Nurşidin BARATOV: «Qanuni buzuş üçün, uni mukämmäl biliş keräk»

0
45 ret oqıldı

Yoldaş MOLOTOV,
“Uyğur avazi”

Yeqinda Almutida «ALMALİNE» häliqara iҗadiy topi täşkil qilinğan edi. Klassikiliq janrda iҗat qilivatqan käspiy moy qäläm egiliriniŋ beşini qoşqan mäzkür täşkilat duniyaniŋ härhil dšlätliridä iҗadiy layihilärni uyuşturidu vä štküzidu. Bu topniŋ tärkividä klassikiliq janrda, yäni realistika janrida iҗat qilivatqan uyğur rässamliriniŋ biri – tonulğan rässam Nurşidin Baratov bar.

«ALMALİNE» bu än°äniviy, yäni realistika janrida iҗat qilivatqan rässamlarniŋ topi, — däydu Nurşidin. — Äpsus, keyinki jillarda moşu yšniliştä iҗat qilivatqan rässamlar paaliyitigä qiziqiş azaymaqta. Meniŋçä bolsa, bu yšniliş bizniŋ yolumiz. Çünki keŋäş dävridä klassikiliq bilim alğan, än°äniviy rässamçiliqniŋ varisliri arimizda kšp. Biz, bir top rässamlar, moşu janrni tärğibat qiliş mähsitidä topni täşkil qilduq. Topta Qazaqstanda tonulğan rässamlar Dosbol Qasımov, Talğat Tileujanov, Mirjan Nurğojin vä başqilar bar. Biz šzara täҗribä almaşturimiz, bir-birimizdin üginimiz.
— İşni nemidin başlidiŋlar?
— Aprel' eyida biz Kiprda bolduq. Bizni bu yärgä Suat Gyunsel' degän metsenat täklip qildi. U kişi šzi çoŋ universitetni täşkil qilğan ekän. Һazir Şäriq mirasgahini quruşni mähsät qilivetiptu. Rässamlarni šzi tallaydu. Bizni täklip qilğininiŋ sävävi, u sabiq keŋäş elidä rässamlarniŋ aliy däriҗidä klassikiliq bilim alğanliğini bilidekän. Qazaqstandin bizniŋ topniŋ tšrt äzasi täklip qilinduq. Şundaqla Rossiyadin, Qirğizstandin rässamlar käldi. Biz ikki häptä davamida Kiprda päqät iҗat bilän şuğullanduq. Bu çarä-tädbirni “simpozium” däp ataşqimu bolidu. Qoşumçä qiliş keräkki, duniyada rässamlarniŋ ämgäklirini setiveliş nurğun hšҗҗätlärni täläp qilidu. Şuŋlaşqa metsenatlar yaki mirasgahlar rässamlarni šz eligä täklip qilip, iҗadiyät üçün şarait yaritip beridu. Şu vaqit içidä yezilğan ämgäklärni mirasgahlarğa elip qalidu. Bu ihtisadiy turğudin qariğanda, paydiliq häm iҗatkar üçün yahşi imkaniyät.
— Şähsiy iҗadiyitiŋiz turğusidin qariğanda, bu simpozium qandaq yeŋiliq elip käldi?
— Moşundaq simpoziumlarğa duniyadiki tonulğan rässamlar täklip qilinidu. Älvättä, şundaq iҗatkarlar bilän birqatarda turuş härqandaq rässam üçün ätivaliq hesaplinidu. Demäk, täҗribä almaşturuş, üginiş, tonuşuş imkaniyitigä egä bolisän. İkkinçidin, seniŋ ämgigiŋ şähsiy bir kollektsionerniŋ šyidä ämäs, mirasgahqa qoyilidu. Rässam üçün bu muhim. Çünki seniŋ ämgigiŋni miŋliğan adäm kšridu, baha beridu. Uniŋdin taşqiri bizniŋ ämgäklirimiz bizniŋ ruhsitimizsiz setilmaydu.
Kiprdin kälgändin keyin biz «ARTCARAVAN ALMALİNE-2019» häliqara layihisini qolğa alduq. Layihiniŋ mähsiti — än°äniviy janrni täräqqiy ätküzüş, yaş iҗatkarlar bilän täҗribä almaşturuş, mädäniy alaqilarni küçäytiş. Şu mähsättä Qazaqstan, Qirğizstan, Rossiya vä Özbäkstanniŋ rässamliri Sämärqänttä jiğilduq. Qoşumçä qilsam, bu layihini Qazaqstanniŋ Özbäkstandiki jili dairisidä ämälgä aşurduq. Sämärqänttä on kün bolduq.
Һämmigä mälum, sabiq keŋäş älliri içidä Özbäkstanda tarihiy җaylar, şähärlär yahşi saqlinip qalğan. Bu rässamlar üçün ilham mänbäsi bolidiğini eniq. Moşu on kün içidä yänila iҗadiyät bilän şuğullanduq. Künigä ikki ämgäk sizduq. Layihimiz plani boyiçä Türkstan şähirini ziyarät qilduq. Mana ändi Almutida 23-may küni şu layihiniŋ yäküni süpitidä kšrgäzmä uyuşturimiz. Pursättin paydilinip, sän°ät işqivazlirini Ä.Qasteev namidiki sän°ät mirasgahiğa täklip qilmaqçimän.
— Keyinki jillarda uyğur rässamliri paaliyitidä «җim-җitliq hšküm sürmäktä». Buniŋ sävävi nemidä däp oylaysiz?
— Bu päqät bizdikila kšrünüş ämäs. Äpsus, bu җäriyan hämmä rässamlarda yüz bärmäktä. Һazirqi ihtisadiy ähvalda härqandaq iҗatkar «kämbäğäl» boluşqa mäҗbur boluvatidu. Rässamlar iҗadi bilän җenini baqalmaydu. Һätta küçlük, tonulğan rässamlar arisida «män päqät iҗadim bilän hayat käçürüvatimän» däydiğanlar nahayiti az. Şu säväptin, rässamlarniŋ nurğuni iҗadiyätni qayrip qoyup, başqa işlar bilän şuğullinişqa mäҗbur bolmaqta. Ändi uyğur rässamliriğa kelidiğan bolsaq, moşuniŋdin on-on bäş jil ilgiri ularniŋ paaliyätliri җoşqun boldi. Һazir tonulğan uyğur rässamliriniŋ yaşliri helä yärgä yetip qaldi. Ularniŋ iҗadiyät bilän şuğullinişqa, kšrgäzmilärni uyuşturuşqa şaraiti yoqmekin däp oylaymän. Bizniŋ ävlat väkilliri bolsa, juqurida eytqinimdäk, iҗadiyätni birtäräpkä qayrip qoyuşqa mäҗbur. Ändi yaşlirimiz arisida çiqivatqan talantliq rässamlirimiz yoqniŋ ornida.
— Keläçäktä yaşlarğa täҗribäŋlärni ügitiş mähsitiŋlar barmu?
— Uni çoŋ hoşalliq bilän bšlüşättim. Äpsus, yeŋi eytqinimdäk, yaşlar az, bar bolsimu, üginişkä intilmaydu, bilimgä bolğan iştiyaqi tšvän. İkkinçi täräptin, yaşlarniŋ iҗadiy šsüşi üçün ayrim şaraitlarmu haҗät, qollap-quvätläş keräk. Män bu yärdä bevasitä ahça berişni kšzdä tutmayvatimän. Äŋ bolmiğanda, şu yaş rässamlarniŋ ämgäklirini setiveliş lazim. Bu ularni ilhamlanduridu, iҗadiyitigä yol açidu. Yänä birtäräptin, oquş orunlirida klassikiliq bilim berişkä kšp kšŋül bšlünmäydu. Ändi zamaniviy, yäni avangard janrida iҗat qiliş üçün klassikiliq täҗribini biliş haҗät. Öz vaqtida daŋliq rässam Pikasso «härqandaq qanunni buzuş üçün şu qanunni yahşi bilişiŋ keräk» degän ekän. Şu säväptin u anatomiyani yahşi bilgäçkä, šz ämgäkliridä adäm organizmini «aylandurup, sundurup» taşliğan, täbiät qanunini buzğan. Meniŋ pikrimçä, zamaniviy yšniliştä iҗat qiliş üçün nurğun qanunlarni biliş keräk häm ularni buzuş yollirinimu mukämmäl biliş täläp qilinidu.
— Sšhbitiŋizgä rähmät.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ