«…Oquğanni kšŋülgä ihlas bilän toqayli»

0
77 ret oqıldı

Aççiq bolsimu etirap qilişimiz keräkki, biz, uyğurlar, gezit-jurnal vä kitap oquşniŋ mäniviy mahiyitini vä ähmiyitini pütünläy ästin çiqirip qoyuvatimiz. Äslidä, gezit-jurnal vä ädäbiy kitap härbir ailidä boluşi ämäs, bälki här ailä, härbir adäm täripidin oquluşi lazim.

Şämşidin AYuPOV,
“Uyğur avazi”

Yeqinda Almuta ätrapidiki uyğurlar ziç yaşaydiğan mähällilärniŋ biridä istiqamät qilidiğan bir tonuşimiz iptarğa çaqiriptu. Helä kšp adäm jiğilğan dästihan ätrapida u-bu gäplärdin keyin, ällik yaşlar ätrapidiki bir buradirimiz šziniŋ uyğur tilida näşir qilinivatqan gezit-jurnallarğa, jigitbeşiniŋ iltimasiğa bola, yezilip qoyidiğanliğini, amma ularniŋ heçqaysisini oqumaydiğanliğini vä šzliriniŋ, hazir häm baliliriniŋmu rus mäktividä oquğanliğini heç tartinmayla oçuq eytti. Şu ariliqta dästihan ätrapida oltarğanlarniŋ arisida yaş җähättin helä çoŋiraq bir akimiz monu bir hekmätni sšzläp bärdi. Bu hekmät hämmimizni çoŋqur oyğa saldi. Һättaki, baya «gezit-jurnal oqumaymän» degän buradärmu şük oltirip qaldi. Qeni, sizmu uşbu hekmätkä diqqät-näzäriŋizni bšlüp kšrüŋ:
«Bir ailidä ata-ana, ikki oğul, bir qiz – bäş җan yaşaydekän. Ata baliliriğa intayin kšyümçan bolup, ailiniŋ bähit-saaditini šziniŋ bähti däp qaraydekän vä buniŋ üçün barliq tirişçanliğini kšrsitidekän. Ana vä balilarmu atini bäk hšrmätläydekän vä «bizgä äŋ kšyünidiğan adäm päqät moşu», däp qaraydekän. Bir küni ata tirikçilik ğemi bilän başqa şähärgä ketiptu. Keyin uniŋdin bir parçä hät käptu. Öydikilär bu hätni nahayiti ätivalap, bağriğa besip, ehtiram bildürüptu, biraq hätni eçip oqumaptu. Keyin kälgän hätlärnimu şundaq qiptu. Atisini kšrgüsi kälgändä täkçidä tiziqliq turğan heliqi hätlärni elişidekän, bağirliriğa yeqişidekän, amma yänila uni oqumaydekän. Aridin birqançä jil štüp, ata šyigä qaytip käptu. U šyigä kirsä, känҗä oğlila bar ekän. «Apaŋ qeni?» degän soalğa balisi: «Eğir kesälgä muptila bolup, davalinişqa pul tapalmay, šlüp kätti», däp җavap beriptu. Ata: «Män ävätkän däsläpki hätni oqumiğanmediŋlar?. Uniŋda pul çeki bar ediğu?» däptu. Balisi u hätni oqumiğanliğini eytiptu. Atisiniŋ «Akaŋ qeni?» degän soaliğa balisi «Akam äski balilarğa qetilip, šydin çiqip kätti» däp җavap beriptu. Atiniŋ «Män yazğan ikkinçi hätnimu oqumiğanmediŋlar? Män uniŋda akaŋni yaman balilarğa qetilmasliği toğrisida agahlandurğan edim» degän sšzigä oğli: «Yaq» däp җavap beriptu. «Һädäŋçu, u qeni?»,degän soalğa oğli mäyüslinip: «Һädäm palani adämgä yatliq bolğan edi, u hädämni bäk bozäk qilip, šydinmu çiqarmaydu», däp җavap beriptu. Ata kšzliridin taramlap eqivatqan yaş tamçilirini sürtkäç, «Һäy, oğlum! Meniŋ keyinki hetimnimu oqumiğankänsilärdä?! Män uniŋda äynä şu yaman adämgä aldanmasliq häqqidä hädäŋni agahlandurğan edim”, däp špkisi šrläp, jiğiğa ärik beriptu.
Mana şundaq “atiniŋ hšrmitini qilduq” däp yazğan hätlirini oqumiğan bir ailä väyran boptu…».
Һšrmätlik oqurmän! Äҗdatlirimiz bizgä äҗayip esil kitaplarni mirasqa qaldurup kätkänligi hämmigä ayan. Aldi muqäddäs kitaplardin tartip, ahiri mana moşu qoluŋizdiki millitimizniŋ avazi häm äynigi bolğan «Uyğur avazi» gezitiğiçä şundaq däp eytalaymiz. Bu ariliqta äҗdatlirimizniŋ mirasliri, tälim-tärbiyä ügütliri, arzu-ümütliri, täҗribä savaqliri, hünär-käsipliri, urpi-adätliri… hämmisi bar. Biz ularni «uluq kitap, muqäddäs kitap, millitimiz äynigi, miras kitap» däpla, üzimizgä sürüpla, egiz yärgä elip qoyupla, jillar štkänsiri «Munçä jilliği, unçä jilliği» däp hatiriläpla qoysaq, bir künlär kelip, dadisiniŋ hetini oqumiğan ailidäk väyran bolmaymiz dälälämduq? Şuŋlaşqa az bolsun, kšp bolsun, oquğinimizğa ämäl qilişimiz — pärzimiz vä qärzimiz.
Mutäpäkkür märipätçi İbray Altinsarin zamanisida şagirtliriğa «Käl, balilar, oqayli, oquğanni kšŋülgä ihlas bilän toqayli» däp väsiyät qaldurğan ämäsmedi?! Şähsän män «Biz uyğurçä oqalmaymiz häm çüşänmäymiz» degän uyğurğa härgiz işänmäymän. Undaq boluşi mümkin ämäs. Suda jürgän näççä tonniliq begemotnimu tilğa ügitivatidiğu. Uniŋğa nisbätän biz äqil-hoşi yetärlik insanğu, ahiri!..
Hulasä şuki, biz näşir qilinivatqan milliy gezit-jurnal vä ädäbiy kitaplirimizni rät qilidiğan amil, yoqilaŋ banä-säväplärni izdimişimiz keräk. Bälki härqaysimiz ularni šz ihtiyarimiz bilän elişimiz häm uni oquşimiz şärt. Çünki mäyli «Uyğur avazi» geziti yaki başqimu milliy näşir-äpkarlirimiz bolsun, biz, uyğurlar, üçün näşir qilinivatqanliğini äsla yadimizdin çiqarmiğinimiz ävzäl.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ