Mäzmunluq štkän šmür

0
49 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
“Uyğur avazi”

Bu künlärdä Һasanovlar ailisidä hoşalliq dämliri hšküm sürmäktä. Çünki çoŋ ailiniŋ mštivär anisi Klara Kiçikova 80 yaşliq tävälludini nişanlavatidu.
– Unimisammu balilar bu künni çoŋ nişanlaymiz däp qoymayvatidu, – däydu Klara ana külümsiräp. – Mana şuniŋ täräddutini kšrüvatidu balilirim. Hudağa miŋqatliq şükri, balilirimniŋ insavi bar.
Һäqiqätänmu animiz bilän bolğan sšhbät davamida qizi Gülmira bilän oğli Lutfi här on-on bäş minutta telefon qilip anisiniŋ ähvalini, käypiyatini sorap turdi. «Aniğa moşuniŋdin artuq bähit bolmisa keräk» däp oylidim içimdä. Klara aniniŋ šmür sähipilirini varaqliğanda, uniŋ moşundaq bähitkä munasip ekänligigä eniq kšz yätküzdim.
Klara Kiçikova 1939-jili Yarkänt şähiridä tuğulğan ekän. Uniŋ atisi Abdurehim zamanğa layiq bilim alğan, kšzi oçuq adäm bolğan. Muällim, mäktäp mudiri, nahiyälik bilim beriş bšlüminiŋ başliği bolup işligän. Säkkiz bala tepip, qatarğa qoşqan. Ularniŋ hämmisi bilimlik bolup yetildi. Oğulliriniŋ çoŋi Reşit Kiçikov uzun jillar davamida mätbuat sahasida hizmät qilip, Qazaqstandiki uyğur jurnalistikisiniŋ täräqqiyatiğa munasip tšhpä qoşti. Klara Kiçikova Yarkänttiki rus ottura mäktividä bilim alidu. Täbiitidin idräklik, štkür qiz mäktäptä yahşi oqupla qalmay, җämiyätlik işlarğimu paal qatnişidu.
– Kiçigimdinla dohtur boluşni arman qilğan edim, – däp äsläydu Klara ana. – Şuŋlaşqa mäktäpni äla bahalarğa tamamlap, hšҗҗätlirimni Almutidiki meditsina institutiğa tapşurdim. Däsläpki emtihanlardin oŋayla šttüm. Ahirqi emtihanni tapşuruvatimän. Emtihan elivatqan ustazlar berivatqan җavaplirimğa «toğra, toğra» dävatidu. Ahirida bir muällim «sizgä üç qoyumiz» dedi. Män aŋ-taŋ bolup qaldim. Aldida turğan emtihan җavaplirimni pükläp-pükläp, aldiğa taşlap bärdimdä, çiqip kättim. Şundaq qilip, dohtur boluş arminim orunlanmidi. Biraq buniŋğa heç škünmäymän.
Oquşqa çüşälmäy šyigä qaytip kälgän qizni šzi oquğan mäktäpniŋ mudiri işqa täklip qilidu. Mäktäptä u pionerlar otryadiniŋ rähbiri väzipisini atquridu.
– Mäktäptä işläp jürgän päytimdä ustazliq käsipni yaqturup qaldim, – däydu ana. – Şuŋlaşqa kelär jili heç oylanmayla Qazaq dšlät universitetiniŋ tarih fakul'tetiğa hšҗҗätlirimni tapşurdum. Emtihanlardin sürünmäy štüp, oquşqa çüştüm. U dävirdä universitetqa oquşqa çüşüş degän nahayiti ätivaliq bolidiğan. Bu däqiqilärdä meniŋmu, ata-anamniŋmu hoşalliği çäksiz edi.
Klara Kiçikova ügängän aditi boyiçä universitetta yahşi oqupla qalmay, җämiyätlik işlardimu aldinqi säplärdin kšrünidu. Universitetni utuqluq tamamliğan yaş mutähässis yollanma bilän Uyğur nahiyäsigä işqa ävätilidu. Moşu päytlärdä šziniŋ šmürlük җüpti Muhidin Һasanov bilän tonuşup ailä qurup ülgiridu. U hoquq qoğdaş organlirida hizmät qilatti. Şuŋlaşqa ular kšp štmäy hizmät babi bilän Qapçiğay şähirigä kšçüp kelidu. Klara ana bolsa, mäktäpkä işqa orunlişidu. Şuniŋdin beri qiriq jil davamida bir mäktäptä ämgäk qildi. Älvättä, peşqädäm ustazniŋ šz paaliyitidä qol yätküzgän utuqlirimu kšp boldi. Uniŋ şiҗaätlik ämgigi munasip bahalinip, birnäççä qetim pähriy yarliqlar, täşäkkürnamilär bilän täğdirländi. Äŋ muhimi, u bilim bärgän şagirtliri utuqlarğa yetip, ustazini hoşalliqqa bšlidi.
Җämiyätlik işlarsiz jürälmäydiğan Klara ana Qapçiğayda uyğurlar arisidiki җämiyätlik işlarğa yeqindin arilişişqa başlidi. Millitimizgä ait härqandaq täşäbbuslarni qollap, qapçiğayliq uyğurlarniŋ beşini qoşuşqa kšp küç çiqardi. Һšrmätlik däm elişqa çiqqanda, Qapçiğay şähiriniŋ uyğur җamaätçiligi yäkdilliq bilän mädäniyät märkiziniŋ räisi qilip saylaydu. Mahir täşkilatçi qisqa vaqit içidä täşkilat işini tehimu җanlanduruvätti. Yärlik dšlät organliri bilän yeqin munasivättä bolup, millitimizgä ait mädäniy mäsililärni häl qilişqa bar küç-ğäyritini särip qilidu.
– Qapçiğayda ottuzdäk uyğur ailisi bar, – däydu ana. – Nahayiti inaq, šm. Һärqandaq işlarni milliy än°änilirimizgä, urpi-adätlirimizgä muvapiq štküzüp turduq. Bolupmu yaşlirimizni moşundaq işlarğa җälip qilişqa tiriştuq. Һärhil mäyrämlärdä, şähärdä štkän çarä-tädbirlärdä qapçiğayliqlar uyğurlarni tonuydiğan boldi. Noruzlarda yärlik hakimiyät väkilliri birinçi novättä bizniŋ dästihanğa kelidiğan. Uyğur milliy taamliridin eğiz tegip, sän°itimizni, mädäniyitimizni kšrätti. Tiҗarätçi yaşlirimiz bolsa täminati naçar, muhtaҗ aililärgä dayim yardäm berip käldi. Şu säväptin bolsa keräk, yärlik hakimiyät bizniŋ işimizni dayim başqilarğa ülgä qilip kšrsitidiğan.
Paaliyätçan Klara ana tiҗarät bilänmu şuğullinip, Qapçiğay kšliniŋ ätrapida däm eliş zonisini açti.
– Däm eliş zonisini açqanda, biz, birinçi novättä, bu yärdä milliy alahidilik boluşini mähsät qilduq, – däydu Klara ana sšhbätara. – Qirğaq boyiğa däl-däräqlärni tiktuq, güllärni oltarğuzduq. Uyğurlarniŋ büglüklirini salduq, milliy taamlirimizni täklip qilduq. Kšp štmäyla işimiz jürüşüp kätti. Başqa җaylardin uyğurlirimiz bizniŋ zonini izdäp kelidiğan boldi. Uniŋdin taşqiri moşundaq tiҗarät bilän şuğullinişni halaydiğanlar mäslihät soraydiğan boldi. Undaqlarğa qolumdin kelişiçä yardäm berişkä tiriştim. Һazir şu jigitlärniŋ birnäççisi moşu tiҗarät bilän şuğullinivatidu.
Täkitläş lazimki, Klara Kiçikova Qapçiğay şähärlik Uyğur etnomädäniyät märkizini başqurğan jilliri qapçiğayliq uyğurlar häqqidä nahiyälik, vilayätlik gezitlarda nurğun maqalilar berildi. Märkäzniŋ iş-paaliyiti, täҗribisi başqilarğa tonuşturuldi. Älvättä, bu yärdä Klara Kiçikovaniŋ ämgigimu zor. Moşu kämgiçä qapçiğayliqlar Klara aniniŋ ähvalidin hävär elip, härqandaq işlarda mäslihätlär sorap turidu.
Klara Kiçikovaniŋ yoldişi Muhidin Һasanov šmürboyi hoquq qoğdaş organlirida işlidi, hazir istipada. İkkisi bir qiz, bir oğul tepip qatarğa qoşti. Oğli Lutfi ata izini besip, militsiyadä işlidi. Umu istipadiki mayor. Qizi Gülmira dohtur.
– Mana hazir zimmimizgä nahayiti «җavapkär» iş jükländi, – däydu mštivär ana külümsiräp. – Bovay ikkimiz toqquz nävrini çoŋ qilip bolduq. Ändi çävrilärni beqivatimiz. Meniŋ oyumçä, insan üçün buniŋdin artuq bähit bolmisa keräk. Bäzidä nävrilirim «armanliriŋiz barmu, moma?» däp sorap qalidu. «Yeşiŋniŋ qançigä kelişidin qät°iy näzär, adämdä arman bolmisa, uniŋ tügäp-pütkini. Meniŋ armanlirimniŋ kšpisi orunlandi. Ändi silärniŋ armanliriŋlar orunlansekän däp arman qilimän» däp җavap berimän.

 

Bälüşüş

Javap qalduruŋ