«Sün°iy bšräk bilänmu uzaq yaşaşqa bolidu»

0
64 ret oqıldı

Bähtişat SOPİEV,
“Uyğur avazi”

Çonҗiliq Zahidäm Җalalova Almutiğa alaytän dohturlarni käspiy mäyrimi bilän täbrikligi käptu. Uniŋ bilän Almuta şähiridiki «Suŋqar» meditsina märkäzliriniŋ biridä uçrişip qalduq.
— Bu saha maŋa yat ämäs, — däydu Zahidäm hädä šzini tonuşturup. —Kšp jillar Çonҗida dorihanida işlidim. Tuyuqsiz qänt diabetiğa duçar boldum. Bšräklirimniŋ kardin çiqqininimu säzmäy qaptimän. «Suŋqarda» bšräk mutähässisliriniŋ bar ekänligini aŋlap kelip, moşu yärdä vraç-nefrolog Ruslan Teyipov bilän tonuşup qaldim. U meniŋ dializğa, yäni sün°iy bšräkkä muhtaҗ ekänligimni eytti. Bu meniŋ üçün bir paҗiä boldi. Һätta şu yärdila ün selip jiğlap kättim. Ruslan İsmayilҗanoğli ikkimiz uzaq gäpläştuq. «Һädä, sün°iy bšräk bilänmu yaşaşqa bolidu, mabada rak ağriğiğa duçar bolsiŋiz, qandaq qilattiŋiz?» — dedi. Oylinip kšrsäm, maŋa şükri qilişim keräk ekän. Mana bir yerim jildin aşti, sün°iy bšräk bilänmu adättiki adämlär ohşaşla yaşavatimän. Asasän dialezni Çonҗida alimän. U yärdiki dohturlarğimu minnätdarliğim çäksiz. Toy-tškünlärdä Almutiğa kelip qalsam, «Suŋqarğa» işäşlik kirip kelimän. Bu qetim ularni käspiy mäyrimi bilän täbrikläş üçün käldim. «Jasandı büyrek» җavapkärligi çäklängän şirkitiniŋ mudiri Ruslan Teyipov rähbärligidiki aqhalatliq ävzäl janlarniŋ işiğa utuq tiläymän, — dedi u bizgä Ruslan Teyipovni tonuşturup.
— Ruslan İsmayilҗanoğli, silärni täbrikläp kelidiğan mundaq bemarlar kšpmu?
— Äslidä az bolğini yahşi. Biraq täbrikligüçilär kšp, demäk, bemarlarmu kšp degän sšz. Şähsän šzämniŋ mutähässisligim boyiçä gäp qilidiğan bolsam, ägär «Suŋqarniŋ» şähärdä tšrt dializ märkizi bolsa, män başquruvatqan şu märkäzlärniŋ biridä äŋ kšp bemar davalinidu.
— Ägär sir bolmisa qançä?
— Üç yüz.
— Һäqiqätänmu kšp ekän. Һazir zamaniviy meditsinida bšräk ağriğiniŋ aldini elişniŋ qandaq yolliri bar?
— Qazaqstanda 5000 adäm bšräk ağriğiniŋ därdini tartivatidu. Bšräk ağriği asasän qänt diabeti bilän ağriğan vä qan qisimi juquri adämlärdä bayqilidu. Uniŋ aldini elişniŋ yoli birla: qänt diabetiğa muptila bolğan adäm tez arida insulinğa oltirişi keräk. Şundaq qilğandila bšräkni saqlap qelişqa bolidu.
— Sün°iy bšräk qançilik vaqit hizmät qilalaydu?
— Sün°iy bšräk toğriliq ilgiri adämlär kšp bilip kätmätti. Bu Qazaqstanda 1976-jili päyda boldi. Buniŋ bilän päqät Sızğanov namidiki meditsina ilmiy-tätqiqat instituti şuğullanğan. 2011-jildin başlap, şähsiy klinikilar hizmätniŋ bu türi bilän şuğullinişqa başlidi. Vaqit štüp, uniŋ süpitimu yahşilinivatidu. Apparaturilarniŋ hämmisi Evropidin kältürülgän. Vraçlar bilän bšlünüvatqan mäbläğla šzimizniŋki, qalğini çät äldin. Bir adäm tšrt saat yetip dializ alğini üçün hškümät 26 miŋ täŋgä tšläydu. Ägär eyiğa 13 qetim alsa, 340 miŋ täŋgä degän sšz.
Sün°iy bšräk bilänmu uzaq yaşaşqa bolidu. Män 30 jildin oşuq vaqit dializ elivatqan bemarni bilimän. Bu yärdä qorqidiğan heçnärsä yoq.
— Bizdä bšräkni almaşturuşniŋ yolliri barmu?
— Sızğanov namidiki institutta bšräk almaşturuş ämälgä aşuruluvatidu. Almutida 400 adämniŋ bšrigi almaşturuldi. Bu yärdä mäsilä bšräk nädin, kimdin, şuniŋğimu bağliq. Şuŋlaşqa donorluqqa kšpinçä qan qerindaşlarni izdäydu. Bšräk almaşturulğandin keyin bemar kütümgä haҗät. Çünki adäm organizmi šzidiki «yat äzani» därhal sezidudä, organlarara «küräş» başlinidu. Undaq bemar dayim dohturniŋ nazaritidä bolup, adämlär kšp jiğilğan yärlärdä bolmasliqqa tirişişi keräk. Män bilidiğan bir käsipdişimiz bar: u yaq 29 jildin beri başqisiniŋ bšrigi bilän yaşavatidu. Bu operatsiya Moskvada yasilip, uniŋğa vapat bolğan adämniŋ bšrigi selinğan. Eytmaqçi, šlgän adämniŋ saq qalğan äzasini 8 saatniŋ içidä başqisiğa yštkävetişkä bolidu. Biz, musulmançiliqta, šlgän adämni äzasini ämäs, ekspertiziğa bärgümiz kälmäydu. Män buniŋğa qarşi. Çünki uniŋ jüräk, beğir, bšräklirini paydiliniş arqiliq başqa adämniŋ hayatini saqlap qelişqa bolidu.

Muällip çüşärgän sürätlär.

Bälüşüş

Javap qalduruŋ