Arminiğa yätkän ustaz

0
104 ret oqıldı

Sabiräm ÄNVÄROVA,
«Uyğur avazi»

— Mäktäptä oqup jürginimdä, ustazlirimğa qarap qiziqattim häm bäkmu zoqlinattim. Vaqit štüp, bu qiziqişim meniŋ arminimğa aylandi. Şu çağda «Mänmu ustaz bolimän» däp šzämgä šzäm vädä bärgän edim. Һä, bügünki kündä baliliq armini orunlanğan bähitlik insanlarniŋ birimän, — däydu Aqtam yezisiniŋ hšrmätlik mštiväri Abdumeҗit Һezizov biz bolğan sšhbättä.
Peşqädäm ustaz bilän yeqindin tonuşup, uniŋ bilim sahasidiki šzgirişlärgä qarita oy-pikrigimu qulaqdar bolduq. Qisqisi, sšhbitimizniŋ kšp qismi mäktäp, ustazlar vä oquğuçilar toğriliq boldi.
Abdumeҗit Һezizov 1949-jili Dolata yezisida tuğuldi. Ottura mäktäptin keyin, yäni 1968-jili Yarkänttiki pedagogikiliq uçiliöeda tähsil kšridu. 1971-jili Aqtam ottura mäktividä ämgäk paaliyitini başlaydu. İşläp jürüp, KazPİni sirttin oqup tamamlaydu.
Bizni hämmidin häyran qaldurğini, Abdumeҗit ustazniŋ ämgäk yoli boldi. Çünki uniŋ ämgäk kitapçisidiki päqät birla җümligä 41 jilliq iş-paaliyiti muҗässämlängän. Ustazlar kšp, amma başlanğuç sinip muällimliriniŋ içidä är muällimlär sanaqliqla. Burunmu şundaq bolğan, hazirmu şundaq.
– Başlanğuç sinip muällimi boluş oŋaymu? – soridim uniŋdin.
– Oŋay ämäs. «Bala degän tal-çiviq. Uni qandaq tärbiyilisäŋ, şundaq šsidu» däydu ämäsmu konilar. Şuŋa män yaş ğunçilirimizniŋ parlaq keläçigigä yol açidiğan bilim bağvini boluşni istidim. Bilimniŋ huli – başlanğuç. Demäk, başlanğuç sinip muällimlirigä jüklängän җavapkärlik intayin juquri. Ändi şu mäs°uliyätni ada qilmaq – çoŋ şäräp.
Jil sanap ämäs, kün sanap šzgirip turidiğan bilim sahasida yeŋiliqlar kšp. Uniŋ üstidä bilim berişniŋ burunqi usuli bilän hazirqi yeŋiçä oqutuş programmisini selişturuşqa bolmaydu. Ayrimçiliği yär bilän kšktäk, älvättä. Bu toğriliq hšrmätlik däm elişqa çiqqiniğa 7 jilniŋ üzi bolğan Abdumeҗit ustazniŋmu šz eytari bar ekän.
– Oçuğini eytsam, hazirqi yeŋiçä oqutuş programmisi meniŋdä qanaät hasil qilmaydu. Män oquğuçilirimğa elipbäni oquttum. Şu kitapniŋ yardimi bilän härip tonutup, oquşni, yezişni ügättim. «Elipbäni çüşänmidim» däp aldimğa kälgän birmu oquğuçi yaki ata-ana bolmidi. Һä, hazirçu?! Һazir hämmisi tamamän başqa. Muällimlärniŋ oqutuş usulimu, oquğuçilarniŋ oquvatqan kitaplirimu «yeŋi». Därhäqiqät, bilim sahasida uşbu šzgirişlärni çüşinivatqanlardin çüşänmäydiğanlar kšpiräk. Oquğuçi bir çättä tursun, ustazlarniŋ šzi yeŋi programmini šzläştürülmäyvatqanliğini iqrar qilmaqta. Ändi oylap kšrüŋa, šzi çüşänmigän oqutquçi oquğuçiğa qandaqmu çüşändürälisun?.. «Tayaqniŋ ikki uçi bar» demäkçi, yeŋiçä oqutuş programmisiniŋmu utuqluq täräpliri bar. Lekin härqandaq šzgirişni qobul qiliştin aval, biz şu yeŋiliqqa toluq täyyar boluşimiz keräk däp oylaymän. Bilim – intayin muräkkäp saha. U härqandaq älniŋ – asasiy küçi. Demäk, bu sahadiki härbir çoŋ-kiçik yeŋiliqqa alahidä mäs°uliyätçanliq bilän yandişiş keräk.
Һazirqi ustazlar oquğuçiliriğa qol kštärmäktügül, qattiğiraq sšzläşkä petinalmaydu. Sävävi, ata-anilar hä desila ustazlarni sot zaliğa sšräşni «modiğa» aylanduruvaldi. Aççiq bolsimu häqiqiti şuki, «meniŋ rast» däp tomur tutuvalğan balilar ustaziniŋ «beşiğa minmäktä». Şuniŋ üçünmu ustazlarniŋ märtivisi tšvänläp, elimizdiki bilim därgahlirida «ustaz» tapçilliği hazirdin bilinmäktä.
Kšpni kšrgän ustaz Abdumeҗit Һezizov bilän maarip sahasiğa munasivätlik başqimu muhim mäsililär ätrapida ätrapliq sšhbätläştuq.
– Ustazlarğa bolaşqinim ämäs, hazirqi ata-anilar pärzäntlirini «meniŋ rast» däp tärbiyilimäktä. Äl qatari pärzändini çirayliq kiyindürüp mäktäpkä ävätsä bolğini, uniŋ qandaq bilim elivatqanliği bilän kari yoq. Ata-aniniŋ väzipisi balisiniŋ oquş qurallirini tügälläp, qosiğini toydurup mäktäpkä ävätişla ämäs, bälki ustazi bilän birliktä uniŋ süpätlik bilim elişiğa zämin yaritiş, ustazni qollap-quvätläp, mäktäp bilän yeqin munasivättä boluş. Mana şu çağdila balida tärtip, andin bilim bolidu. Ägär ata-ana bilän ustazlar arisida munasivät bolmisa, oquğuçiniŋ bir quliğidin kirgän sšz ikkinçi quliğidin çiqip ketidiğanliği turğan gäp, — däp šz oyini izhar qildi täҗribilik ustaz.
Abdumeҗit Һezizovniŋ šmürlük җüpti Tillabüvi Äysarova bilän ailä qurğiniğa biyil 46 jil toluptu. Ular 5 oğul, 1 qiz sšyüp, pärzäntlirini zamanğa layiq tärbiyiläp, qatarğa qoşti, җämiyättin šz ornini tepişiğa zämin yaratti. Mštivär bügünki kündä 17 çävrä sšyüp, bähitlik qeriliqniŋ gäştini sürmäktä.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ