Hataliqlardin savaq elişimiz keräk

0
116 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
“Uyğur avazi”

Fevral' eyiniŋ beşida Astanada yüz bärgän paҗiä qazaqstanliqlarni bepärva qaldurmidi. Keyin mälum bolğinidäk, 4-fevral'din 5-fevral' künigä qariğan keçisi Astananiŋ ätrapidiki “Kšktal” mikrorayoniniŋ Şıŋğıstav koçisidiki bir vaqitliq benağa ot ketidu. Şuniŋ aqivitidin šydä yalğuz qalğan bäş bala qaza bolidu. Ularniŋ çoŋi on üç yaşta, kiçigi üç ayliq ekän. Keyin mälum boluşiçä, balilarniŋ atisini rähbärlik işiğa çaqirtivalğan. Anisi bolsa, tündiki smeniğa kätkän. Kelip çüşkän ähbaratlarğa asaslansaq, bu ailä heçqaçan dšlät organliriğa yardäm sorap muraҗiät qilmiğan ekän. Özliriniŋ maŋlay täri bilän tapqan tapaviti bilän balilirini šstürüp kälgän. Hoşniliriniŋ eytişiçä, balilarniŋ qosiği toq, kiyimi pütün bolğan. Öyi yoq bolğaçqa, äynä şu kiçikkinä vaqitliq benani iҗarigä elip turuşqa mäҗbur bolğan.
Şu küni Astana şähiriniŋ hakimi Bahıt Sultanov paҗiä yüz bärgän җayğa kelip, ähval bilän tonuşup, Astana vä şähär ätrapidiki şähsiy šylärdä šrt behätärligini täminläşkä alahidä kšŋül bšlüşni tapşurdi. Prezident N.Nazarbaev paҗiä yüz bärgän ailigä täziyä bildürüp, hškümätkä, regionlar hakimliriğa moşundaq paҗiälärniŋ aldini eliş väzipisini, moşu mäsilä boyiçä mähsus komissiya quruşni jüklidi. Şundaqla musibät egilirigä härtäräplimä yardäm berişni tapşurdi. Paҗiägä bepärva bolmiğan qazaqstanliqlar bu ailigä yardäm berişni qolğa aldi. Astanadiki «Hazret Sultan» meçitiniŋ imami Naurızbay Ötpenov jiğilğan mäbläqqä zärdap çäkküçilärgä šy elip beridiğanliğini mälum qildi.
Täkitläş lazimki, bu paҗiä җämiyitimizdä tehi häl qilinmayvatqan mäsililärniŋ nurğun ekänligini eniq kšrsitip bärdi. Bolupmu kšpbaliliq aililär mäsilisiniŋ nahayiti җiddiy turuvatqanliğini aşkarä qildi. Җämiyättä «Nemişkä bäş balisi bar ayal tündiki smenida işläşkä mäҗbur boluvatidu?», «Һškümät nägä qaravatidu?», «Keçä-kündüz işlävatqan ata-anilar balilar tärbiyisigä qaçan kšŋül bšlidu?», «Neft'qa bay dšlättä kiçikkinä naresidisi bar ana nemişkä tündä işläydu?» degängä ohşaş soallar päyda boluşqa başlidi. Astanada bir top kšpbaliliq anilar naraziliq aktsiyasini štküzdi. Anilar hškümät aldiğa kšpbaliliq aililärni turuşluq šy bilän imtiyazliq räviştä täminläşni, dšlät täripidin berilivatqan yardäm pulniŋ miqdarini šstürüşni, Ämgäk vä ahalini iҗtimaiy himayä qiliş ministri Madina Abılqasimovaniŋ istipağa ketişini täläp qildi. Yadiŋlarda bolsa, moşuniŋdin bir ay ilgiri ministr Qazaqstanda kšpbaliliq anilarğa berilidiğan yardäm pulni «Nahayiti kšp, duniyaniŋ başqa heçbir dšlitidä mundaq iҗtimaiy yardäm yoq» degän edi. Madina Abilqasımovaniŋ bu pikrimu җämiyättä naraziliqlarni tuğdurdi.
Һäqiqätänmu bu künliri iҗtimaiy torlar, ammiviy ähbarat vasitiliridä ahaliniŋ iҗtimaiy ähvaliğa munasivätlik nurğun pikirlär eytildi. Şuŋlaşqa dšlitimizdä bala tuğulğanda berilidiğan yardäm pulniŋ mšlçäri häqqidä täpsiliy tohtilip štäyli.
Mälumki, qanun boyiçä tšrt vä uniŋdin nurğun, kamalät yeşiğa yätmigän baliliri bar, hämmisi billä turuvatqan aililär kšpbaliliq ailä hesaplinidu. Yäni, moşu kategoriyagä kiridiğan aililär dšlättin yardäm pul elişqa hoquqi bar.
Qanunğa muvapiq, bala tuğulğanda dšlät täripidin birqetimliq yardäm puli berilidu. Uniŋ kšlämi ailidiki bala saniğa bağliq bolidu. 2019-jildin başlap birinçi, ikkinçi vä üçinçi baliğa berilidğan birqetimliq yardäm pul kšlämi 95 950 täŋgini, tšrtinçi vä uniŋdin kšp baliğa 159 075 täŋgini täşkil qilidu. Uniŋdin taşqiri, bala bir yaşqa tolğiçä här ayda yardäm puli tšlinidu. İşlimäydiğan ayallar üçün yardäm pulniŋ kšlämi birinçi baliğa — 14 544 täŋgä, ikkinçi baliğa — 17 196 täŋgä, üçinçi baliğa — 19 823 täŋgä, tšrt vä uniŋdin kšp bala üçün 22 473 täŋgini täşkil qilidu. Ägär ayal boşanğiçä işligän häm iҗtimaiy tšlämlärni tšläp turğan bolsa, dšlät iҗtimaiy ğämsizländürüş fondi täripidin hamildarliq vä bala tuğuluşi üçün birqetimliq yardäm puli tšlinidu. Uniŋ kšlämi bala saniğa ämäs, bälki, ayliq maaşiniŋ kšlämigä bağliq bolidu.
Alahidä täkitläş lazimki, qanunğa muvapiq bäş vä uniŋdin kšp bala tapqan häm ularni säkkiz yaşqiçä šstürgän anilarniŋ 53 yeşida pensiyagä çiqişqa hoquqi bar. Ändi altä bala tapqan, äŋ kiçigi bir yaşqa tolğan anilarğa «Kümis alqa» bälgüsi tapşurulidu. Yättä vä uniŋdin kšp bala tapqan ana «Altın alqa» bälgüsini alidu. Moşu bälgülärgä egä bolğan anilar, ilgiri «Qähriman ana» atiğini alğan anilar, İ, İİ däriҗilik «Ana şšhriti» ordenliriniŋ sahibi bolğanlar dšlät täripidin tšlinidiğan härayliq yardäm pulini eliş hoquqiğa egä. Bu yardäm puli aniniŋ kirimigä bağliq ämäs, davamliq tšlinidu. 2019-jili uniŋ kšlämi 16 160 täŋgini täşkil qilidu.
Mälumki, ilgiri barliq kšpbaliliq aililär dšlät yardäm pulini elişqa hoquqi bar edi. Ändi 2018-jili 1-yanvar'din başlap qanunğa šzgirişlär, toluqturuşlar kirgüzüldi. Şu šzgirişlärgä muvapiq adresliq iҗtimaiy yardäm tšlinidu. Yäni, tšrt-bäş balisi bar ailä äynä şundaq yardämgä muhtaҗ ekänligini dälillişi lazim. Yäni, ailä kirimi kämbäğälçilik girvigidin tšvän, yäni hayat käçürüş minimumidin 50 payiz tšvän boluşi keräk. Һazir bizdä hayat käçürüş minimumi 29 698 täŋgini täşkil qilidu. Mäsilän, yättä adämdin tärkip tapqan ailiniŋ ayliq tapaviti 103 943 täŋgidin aşmasliği keräk. Ailä tapaviti moşuniŋdin tšvän bolğandila adresliq iҗtimaiy yardäm eliş hoquqiğa egä bolidu. Biyil bu yardämniŋ kšlämi – 10 504 täŋgä.
Alahidä täkitläş lazimki, bu härbir baliğa ämäs, bälki barliq balilar üçün berilidu. Ailiniŋ çoŋ balisi kamalät yeşiğa yätkändä bu yardäm tohtilidu. Uniŋdin taşqiri, kšpbaliliq aililärgä transport vasitisi vä mülük seliqlirini tšligändä, šy elişta häm başqimu ähvallarda ayrim imtiyazlar bar. Äpsus, nurğunliğan kšpbaliliq aililär qanunğa muvapiq berilidiğan imtiyazlarni yahşi bilmäydu häm u mäsililärni çüşändürüp beridiğan salahiyätlik mutähässislärmu az. Qoşumçä qilsaq, yardäm pulini eliş üçün anilarğa här türlük eniqlimilarni jiğişi lazim. Astanada yüz bärgän paҗiä elimizdä bu sahada därhal häl qilişni täläp qilidiğan nurğun mäsililärni eçip bärdi.
Räsmiy statistika mälumatliri boyiçä, elimizdä 230 miŋ kšpbaliliq ailä bar ekän. Juqurida eytqinimizdäk, paҗiä yüz bärgändin keyin štküzülgän hškümät mäҗlisidä İçki işlar vitse-ministri Yu.İl'inğa sšküş elan qilindi. Ayrim lavazimliq rähbärlär iştin boşitildi. Prezidentniŋ tapşurmisi bilän hškümät yenida näq moşu mäsilä boyiçä işçi topi quruldi. Prem'er-ministrniŋ orunbasari E.Dosaevniŋ rähbärligidiki mäzkür top ikki ay içidä kšpbaliliq aililärni qollap-quvätläş boyiçä çarä-tädbirlärni qobul qilişi lazim. Bu mäsiligä munasivätlik Maliyä ministri Alihan Smailov šz pikrini izhar qildi. Kšpbaliliq aililärgä berilidiğan yardäm pul kšlämini kšpäytiş üçün byudjettin qoşumçä mäbläğ bšlüş mäsilisi muhakimä qilinivatqanliğini eytti. Demäk, keläçäktä bu mäsiliniŋ iҗabiy häl qilinidiğanliğiğa degän ümüt bar.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ