋ ketip berişi toğriliq eytip štti.

— Bu mäsilä bizniŋ mämlikätlär üçünla ämäs, moşu regiondiki barliq dšlätlär üçün ähmiyätlik, — dedi Prezident. — Şuniŋ bilän billä biz transçegariliq däriyalarniŋ beşidiki qerindaş Taҗikstan bilän Qirğizstan mämlikätliriniŋ rähbärlirigä mähsus hät yezip, uniŋda moşu däriyalarniŋ süyini istimal qilidiğan Qazaqstan, Özbäkstan vä Türkmänstanniŋ sudin paydiliniş mänpiyitini äskä eliş haҗätligini eytidiğan bolduq.

Özbäkstan prezidenti İslam Kärimov šz sšzidä hazirqi duniyaviy ähvalniŋ hovupliri bilän qiyinçiliqliriğa tohtaldi. Duniyaviy maliyäviy-ihtisadiy bohran vä uniŋ zärdapliri, Märkiziy Aziyadä, Avğanstanda qeliplaşqan ähvalğa bola, häliqlirimizniŋ bügünki vä keläçäktiki behätärligi üçün šzimizniŋ җavapkärçiligimizni toluq çüşinişimiz keräk, dedi İslam Kärimov vä transçegariliq däriyalarni BMT qobul qilğan tšrt konventsiyadä kšrsitilgän häliqara normilar bilän tärtiplärgä muvapiq qollinişqa çaqirip, moşuniŋğa munasivätlik Taҗikstandiki Rogun vä Qirğizstandiki «Qambar ata-1» su elektrstantsiyalirini selişniŋ häm Qazaqstan, häm Özbäkstan üçün paydiliq ämäs ekänligini eytip štti.

Muzakirilär tamamlanğandin keyin, Özbäkstan prezidenti İslam Kärimov säpär programmisiğa muvapiq, «Otan qorğauşılar» monumentiğa gülçämbärlärni qoydi.

***

V'etnam — Aziyadiki çoŋ mämlikätlärniŋ biri. Bu dšlätniŋ ahalisiniŋ sani 91 million adäm, territoriyasi 331,2 miŋ kvadrat kilometr. Mämlikätniŋ regionluq başquruş sistemisi 58 provintsiya bilän märkäzgä beqinidiğan Hanoy, Hoşimin, Hayfa, Danang vä Kantho ohşaş bäş şähärgä bšlüngän. Dšlätniŋ paytähti Hanoy şähiridä 6,5 million, äŋ çoŋ şähär Hoşiminda 9 milliondin oşuq ahali yaşaydu. Mämlikätniŋ nami «v'et» däp atilidiğan yärlik häliqniŋ nami bilän «җänup» sšziniŋ «nam» degän tärҗimisidin kelip çiqqan. V'etlar mämlikät hälqiniŋ 87 payizini täşkil qilidu.

Qazaqstan — V'etnam arisidiki diplomatiyalik munasivätlär 1992-jilniŋ 29-iyunida ornitilğan edi. Ötkän jili Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev V'etnamğa däsläpki qetim räsmiy säpär bilän barğan edi. Ändi mana V'etnam prezidenti Çıong Tan Şang räsmiy säpär bilän Qazaqstanğa käldi.

İkkitäräplimilik muzakirilär davamida karantin vä šsümlüklärni koğdaş sahasidiki hämkarliq toğriliq, aviaqatnaşlarni başlaş toğriliq hškümätlär ara hšҗҗätlärgä, şundaqla Astana vä Hanoy şähärliri arisidiki dostluq munasivätlärni ornitiş, Qazaqstan Milliy banki bilän V'etnam Dšlätlik banki arisidiki šz ara çüşänçä toğriliq memorandumlarğa qol qoyuldi.

Ätisi V'etnam Sotsialistik Җumhuriyiti prezidentiniŋ säpiriniŋ dairisidä ikki mämlikätniŋ 160qa yeqin biznes väkilliriniŋ qatnişişi bilän Qazaqstan — V'etnam biznes-forumi štti. Uniŋğa V'etnam Sotsialistik Җumhuriyitiniŋ prezidenti Çıong Tan Şong bilän Qazaqstan Җumhuriyitiniŋ Prem'er-Ministri Kärim Mäsimov qatnaşti.     

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ